Новосибирск өлкәсе

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Новосибирск өлкәсе latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Новосибирск өлкәсе
Байрак[d]Илтамга[d]
Flag of Novosibirsk oblast.svgCoat of arms of Novosibirsk oblast.svg
Сурәт
Нигезләнү датасы 28 сентябрь 1937
Дәүләт Flag of Russia.svg Россия
Башкала Новосибирск
Административ-территориаль берәмлек Россия[1]
Геомәгълүматлар Data:Russia/Novosibirsk Oblast.map
Хөкүмәт башлыгы Андрей Александрович Травников[d]
Халык саны 2 788 849 кеше кеше (1 гыйнвар 2018)[2][3]
Сәгать поясы Краснаяр вакыты[d]
Чиктәш дәүләтләр Омск өлкәсе, Тум өлкәсе, Кемерово өлкәсе, Алтай крае һәм Павлодар өлкәсе[d]
Кулланылган тел Себертатар теле
Мәйдан 178,2 км²
Рәсми веб-сайт nso.ru
Харита сурәте
Тема җәгърафиясе география Новосибирской области[d]
Нумир тамгасы куды 54 һәм 154
Монда җирләргәннәр төркеме [d]
Экономика темы economy of Novosibirsk Oblast[d]
Commons-logo.svg Новосибирск өлкәсе Викиҗыентыкта

Навасебeр өлкәсе (рус. Навасебeрая область) – Россия Федерациясенең субъекты.

Өлкә үзәге – Навасебeр шәһәре.

Җәгърафия[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Чиктәшлек[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Як Россия субъекты яки дәүләт
Төньяк Тум өлкәсе
Көнбатыш Омск өлкәсе
Көньяк-көнбатыш Казакъстан
Көньяк Алтай крае
Көнчыгыш Кемерово өлкәсе

Навасебeр өлкәсе Көнбатыш Себер тигезлегенең көньяк-көнбатышында өлешендә, башлыча Об һәм Иртеш елгалар арасында урнаша, Васүган тигезлегенең көньякны һәм Бараба түбәнлекне бләп тора.

Гидрография[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Төп елгалар — Об, Омь һәм Тара. Өлкәнең үзәгендә һәм көньяк-көнбатышында эре күлләр урнашалар: Чаны, Сартлан, Убинское, Урүм. Сазлыклар өлкә мәйданының 28% өлешен биләп торалар.

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кискен континенталь климаты; июльнең урта температурасы — +18…+20 °С, гыйнварның урта температурасы — -16…-20 °С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 450-500 мм.

Сәгать поясы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Map of Russia - Moscow time zone.svg

Навасебeр өлкәсе халыкара стандарт буенча Omsk Time Zone (OMST) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +7:00 гә тигез.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Асаба халыклар — бараба татарлары һәм чатлар. yрыcлар XVII гасыр ахырында төпләнергә башлыйлар.

XVIII гасыр башында Бердск острогы нигезләнә, 1722 елда Себер саклану сызыгы (Усть-Тартас, Каинск, Убинское ныгытмалары) корыла.

1921 елга кадәр Навасебeр өлкәсе территориясе Тум губернасы, 19211925 елларда — Новониколаевск губернасы, 19251930 елларда — Себер крае, 19301937 елларда — Көнбатыш Себер крае кергән. 1937 елда ССРБ ҮБК карары белән Көнбатыш Себер крае Алтай краена һәм Навасебeр өлкәсенә бүленә.

1943 елда өлкә cаcтафыннан Кемерово өлкәсе, ә 1944 елдаТум өлкәсе чыгарыла.

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Торак пунктлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Навасебeр өлкәсенең эре торак пунктлары

Novosibirsk Glavny Station 07-2016 img3.jpg
Навасебeр
Город Искитим.JPG
Искитим

Шәһәр Халык саны Шәһәр Халык саны

Kuybyshev 23 06 09.JPG
Куйбышев
Barabinsk station1.jpg
Бараба

1 Навасебeр 1 473 737 11 Черепаново 19 803
2 Бердск 97 288 12 Краснообск 18 448
3 Искитим 60 072 13 Болотное 16 570
4 Куйбышев 45 298 14 Коченөво 16 374
5 Бараба 30 394 15 Созын 15 364
6 Карасук 28 586 16 Купино 14 893
7 Обь 25 383 17 Масләнино 13 102
8 Татарск 24 217 18 Кольцово 12 319
9 Тогучин 21 900 19 Криводановка 11 984
10 Линөво 20 707 20 Колывань 11 842
2010 елның җанисәбе буенча


Милли cаcтаф[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык 1959[4] 1970[5] 1979[6] 1989[7] 2002[8] 2010
К. с. % К. с. % К. с. % К. с. % К. с. % К. с. %
руслар 2 056 945 89,5% 2 286 554 91,3% 2 407 183 91,9% 2 556 934 92,0% 2 504 147 93,0% 2 365 845 88,7%
алманнар 78 769 3,4% 67 931 2,7% 64 895 2,5% 61 479 2,2% 47 275 1,8% 30 924 1,2%
татарлар 24 925 1,1% 28 823 1,2% 28 547 1,1% 29 428 1,1% 27 874 1,0% 24 158 0,9%
украиннар 62 261 2,7% 47 583 1,9% 46 997 1,8% 51 027 1,8% 33 793 1,3% 22 098 0,8%
башкалар 124 990 3,3% 143 694 2,9% 137 338 2,7% 52 485 2,9% 48 421 2,9% 222 828 8,4%
барлык 2 298 481 100,0% 2 505 249 100,0% 2 620 130 100,0% 2 778 724 100,0% 2 692 251 100,0% 2 665 853 100,0%

Навасебeр өлкәсе татарлары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моны да карагыз: Бараба татарлары

Татарлар күпләп Чан (халкының 11,1% өлеше, 2002), Куйбышев (7,1%), Кыштау (6,9%), Бараба (4,7%), һәм Уба (4,5%) районнарында торалар.

Адимнистратив бүленеше[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Навасебeр өлкәсе районнары

Районнар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Кыштау районы
  2. Северное районы
  3. Устарка районы
  4. Венгерово районы
  5. Куйбышев районы
  6. Татарск районы
  7. Чан районы
  8. Бараба районы
  9. Чистоозөрное районы
  10. Купино районы
  1. Здвинск районы
  2. Баган районы
  3. Карасук районы
  4. Уба районы
  5. Каргат районы
  6. Довольное районы
  7. Краснозөрское районы
  8. Кочки районы
  9. Чулым районы
  10. Колыван районы
  1. Коченөво районы
  2. Урда районы
  3. Созын районы
  4. Искитим районы
  5. Черепаново районы
  6. Масләнино районы
  7. Тогучин районы
  8. Болотное районы
  9. Мошково районы
  10. Навасебeр районы

Шәһәр бүлᴦeлары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Навасебeр
  2. Бердск

Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Бараба тимер юлы вокзалы

Сәнәгать[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

җɵᴍһүриятның сәнәгате күбесенчә Навасебeр агломерациясендә урнаша (монда өлкә сәнәгый продукциясенең якынча 82% өлеше җитештерелгән).[9]

Өлкә икътсадында бөртек җитештерүгә һәм ит-сөт терлекчегенә махсуслаштырылган авыл хуҗалыгы зур ролен уйный.

Транспорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Авиация транспорты: «Толмачөво» халыкара аэропорты

Тимер юл транспорты: Транссебер магистрале; тимер юлларның гомуми озынлыгы — 1530 км (Көнбатыш Себер тимер юлы белән хезмәтләндерелә).

aфтамабᴎᴫ транспорты: Өлкә территориясе аша М51 (ЧиләбеКурганПетропавелОмскНавасебeр), М53 (НавасебeрБийскМонголия белән чиге), М53 (Навасебeр — (Тум —) КемеровоКрасноярскӨpкет), Р380 (НавасебeрКамень-на-ОбиБарнавыл), Р384 (НавасебeрЛенинск-КузнецкийКемерово), автоюллар баралар.

Шулай ук карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Калып:Навасебeр өлкәсе Калып:Россия субъектлары