Астана

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Астана latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Астана
Astana, capital of Kazakhstan 01.jpg
New flag of Astana.svg
Байрак
New coat of arms of Astana.svg
Герб
Астана (Казакъстан)
Астана
Ил Казакъстан
Регион Акмола өлкәсе
Координатлар 51°08′00″ т. к. 71°26′00″ кч. о.HGЯO
Башлык Имангали Нургалиевич Тасмагамбетов[d] һәм Султанов, Бахыт Турлыханович[d]
Нигезләнгән 1830
Беренче телгә алу 1832
Элеккеге исемнәр 1961 елга кадәр — Акмолинск,
1992 елга кадәр — Целиноград,
1998 елга кадәр — Акмола
Мәйдан 797,33 км²
Халык саны Green Arrow Up Darker.svg 1 060 835 [1] кеше
Милли состав казакълар, урыслар, украиннар, татарлар һ.б.
Сәгать кушагы UTC+6
Телефон коды +7 7172
Почта индексы 010000
Рәсми сайт astana.gov.kz/ru//ru/

Астана яки Астанә (каз. Astana, Астана — «башкала»[2]; 1961 елга кадәр — Акмолинск, 1961–1992Целиноград, 1992–1998Акмола) — Казакъстан Республикасының башкаласы (1997 елның 10 декабреннән). Шәһәрнең халык исәбе 1 060 835 кеше тәкшил итә (01.09.2018), халык саны буенча Казакъстанның икенче шәһәре (Алматыдан соң). 2017 елның июнендә Астана миллионер-шәһәр статусына җитә.

Илнең төньягында урнашкан, шәһәр 4 районга бүленгән.

Шәһәрнең мәйданы 722 км² тәшкил итә. Шәһәр даладагы тигезлектә урнашкан. Астанә Ишем елгасы ике ярында тора.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1830 елда Акмола шәһәре (русча Акмолинск) урыс казаклары форпосты буларак нигезләнә. Форпост тирәсендәге торак урынына Бородино бәрелешендә катнашкан полковник Федор Кузьма улы Шубин нигез сала.

1854-1868 елларда Акмола Себер Кыргызлары Өлкәсендә керә.

1868 елда Акмола өлкәсе нигезләнә.

1961 елда төньяк Казакъстанда чирәмне үзләштерү бөтенсоюз үзәге буларак Целиноград дигән яңа атама бирелә.

1979 елда Төньяк Казакъстанда алман автономиясен булдыруга каршы чыгулар уза, нәтиҗәдә проект тормышка ашмый.

1992 елда шәһәргә беренче тарихи исем Акмола кире кайтарыла, Акмола татарча Ак кабер дип тәрҗемә ителә, чөнки шәһәрдән 20 км ераклыкта урнашкан Тайтүбә үрендә Абылай-ханның тарафдары танылган җирле кыпчак Нияз-би күмелгән. Акмола - Аккабер тәрҗемәсе булганга күрә 1998 елда шәһәргә Астана (тәрҗемәсе башкала) исеме бирелә.

1994 елда РК Югары Шурасы, ә 1997 елда Нурсолтан Назарбаев Алматыдан Астанага башкаланы күчерү турында ахыргы карар кабул итә.

1998 елда Астанага аерым икътисади зона статусы бирелә, бөтен илдән шәһәрне төзүгә бик күп акча сарыф ителә.

2017 елда Астанада Expo 2017 халыкара күргәзмәсе уздырыла.

Күренешләре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кардәш шәһәрләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр Ел Ил
Анкара - Төркия
Стамбул - Төркия
Измир - Төркия
Мәскәү - Рәсәй
Санкт-Петербург - Рәсәй
Казан 2004 Татарстан, РФ
Амман - Үрдүн
Рига - Латвия
Ташкент - Үзбәкстан[3]
Гданьск 1996 Польша
Варшава 2002 Польша
Киев 1998 Украина
Сеул 2004 Көньяк Корея
Дубаи - БГӘ
Пекин - Кытай
Манила - Филиппиннар
Тбилиси 2005 Гөрҗистан[4]
Бишкәк 2011 Кыргызстан[5]
Ханой - Вьетнам
Ницца 2013 Франция
Оулу 2013 Финляндия[6]
Белград 2016 Сербия[7]
Уфа 2017 РФ[8]

Шәһәрдә туган танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Казакълар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татарлар, башкортлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Об изменении численности населения Республики Казахстан с начала 2018 года до 1 октября 2018 года. Министерство национальной экономики Республики Казахстан. Комитет по статистике. 2018 елның 7 ноябрь көнендә тикшерелгән.
  2. Астанә (фар. آستانه) — 1) бусага; 2) сарай ишеге төбе. — Гарәпчә-татарча-русча алынмалар сүзлеге: татар әдәбиятында кулланылган гарәп һәм фарсы сүзләре / К.З. Хәмзин, М.И. Мәхмүтов, Г.Ш. Сәйфуллин. — Казан: Тат. кит. нәшр., 1965. — 792 б. — Б. 19.
  3. Ташкент, города-побратимы
  4. Соглашение о партнерстве с Тбилиси 2012 елның 9 апрель көнендә архивланган.
  5. Соглашение об установлении побратимских связей между Бишкеком и АстанойКалып:Недоступная ссылка
  6. Ystävyyskaupungit. 2014 елның 30 июнь көнендә тикшерелгән.
  7. Столица Сербии стала 45 городом в списке городов-побратимов и партнеров Астаны. 2016 елның 16 ноябрь көнендә тикшерелгән.
  8. Уфа и Астана стали городами-побратимами - «Хабар» | Последние новости Казахстана, телепроекты (ru-ru). khabar.kz. 2017 елның 25 март көнендә тикшерелгән.