Нури Сакаев

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Нури Сакаев latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Нури Сакаев
Туган телдә исем Нуретдин Нәбиулла улы Сакаев
Туган 1 август 1885(1885-08-01)
Бәләбәй өязе Богады вулысы, Шланлыкүл авылы
Үлгән 28 февраль 1927(1927-02-28) (41 яшь)
Казан
Күмү урыны Яңа бистә зираты
Яшәгән урын Островски урамы, 10[1]
Милләт татар
Һөнәре ᴛᴎятыр актеры
Балалар улы Ринат, кызы Иркә
Бүләк һәм премияләре Хезмәт Батыры Хезмәт Батыры (1926).

Нури Сакаев (1 август 1885(1885-08-01), Шланлыкүл, Бәләбәй өязе, Уфа губернасы, Россия империясе28 февраль 1927(1927-02-28) (41 яшь), Казан, РСФСР, СССР) — Татар ᴛᴎятырына нигез салучыларның берсе, актер һәм режиссер, Хезмәт Батыры Хезмәт Батыры (1926).

Тәрҗемәи хәле[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Туган авылында һәм Бәләбәйнең башлангыч мәктәбендә укый. Атасы үлгәч, гаиләләре Ырынбурга күчә. Нури Хөсәения мәдрәсәсенә укырга керә. Урта курсны тәмамлагач, Нури чәйханәдә эшли, 1904 елдан – Ырынбурда урнашкан Ташкәнт тимер юл мастерскоенда эш таба. Револүцион хәрәкәттә катнашкан өчен Сакаевны эштән куалар. 1907 елда Сакаев үзенең ике туган абыйсы Ильяс Кудашев-Ашказарcкᴎ җыйган ᴛᴎятыр труппасына кушыла (1908 елдан – «Сәйяр» труппасы). «Сәйяр»дә 1912 елга кадәр эшли.

1912-1915 еллардан Ɵфәда, яңа төзелгән «Нур» труппасында. 1915 елда Казанга әйләнеп кайта. 1916 елда хәрби хезмәткә алына, бераздан сәламәтлеге сәбәпле кире җибәрелә. 1917 елдан Ырынбурда, «Ширкәт» труппасында. 1919-1920 елларда Нури Сакаев — фронт ᴛᴎятырында. 1920 елның ахырында аны Ташкәнткә татар ᴛᴎятырына эшкә чакыралар, ул агитация поезды режиссеры булып хезмәт куя. 1921 елның уртасында Татарстан мәгариф кəмиcиᴙсе аны Казанга чакыра, Татар ᴛᴎятырында эшләргә.

1922 елны аны Ɵфәга, 1нче башкорт дәүләт ᴛᴎятырына режиссерлык итәргә чакыралар. 1926 ел уртасына кадәр шунда эшләп, кире Казанга, Татар академия ᴛᴎятырына әйләнеп кайта, 1927 елның февралендә кинәттән вафат була. Кабере Казанда — Яңа бистә зиратында.

Рольләре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сакаев – образларны ботен тирәнлеге белән, чын тормышчан итеп тамашачыга җиткерә алган күренекле артист. Гомерендә йөздән артык роль башкара. Габделхаликъ — "Помада мәсьәләсе" (И. Багданов); Осип, ләпкин-тәпкин — "Ревизор" (H. Гоголь); Саттар — "Ямьсез тормыш" (Ф. Сәйфи-Казанлы); Сафый бай — «Тигезсезләр» (Ф. Әмирхан); Тимерхан — "Беренче чәчәкләр", Нуретдин — «Җилкәнсезләр» (К.Тинчурин) һ.б.

Дәүләт бүләкләре һәм шәрәфле исемнәре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1926 елда Хезмәт Батыры Хезмәт Батыры исеме белән бүләкләнә.

1967 елның февралендә, Татар дәүләт академия ᴛᴎятырының 60 еллыгы уңаеннан, элек Академия ᴛᴎятыры урнашкан Казан Яшь тамашачылар ᴛᴎятыры дивары бинасына аның исеме уелган хәтер тактасы эленгән.

Гаиләсе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Улы Ринат Сакаев, ᴛᴎятыр укуханәсен тәмамлаган, ВЛКСМ Казан шәһәр комитетының эшче-яшьләр бүлеге мөдире, соңрак «Татарстан яшьләре»ндә журналист, радио-телевидениедә режиссөр булып эшләгән.

Ринат...тәбәнәк буйлы, бик тә хәрәкәтчән. Кара бөдрә чәч. Очкынлы күзләре аңа Аллаһы тарафыннан артист булу өчен бүләк ителгәндер, мөгаен. Өс-башы һәрвакыт сәхнәдәгечә гөлт итеп тора. Чалбарының сыры май кисәрлек. Әллә инде көмеш тешләре дә бар иде шунда, якты елмаюы күңелгә сеңеп калган. Мөгамәләсе йомшак, дустанә. Бер сүз белән әйткәндә, зыялы зат! Никтер сәхнәгә тартылмады. Ә сеңлесе Иркә кабатланмас диктор булып танылды. Ринат туганы өчен куанып яшәде. Иртә өзелде яшь Сакаевларның гомере. Сәбәбен чамалыйм...[2]

Кызы Иркә (19??—1982), татар телевидениесе дикторы.

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. http://uag.kzn.ru/docs/OPAiKN/pdf/273.pdf
  2. Госман Гомәр. Сакаевлар — зыялы токым. Китапта: Даһилар мөнбәре. К.: ТКН, 2015, 104нче бит. ISBN 978-5-298-02909-4