Үзбәкстан

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Үзбәкстан Республикасы
Oʻzbekiston Respublikasi, Ўзбекистон Республикаси
Flag of Uzbekistan.svg Coat of arms of Uzbekistan.svg
Байрак Илтамга
Һимн: «Serquyosh, hur oʻlkam/Серқуёш, ҳур ўлкам»
Узбекистан на глобусе.svg
Бәйсезлек көне 31 август 1991 (ССРБдан)
Рәсми телләр Үзбәк теле
Башкала Ташкент
Эре шәһәрләр Ташкент, Фирганә, Бохара, Сәмәрканд, Наманган, Әндиҗан, Карши, Нукус, Коканд, Маргилан
Идарә итү формасы Президент республикасы
Президент
Премьер-министр
[[ ]]
Шәүкәт Мирзияев
Мәйдан
• Барлыгы
• су өслеге проценты

447 400[1] км²
4,9
Халык саны
• Бәя (2013)
Халык тыгызлыгы

Green Arrow Up Darker.svg30 183 400[2][3] кеше
75,8 кеше/км²
ТЭП
  • Барлыгы (2013)
  • Кеше башына

56,485 млрд[4] $
1895,315[4] $
ТЭП (САМП)
  • Барлыгы
  • Кеше башына

113,865 млрд[4] $
КПҮИ (2013) Green Arrow Up Darker.svg 0,654[5] (урта) (114-нче-нч.)
Акча берәмлеге сум (UZS, код 860)
Интернет домены .uz
ISO коды UZ
ХОК коды UZB
Телефон коды +998
Сәгать пояслары +5

Координатлар: 42°35′00″ т. к. 61°56′00″ кч. о. / 42.58333° т. к. 61.93333° кч. о. / 42.58333; 61.93333 (G) (O)

Үзбәкстан — Үзәк Азиянең урта өлешендә урнашкан дәүләт.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Үзбәкстән көнчыгышта Кыргызстан, төньяк-көнчыгышта, төньякта һәм төньяк-көнбатышта — Казакъстан, көньякта һәм көньяк-көнбатышта — Төрекмәнстан, көньякта — Әфганстан һәм көньяк-көнчыгышта Таҗикстан дәүләтләре белән чиктәш. Чикләр озынлыгы — 6621 км, мәйданы 447 400 км² тәшкил итә.

Илнең ⅔ өлешен далалар, чүлләр һәм таулар тәшкил итә.

Иң биек ноктасы — 4643 м (Гиссар тау тезмәсе), иң түбән ноктасы — Мынбулак иңкүлеге (Кызылком чүле, −12,8 м).

Кырый ноктлалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Климат — кискен континенталь; Урта температуралар: гыйнвар — +4 °C…−8 °C, июль — +22 °C…+32 °C. Уртача еллык явым-төшемнәр саны: 90–580 мм (тигезле районнарында), 460–910 мм (таулы районнарында).

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык саны — 29 559 100 кеше (2012 елның 1 гыйнвары)

Милли состав[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Үзбәкләр — 80 %, руслар — 5 %, таҗиклар — 4,5 %, казакълар — 2,5 %[6].

Шәһәрләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Илдə 120 дəн артык шəһəр, 115 шəһəрле авыллар бар.

Иң зур шәһәрләр:

Шәһәрләрдә илнең 41 % халкы яши.

Дин[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Төп дине – сөнни Ислам.

Административ бүленеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Илдә 12 өлкә, 156 район, 123 шәһәр, 104 шәһәр тибындагы поселок һәм Каракалпакстан Республикасы бар.

Uzbekistan provinces numbered.svg
Исем Үзбәкчә
исеме
Халык саны
(2011)[7]
мең кеше
Мәйдан,
мең км²[8]
Үзәк
1 Ташкент Toshkent
Тошкент
2296,5 0,3
14 Каракалпакстан Җөмһүрияте Qoraqalpog’iston Respublikasi, Қорақалпоғистон Республикаси 1680,9 165,6 Нукус
2 Әндиҗан өлкәсе Andijon viloyati, Андижон вилояти 2672,3 4,2 Әндиҗан
3 Бохара өлкәсе Buxoro viloyati, Бухоро вилояти 1683,8 39,4 Бохара
5 Җиззах өлкәсе Jizzah viloyati, Жиззах вилояти 1166,7 20,5 Җиззах
8 Кашкадәрья өлкәсе Qashqadaryo viloyati, Қашқадарё вилояти 2722,9 28,4 Каршы
7 Нәвайи өлкәсе Navoiy viloyati, Навоий вилояти 873,0 110,8 Нәвайи
6 Наманган өлкәсе Namangan viloyati, Наманган вилояти 2279,5 7,9 Наманган
9 Сәмәрканд өлкәсе Samarqand viloyati, Самарқанд вилояти 3270,8 16,4 Сәмәрканд
11 Сөрхандәрья өлкәсе Surxondaryo viloyati, Сурхондарё вилояти 2175,1 20,8 Термез
10 Сырдәрья өлкәсе Sirdaryo viloyati, Сирдарё вилояти 727,2 5,1 Гөлстан
12 Ташкент өлкәсе Toshkent viloyati, Тошкент вилояти 2644,4 15,3 Ташкент
4 Фирганә өлкәсе Farg’ona viloyati, Фарғона вилояти 3229,2 6,8 Фирганә
13 Харәзем өлкәсе Xorazm viloyati, Хоразм вилояти 1601,1 6,3 Үргәнеч

Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Үзбәкстан аграр-индустриал ил. Сәнәгать төрләре – машина төзү, металл эшкәртү, һ.б.

Үзбәкстанда туган танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татарлар, башкортлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Книга фактов ЦРУ(ингл.). 2 июнь 2013 көнне тикшерелгән.
  2. Численность Республики населения по состоянию на 1 июля 2013 года. Государственный комитет Республики Узбекистан по статистике (5 сентябрь 2013). 6 сентябрь 2013 көнне тикшерелгән.
  3. Численность населения Узбекистана превысила 30 млн. человек. Uzreport.com (5 сентябрь 2013). 6 сентябрь 2013 көнне тикшерелгән.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 МВФ — World Economic Outlook Database, April 2013
  5. Human Development Report 2013(үле сылтама — тарих). United Nations Development Programme (14 март 2013). 14 март 2013 көнне тикшерелгән.
  6. Население Узбекистана
  7. Постоянное среднее число населения за 1991—2011 годы (uz). Узстат. 19 июнь 2012 көнне тикшерелгән. 26 июнь 2012 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  8. ПРЕДСТАВИТЕЛЬСТВО ТОРГОВО-ПРОМЫШЛЕННОЙ ПАЛАТЫ РФ В ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ(рус.). 21 июнь 2012 көнне тикшерелгән. 26 июнь 2012 көнне төп чыганагыннан архивланган.

Тышкы сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]



Искәрмәләр[вики-текстны үзгәртү]

* Сүриянең әгъза булуы 2012 елда туктатылды.