Эчтәлеккә күчү

Гамбия

Сылтамаларны үзгәртү
Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Гамбия latin yazuında])
Гамбия
ингл. Republic of The Gambia
Байрак[d]Илтамга[d]
Нигезләнү датасы 1965
Рәсем
Рәсми исем Republic of The Gambia[1]
ХФӘ билгесе ðə ˈɡæm.bi.ə
Гомер озынлыгы 61,193 ел[2]
... хөрмәтенә аталган Гамбия[d]
Демоним Gambian, gambiai, gambier, Gambiano, Gambiyänan, gambiano, gambiana, غامبي, غامبية, غامبيون, גמביאני, גמביאנית, Gambijczyk, gambieni, gambian, gambiană, গাম্বীয়, gambiano, gambiana, gambiani, gambiane, gambian, gambianu, gambiana, Gambiano, Gambien[3], Gambienne[3], ganbiana, ganbiane, ganbiani, ganbian, gambià, gambiana, gambians, gambianes, ڭامبي, ڭامبية, ڭامبيين, ڭامبيات һәм Gaimbiach[4]
Рәсми тел инглиз теле[5][6]
Гимн Гамбия гимны[d]
Мәдәният Гамбия мәдәнияте[d]
Шигарь тексты Progress, Peace, Prosperity
Дөнья кисәге Африка[7]
Дәүләт  Гамбия
Башкала Банжул[d][8]
Сәгать поясы UTC±00:00[d] һәм Africa/Banjul[d][9]
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы Атлантик океан
Табигый-георафик объект эчендә урнашкан Көнбатыш Африка[10]
Иң көнчыгыш ноктасы 13°25′27″ т. к. 13°47′29″ кб. о.HGЯO
Иң төньяк ноктасы 13°50′ т. к. 15°05′ кб. о.HGЯO
Иң көньяк ноктасы 13°03′49″ т. к. 16°44′50″ кб. о.HGЯO
Иң көнбатыш ноктасы 13°23′00″ т. к. 16°49′26″ кб. о.HGЯO
Геомәгълүматлар Data:The Gambia.map
Иң түбән ноктасы Атлантик океан
Идарә итү формасы җөмһүрият
Дәүләт башлыгы вазыйфасы Гамбия президенты[d]
Ил башлыгы Адама Бэрроу[d][11]
Хөкүмәт башлыгы вазыйфасы Гамбия президенты[d]
Башкарма хакимият башлыгы Адама Бэрроу[d][11]
Башкарма хакимият Government of the Gambia[d]
Канунбирү органы Гамбия парламенты[d]
Югары мәхкәмә органы Judiciary of The Republic of The Gambia[d]
Үзәк банкы Гамбия үзәк банкы[d]
Дипломатик мөнәсәбәтләр Германия, Америка Кушма Штатлары, Иран, Кытай Җөмһүрияте, Филипин, Россия, Корея Халык Демократик Республикасы[12], Бангладеш, Гөрҗистан, Маҗарстан, Кытай һәм Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте
Әгъзалык Берләшкән Милләтләр Оешмасы, АБ, Бөтендөнья сәүдә оешмасы, Милләтләр Дуслыгы[13], Ислам хезмәттәшлеге оешмасы[14], Халыкара реконструкция һәм үсеш банкы[d], Халыкара үсеш ассоциациясе[d], Халыкара финанс корпорациясе[d], Инвестицияләр иминлеген гарантияләү буенча күпъяклы агентлык[d], Инвестицион бәхәсләрне хәл итү буенча халыкара үзәк[d], Африка үсеш банкы[d], ЮНАМИД[d], Африка, Кариб диңгезе һәм Тын океан дәүләтләре[d], Интерпол[15][16], ХКТО[d][17][18], Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы[19], Бөтендөнья почта берлеге[20][21], Халыкара телекоммуникацияләр берлеге[d][22], Бөтендөнья метеорология оешмасы[23], Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы[24], Көнбатыш Африка илләре икътисади җәмгыяте[d], Африка җир чикләвеге шурасы[d], Милләтләр Дуслыгы, Бөтендөнья таможня оешмасы[d][25], Атом-төш коралларының таратылмау турында килешү[d] һәм African Continental Free Trade Area[d]
Халык саны 2 639 916 (2021)[26]
Ир-ат халкы 1 247 342[27], 1 280 033[27], 1 313 119[27] һәм 1 346 335[27]
Хатын-кыз халкы 1 261 541[27], 1 293 962[27], 1 326 796[27] һәм 1 359 657[27]
Административ бүленеше Аскы елга төбәге[d][28], Үзәк елга төбәге[d][28], Төньяк яр буе төбәге[d][28], Өске елга төбәге[d][28], Көнбатыш яр буе төбәге[d][28] һәм Зур Банжул төбәге[d][28]
Акча берәмлеге даласи[d][29]
Номиналь тулаем эчке продукт 2 038 414 974 $[30], 2 273 060 863 $[30] һәм 2 396 111 020 $[30]
Кеше потенциалы үсеше индексы 0,5[31]
Inequality-adjusted Human Development Index 0,348[32]
Штаб-фатирының урнашуы Банжул[d], Гамбия
Нәрсә белән чиктәш Сенегал[33]
BTI Governance Index 5,98[34] һәм 5,73[35]
BTI Status Index 5,84[34] һәм 5,92[35]
Автомобил хәрәкәте ягы уң[d][36]
Челтәр көчәнеше 230 вольт[37]
Электр аергычы төре BS 1363[d][37]
Алыштырган Гамбия[d]
Кулланылган тел инглиз теле[38], мандинка теле, Pukur[d][5], пулаар теле[d], Jola-Fonyi[d], Mandjak[d], серер теле[d], Western Maninkakan[d] һәм Gambian Wolof[d]
Кайда өйрәнелә Gambian studies[d]
Мәйдан 11 300 ± 1 км²
Һәштәге TheGambia
Югары дәрәҗәле Интернет домены .gm[39]
Харита сурәте
Тематик география Гамбия географиясе[d]
Феноменның икътисады Гамбия икътисады[d]
Феноменның демографиясе Гамбия халкы[d]
Өстәлгән кыйммәт салымы күләме 15 процент
Тулаем туулар коэффициенты 5,717[40]
Шәһәр халкы 1 553 776[27], 1 610 858[27], 1 669 008[27] һәм 1 727 830[27]
Авыл халкы 955 107[27], 963 137[27], 970 908[27] һәм 978 162[27]
Демократия индексы 4,49[41]
Туым күрсәткече 34,281[27], 33,719[27], 33,257[27] һәм 32,696[27]
Үлем күрсәткече 6,999[27], 7,373[27], 7,543[27] һәм 7,137[27]
Commonwealth Sport country code GAM
Илнең мобиль коды 607
Илнең телефон коды +220
Гадәттән тыш хәлләрдә ярдәм телефоны 116[d][42], 118[d][42] һәм 112[d][42]
Номер тамгасы коды WAG
Диңгездәге идентификацияләү номеры 629
Шәрәфле ватандашлар төркеме Төркем:Гамбия урыннарының шәрәфле ватандашлары[d]
Бу якта төшерелгән фильмнар төркеме Төркем:Гамбиядә төшерелгән фильмнар[d]
Карта
 Гамбия Викиҗыентыкта

Га́мбия (ингл. The Gambia, [ˈɡæmbiə]), Гамбия Җөмһүрияте (ингл. Republic of The Gambia) — Көнбатыш Африкада урнашкан дәүләт. Африканың кыйтга өлешендә иң кечкенә ил. Төньяк, көнчыгыш һәм көньякта Сенегал белән чиктәш, көнбатышта Атлантик океан белән юыла. 1965 елның 18 февралендә Бөекбританиядән бәйсезлек алып, Милләтләр Дуслыгына керә. Дәүләт башкаласы — Банжул.

Демография

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык саны 1 700 000 кеше тәшкил итә. Шуның 99 % — африканнар.

2020 елга ― 2, 2 млн кеше.

Дин

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Төп мәкалә: Гамбиядә ислам
Фаҗи Кунда мәчете

Гамбия Конституциясенең 25нче маддәсе гражданнарның теләсә нинди динне үз теләге белән тоту хокукларын яклый [43]. Ил халкының (2,2 млн кеше, 2020 елга) 96 % ы[44] Мәлики мәзһәбендәге сөнни мөселманнар [45]. Шигый мөселманнарның күпчелеге ― Ливаннан һәм башка гарәп илләреннән күчеп килгән мөһаҗирләр [46]. Гамбиянең ислам тарафдарлары арасында шулай ук әхмәдиячеләр бар, суфичылык йогынтысы сизелә. Ураза бәйрәме һәм Корбан бәйрәме кебек төп мөселман бәйрәмнәре вакытында Гамбиядәге бөтен сәүдә эшчәнлеге туктала диярлек. Җирле серер дине(ингл.)татар. Гамбия мөселман җәмгыятендә шактый эз калдырган: «Тобаски», «Гамо», «Корите» һәм «Вери Кор» кебек җирле мөселман фестивальләренең атамалары Серер диненнән алынган.

Христиан җәмгыяте ил халкының 3 % ын тәшкил итә. Христианнарның күпчелеге Рим Католик Чиркәвенә карый. Ил халкының 1 % ы традицион Африка диннәренә ышана. Көньяк Азиядән күчеп килгән мөһаҗирләр арасында индуистлар һәм Бәһаи дине тарафдарлары бар [47].

Искәрмәләр

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  1. ↑ http://www.bbc.co.uk/news/magazine-18233844
  2. ↑ ЮНЕСКО-ның статистика институты
  3. 1 2 http://cnig.gouv.fr/wp-content/uploads/2020/02/CNT-PVM_r%C3%A9vis%C3%A9_2020-01-27-1.pdf
  4. ↑ The National Terminology Database for Irish — 2006.
  5. 1 2 Ethnologue — 25, 19 — Dallas, Texas: SIL, 1951. — ISSN 1946-9675
  6. ↑ http://www.visitthegambia.gm/a
  7. ↑ https://www.workwithdata.com/place/the-gambia
  8. ↑ Enid R.A. Forde, Clark A., Gailey H. A. Encyclopædia Britannica
  9. ↑ https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2020f/africa
  10. ↑ https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/
  11. 1 2 http://www.bbc.com/news/world-africa-38702787
  12. ↑ https://www.ncnk.org/sites/default/files/content/resources/publications/NCNK_Issue_Brief_DPRK_Diplomatic_Relations.pdf
  13. ↑ http://www.tagesschau.de/ausland/gambia-commonwealth100.html
  14. ↑ https://www.oic-oci.org/states/?lan=en
  15. ↑ https://www.interpol.int/Member-countries/World — Интерпол.
  16. ↑ https://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Africa/GAMBIA
  17. ↑ https://www.opcw.org/about-opcw/member-states/ — ХКТО.
  18. ↑ https://www.opcw.org/about-us/member-states/gambia
  19. ↑ http://www.unesco.org/eri/cp/ListeMS_Indicators.asp
  20. ↑ http://www.upu.int/en/the-upu/member-countries.html
  21. ↑ https://www.upu.int/en/Universal-Postal-Union/About-UPU/Member-Countries?csid=-1&cid=123
  22. ↑ https://www.itu.int/online/mm/scripts/gensel8
  23. ↑ https://public.wmo.int/en/members/gambia
  24. ↑ https://www.who.int/choice/demography/by_country/en/
  25. ↑ https://www.wcoomd.org/-/media/wco/public/global/pdf/about-us/wco-members/list-of-members-with-membership-date.pdf
  26. ↑ https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=GM
  27. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 (unspecified title) — база данных Всемирного банка.
  28. 1 2 3 4 5 6 https://www.mappr.co/counties/gambia/
  29. ↑ https://www.investopedia.com/terms/g/gmd.asp
  30. 1 2 3 https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD — Бөтендөнья банкы.
  31. ↑ Отчёт о развитии человечества — Программа развития ООН, 2022.
  32. ↑ Отчёт о развитии человечества — Программа развития ООН, 2022.
  33. ↑ https://maps.google.com
  34. 1 2 https://www.bti-project.org
  35. 1 2 https://bti-project.org/en/reports/country-dashboard/GMB
  36. ↑ https://www.worldstandards.eu/cars/list-of-left-driving-countries/
  37. 1 2 World Plugs / мөхәррир Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе
  38. ↑ (not translated to en) English as a Global Language — 2 — Cambridge University Press, 2012. — 224 p. — ISBN 978-1-107-61180-1, 978-0-511-07862-0, 978-0-521-82347-0, 978-0-521-53032-3
  39. ↑ https://www.iana.org/domains/root/db
  40. ↑ ЮНЕСКО-ның статистика институты
  41. ↑ 2020 Democracy Index
  42. 1 2 3 International Numbering Resources Database: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value / мөхәррир Халыкара телекоммуникацияләр берлеге
  43. ↑ CHAPTER IV – PROTECTION OF FUNDAMENTAL RIGHTS AND FREEDOMS. Constitution of the Republic of the Gambia (1997). әлеге чыганактан 2008-12-12 архивланган. 2021-11-20 тикшерелгән. “25. Freedom of speech, conscience, assembly, association and movement
    (1) Every person shall have the right to - [...] (c) freedom to practice any religion and to manifest such practice;”
  44. ↑ Africa :: GAMBIA, THE. CIA The World Factbook. әлеге чыганактан 2021-04-03 архивланган. 2021-11-20 тикшерелгән.
  45. ↑ Gambia, The. International Religious Freedom Report 2007. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor (14 September 2007).
  46. ↑ Shia Presence in Gambia. Wow.gm. әлеге чыганактан 2013-09-14 архивланган. 2021-11-20 тикшерелгән.
  47. ↑ Breach of Faith. Human Rights Watch. June 2005. p. 8. https://books.google.com/books?id=yi8ONIe1fv4C&pg=PA8. Retrieved 20 June 2015.

Сылтамалар

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моны да карагыз

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Чыганак — https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Гамбия&oldid=5840004