Сарытау өлкәсе

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Русия Федерациясе субъекты

Сарытау өлкәсе
Саратовская область

Flag of Saratov Oblast.png Coat of Arms of Saratov oblast.svg
Байрак Илтамга

Русия харитасында Сарытау өлкәсе

Административ үзәк

Сарытау

Мәйдан

32-нче

- Барлыгы
- Су мәйданы өлеше

101 240 км²
2,1

Халык саны

20-нче

- Барлыгы
- Халык тыгызлыгы

2 503 305 кеше (2013)

24,7 кеше/км²

ТРП

25-нче

- Барлыгы, агымдагы бәяләрдә
- Кеше башына

369,6 млрд. сум (2010)

128,2 мең сум

Федераль бүлге

Идел буе федераль бүлгесе

Икътисади район

Идел буе икътисади районы

Губернатор

Валерй Радаев

Өлкә думасы рәисе

Владимир Капкаев
РФ субъекты коды 64
ISO 3166-2 коды RU-SAR

ГАТОБК коды

63

Бүләкләр

Leninorder.svgLeninorder.svg

Сарытау өлкәсе́Рәсәй Федерациясенең Аурупа өлеше субъекты.

Өлкә үзәге – Сарытау шәһәре.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Чиктәшлек[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Як Рәсәй субъекты
Төньяк Пенза өлкәсе, Самар өлкәсе, Сембер өлкәсе, Ырынбур өлкәсе
Көнчыгыш Казакъстан
Көньяк Волгоград өлкәсе
Көнбатыш Воронеж өлкәсе, Тамбов өлкәсе

Сарытау өлкәсе Русия Аурупа өлешенең көньяк-көнчыгыш өлешендә, Түбән Иделнең төньягында урнашкан; өлкә территориясе төньяктан көньякка 330 километрга, көнчыгыштан көнбатышка 575 километрга сузылган. Өлкә аша Идел елгасы ага, ул аны икегә бүлә; Идел уңъягының зур өлешен чокырлар белән бүлгәләнеп беткән Идел буе калкулыгы биләп тора; өлкәнең көнбатышында — Ука-Тын тигезлеге. Идел аръягында сыртлы тигезлеге урнаша; көньяк-көнчыгышын Каспий буе түбәнлеге биләп тора.

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Өлкә климаты континенталь. Июльнең урта температурасы — +20…+24 °С, гыйнварның уртача температурасы — -11…-14 °С. Уртача еллык явым-төшем күләме 250 (көньяк-көнчыгышта) — 450 (төньяк-көнбатышта) мм.

Гидрография[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Төп елгалар — Идел (Сарытау сусаклагычы, Волгоград сусаклагычы), Хопёр, Медведица, Иловля.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

17801797 еллар — Сарытау наместниклыгы.

17971928Сарытау губернасы.

1928елларТүбән Идел өлкәсе; 1928—1934 еллар — Түбән Идел крае; 1934—1936 еллар — Сарытау крае.

1936 елның 5 декабрендә Сарытау краеннан Идел буе алманнарның АССР-ы аерылып чыгарыла һәм ул Сарытау өлкәсенә үзгәртеп корылган.

1941 елның 7 сентябрендә Идел буе алманнарның АССР-ы бетерелә, аның зур өлеше Сарытау өлкәсенә күчә.

1954 елда яңа оешкан Балашов өлкәсе составына Сарытау өлкәсенең кайбер көнбатыштагы районнары күчкәннәр, әмма 1957 елда, Балашов өлкәсене бетерү аркасында, алар Сарытау өлкәсе составына кире күчкәннәр.[1]

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Торак пунктлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Prica.jpg
Сарытау
Саратовская ГЭС.jpg
Балаково
Урын Шәһәр Халык саны Урын Шәһәр Халык саны Вольск Октябрьская улица 106 Земская управа.JPG
Вольск
Локомотивное депо Ртищево.jpg
Ртищево
1 Сарытау 837 900 11 Аткар 25 624
2 Энгельс 202 419 12 Красноармейск 24 364
3 Балаково 199 690 13 Ершов 21 448
4 Балашов 82 227 14 Яңа Үзән 17 011
5 Вольск 66 508 15 Калининск 16 441
6 Пугачёв 41 707 16 Кызыл Кут 14 416
7 Ртищево 41 289 17 Степное 13 136
8 Приволжский 34 364 18 Хвалынск 13 094
9 Маркс 31 531 19 Аркадаг 12 845
10 Петровск 31 160 20 Светлый 12 493
Чыганак


Милли состав[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2002 ел

Административ бүленеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Җирле үзидарә өлкәнең 439 муниципаль берәмлегендә тормышка ашырыла, шул исәптән: 4 шәһәр бүлге, 38 муниципаль район, 42 шәһәр һәм штб, 355 авыл җирлек (2010). Өлкә 38 районга бүленгән, шул исәптә 20 Иделнең Уңъягында, ә 18 — Сулъягында урнашканнар. 2009 елдагы хәле буенча, өлкәдә 1805 торак пунктһәм 18 шәһәр исәпләнә.

Шәһәр бүлгеләре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Сарытау
  • Светлый ябык административ-территориаль берәмлеге
  • Михайловский ябык административ-территориаль берәмлеге
  • Шиханы ябык административ-территориаль берәмлеге

Районнар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Александров-Гай районы
  2. Аркадаг районы
  3. Аткар районы
  4. Базар-Караболак районы
  5. Балаково районы
  6. Балашов районы
  7. Балтай районы
  8. Вольск районы
  9. Воскресенское районы
  10. Дергачи районы
  1. Духовницкое районы
  2. Екатериновка районы
  3. Ершов районы
  4. Ивантеевка районы
  5. Калининск районы
  6. Красноармейск районы
  7. Кызыл Кут районы
  8. Кызыл Партизаннар районы
  9. Лысые Горы районы
  10. Маркс районы
  1. Озинки районы
  2. Перелюб районы
  3. Петровск районы
  4. Питерка районы
  5. Пугачёв районы
  6. Ровное районы
  7. Романовка районы
  8. Ртищево районы
  9. Самойловка районы
  10. Сарытау районы
  1. Советское районы
  2. Татищево районы
  3. Турки районы
  4. Фёдоровка районы
  5. Хвалынск районы
  6. Энгельс районы
  7. Яңа Борас районы
  8. Яңа Үзән районы

Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сәнәгать[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

BalakovoNPP over.jpg

Сәнәгый җитештерү күләмнәре буенча Сарытау өлкәсе Идел буе икътисади төбәгендә алдынгы урыннарда тора. Өлкә сәнәгате үз эченә 2 меңнән артык эре һәм зур ширкәтне кертә. Биредә троллейбусларны, тимер юл техниканы, кабызу шәмнәрне, электр әсбапларны, төгәл приборларны, суыткычларны, сыек ягулыкны һәм нефтехимия продуктларны, минераль ашлмамларны, бакыр тәгәрәтүне, төзелеш пыяланы, цементны, мәктәп өчен китаплрны һәм дәреслекләрне нәшер итәләр, химия һәм өй җиһазлар җитештерүләре эшлиләр.

Сәнәгать структурасында иң зур чагыштырма авырлыгына ягулык-энергетика комплексы (45,5 %), машиналар төзү (19,1 %), химия һәм нефтехимя (15,6 %), азык-төлек (9,2 %) сәнәгатьләре ия булалар.

Өлкә җирләрендә эре электр стансалары (Балаково АЭСы һәм Сарытау ҺЭСы) урнашалар, аларның гомуми егәрлеге тиешенчә 4000 МВт һәм 1360 МВт тәшкил итәләр.

Бу электр стансалары тарафыннан Идел буе төбәге электр энергиясенең дүрттән бер өлеше һәм Русия электр энергиясенең 3% өлеше эшләп чыгарыла. Шуның өстенә, Балаковода ҖЭҮ-4 (465 МВт, 1532 Гкал/сәг) эшли, Сарытауда ҖЭҮ-5 (440 МВт, 1260 Гкал/сәг), ҖЭҮ-2 (296 МВт, 1077 ГКал/сәг), ДРЭС (54 МВт, 506 Гкал/сәг) һәм ҖЭҮ-1 (22 МВт, 255 Гкал/сәг) эшлиләр, Энгельста ҖЭҮ-3 (202 МВт, 844 Гкал/сәг) эшли.

Транспорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тимер юл вокзалы, Аткар

Өлкәдә траспортның барлык төрләре бар. 2008 ел хәленә, гомум кулланышлы автоюллар озынлыгы 10 962 км тәшкил итә, каты өслекле юллар озынлыгы — 10 711 км (шул исәптә федерация әһәмиятендәге юллары — 741 км).

Транспорт аскормасында алдынгы урыныны тимер юллар биләп ала, аның өлешенә йөк әйләнешнең 90%ы һәм юл йөрүчеләр әйләнешенең 40%-ы тия.

Өлкә территорясеннән бара торган тимер юллар озынлыгы 2296 км тәшкил итә. Юлларның зур өлеше Идел буе тимер юлына буйсына.

Идел аша ике автомобиль күпер һәм бер тимер юл күпере бар. Шулай ук Балаковода урнашкан Сарытау ГЭСы плотинасы буенча юлүкәргеч бара.

Эчке көймә йөрешле юллар озынлыгы 709 км тәшкил итә.

Авыл хуҗалыгы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сарытау өлкәсе гадәти рәвештә авыл хуҗалыгы төбәге булып тора. Җитештергән авыл хуҗалыгы продукциясе күләме буенча өлкә Русиядә 10 урыныныда тора.[2] Авыл хуҗалыгы билгеләнешендәге җирләр күләме 8417,6 мең га тәшкил итә.[3]

Сарытау өлкәснең үзенчәлеге — гомуми җитештерү күләмендә һәм чәчүлек мәйданнарында крәстиән хуҗалыкларның зур өлеше. Мәсәлән, 2009 елда өлкәнең чәчүлек мәйданнарында крәстиән хуҗалыкларның чагыштырма авырлыгы 45 процент тәшкил итте.[4]

Хәрби объектлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Өлкәдә урнашканнар:

  • Өч авиацион базасы: Балашов, Сенная, Энгельс;
  • Стратегик билгеләнү буенча ракета гаскәрләре Таманская ракета төмәне (Светлый ЯАТБ);
  • Радиацион, химик һәм биологик саклануның фәнни-тикшеренү институты һәм сынау урыны (Шиган ЯАТБ).

Өлкәдә туган танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татарлар, башкортлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]