Швеция

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Швеция патшалыгы
Flag of Sweden.svg Швеция гербы
Байрак Илтамга
Шигарь: «För Sverige i tiden»
Ил көе: «Du gamla, Du fria»
EU-Sweden.svg
Нигезләнгән ~900 ел
Рәсми тел Швед теле[1][2]
Башкала Стокһолм
Эре шәһәрләр Стокһолм, Гөтеборг, Малмө, Уппсала
Идарә итү формасы конституцион монархия
Патша
Премьер-министр
Карл XVI Густав
Стефан Лөвен
Мәйдан
• Барлыгы
• су өслеге проценты
дөньяда 55-нче-нч.
449 964 км²
8,67
Халык саны
• Бәя (2013)
Халык тыгызлыгы

Green Arrow Up Darker.svg9 723 809[3] кеше (92-нче-нч.)
21,9 кеше/км²
ТЭП
  • Барлыгы (2012)
  • Кеше башына

399,4 млрд. $ (35-нче-нч.)
40418 $ ({{{Кеше башына ТЭП буенча урын}}}-нч.)
КПҮИ (2013) Green Arrow Up Darker.svg 0,916[4] (бик югары) (8-нче-нч.)
Интернет домены .se
ISO коды SE
ХОК коды SWE
Телефон коды +46
Сәгать пояслары UTC+01:00 һәм UTC+02:00

Координатлар: 63°20′00″ т. к. 16°52′00″ кч. о. / 63.33333° т. к. 16.86667° кч. о. / 63.33333; 16.86667 (G) (O)Шве́ция Патшалыгы́ швед. Konungariket Sverige ) — Аурупаның төнъягында, Скандинавия ярымутравында урнашкан дәүләт.

Аурупа берлегенә керә.

Кулланышта йөргән акчалары евро түгел, ә бәлки крона. Крона – Европа илләре арасында Швециягә үз мөстәкыйльлеген сакларга булыша. Җан башына тулай эчке продукция җитештерү 38 920 АКШ долларына тиңләшә. Шведлар хезмәт хакларының 65 проценты күләмендә салым түли. Сәламәтлек өчен тулай милли продукциянең – 9,4 проценты, мәгариф системасына 7,7 процент тотыла. Ирләр биредә уртача 78,6 яшькә чаклы, ә хатын-кызлар 83 яшькә чаклы гомер кичерәләр.[5]

География[үзгәртү]

Төньяк Аурупаның Атлантика буе өлешендә, уртача кушагының төньягында урнашкан. Төньяк һәм көнбатыш өлешләре таулы (Скандинавия таулары, иң биек ноктасы 2123 м). Швеция төньягында Норланд яссытаулыгы (биеклеге 200–800 м), көньякта Смоланд калкулыгы бар. Калган өлеше түбәнлек һәм күлләрдән гыйбарәт.

Файдалы казылмалардан тимер, бакыр, кургашын, тутыя, уран мәгъдәннәре, алтын, көмеш, марганец, вольфрам чыганаклары бар. Климаты уртача, Гольфстрим җылы агымының тәэсире зур. Төньякда климат суык. Гыйнварның уртача температурасы көньякта 0—5°, төньякта -6°...-14°, июльнеке тиешенчә +15...+17° һәм +10...+11°. Еллык явым тауларда 1500–2000 мм, тигезлекләрдә 700–800 мм.

Елгалар кыска һәм бусагалы. Швеция территориясенең 9%ын күлләр алып тора. Эре күлләр: Вәнерн, Вәттерн, Елмарен, Мәларен. Территориясенең 57%ы урман, нигездә, ылыслы, катнаш урманнар, төньякта тундра үсемлекләре үсә.

Туфраклары көлсу, кәсле-көлсу, соры урман, тау көлсу, тау тундра һәм сазлык.

Административ бүленеш[үзгәртү]

ISO-код Илтамга Лән (Län) Үзәк Мәйдан (км2) Халык саны (2013)
AB Stockholm län vapen b.svg Стокһолм ләне Стокһолм 6,519.3 2,163,042
AC Västerbotten län vapen.svg Вәстерботтен ләне Умео 55,186.2 261,112
BD Norrbotten län vapen.svg Норботтен ләне Лулео 98,244.8 249,436
C Uppland vapen.svg Уппсала ләне Уппсала 8,207.2 345,481
D Södermanland vapen.svg Сөдерманланд ләне Нүчөпиң 6,102.3 277,569
E Östergötland vapen.svg Өстергөтланд ләне Линчөпиң 10,602.0 437,848
F Jönköping län vapen.svg Йөнчөпиң ләне Йөнчөпиң 10,495.1 341,235
G Kronoberg vapen.svg Кроноберг ләне Вәкшө 8,466.0 187,156
H Kalmar län vapen.svg Калмар ләне Калмар 11,217.8 233,874
I Gotland vapen.svg Готланд ләне Висбү 3,151.4 57,161
K Blekinge vapen.svg Блекинге ләне Карлскрона 2,946.4 152,757
M Skåne län vapen.svg Сконе ләне Малмө 11,034.5 1,274,069
N Halland vapen.svg Һалланд ләне Һалмастд 5,460.7 306,840
O Västra Götaland vapen.svg Вәстра-Гөталанд ләне Гөтеборг 23,948.8 1,615,084
S Värmland vapen.svg Вәрмланд ләне Карлстад 17,591.0 273,815
T Örebro län vapen.svg Өребро ләне Өребро 8,545.6 285,395
U Västmanland vapen.svg Вәстманланд ләне Вәстерос 5,145.8 259,054
W Dalarna vapen.svg Даларна ләне Фалун 28,188.8 277,349
X Gävleborg län vapen.svg Гәвлеборг ләне Гәвле 18,198.9 277,970
Y Västernorrland län vapen.svg Вәстернорланда ләне Һәрнөсанд 21,683.8 242,156
Z Jämtland län vapen.svg Ямтланд ләне Өстерсунд 49,341.2 126,461

Дәүләт корылышы[үзгәртү]

Швеция — конституцион монархия. Гамәлдәге конституция 1975 елда кабул ителгән. Дәүләт башлыгы — патша. Канун чыгаручы хакимиятне риксдаг (бер пулатлы парламент), башкарма хакимиятне хөкүмәт гамлгән ашыра.

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. 2009 елдан
  2. фин, меянкиели, саам, чегән һәм идиш телләре — рәсми азчылыклар телләре
  3. Census.gov. Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013. U.S. Department of Commerce (2013). 9 май 2013 көнне тикшерелгән. 9 май 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  4. Human Development Report 2013(үле сылтама — тарих). United Nations (2013). 14 март 2013 көнне тикшерелгән.
  5. Финляндиядә ничек яшиләр? (Швециядә) / Җәүдәт ХӨСӘЕНОВ. Казан / – № 15 (11181), 2 август, 2008

Сылтамалар[үзгәртү]

Калып:Link FA

Калып:Link FA Калып:Link GA Калып:Link GA Калып:Link GA Калып:Link GA