Төрекмәнстан

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Төрекмәнстан latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Төрекмәнстан
Flag of Turkmenistan.svg
Байрак
Emblem of Turkmenistan.svg
Илтамга
Башкала Ашкабад
Халык саны 5 125 693 (2012) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 27 октябрь 1991 Edit this on Wikidata
Сәгать кушагы UTC+05:00
Рәсми тел төрекмән теле
Җәгърафия
Мәйдан 491,210.0 дүрткел киламитер
Координатлар 39°N 60°E Edit this on Wikidata
Сәясәт
Дәүләт башлыгы исеме Төрекмәнстан президенты
Дәүләт башлыгы Корбанколы Бирдемөхәммәтев
Башлык исеме Төрекмәнстан президенты
Хөкүмәт башлыгы Корбанколы Бирдемөхәммәтев
Икътисад
ТЭП $42 355 миллион (2017) Edit this on Wikidata
Кеше башына ТЭП $6672 ±0.01 (2015) Edit this on Wikidata
Акча берәмлеге Төрекмәнстан манаты
Инфеләсә 6.2% (2016)
Акчалата резерв 799 006 867 АКШ дуллыры (1993), 929 007 299 АКШ дуллыры (1994), 1 168 007 399 АКШ дуллыры (1995), 1 169 007 159 АКШ дуллыры (1996), 1 256 006 716 АКШ дуллыры (1997), 1 376 007 009 АКШ дуллыры (1998), 1 513 006 832 АКШ дуллыры (1999) Edit this on Wikidata
Эшсезлек дәрәҗәсе 10% (2014)[1]
Туу күрсәткече 2.301 (2014)[2]
КПҮИ 0.666 (2010)[3]
Яшәү озынлыгы 67.835 ел (2016)[4]
Башка мәгълүмат
Ярдәм телефоннары
  • 112
  • Электр аергычы төре Type B,[5] Schuko,[5] Europlug[5]
    Автомобил хәрәкәте ягы уң[6]
    Челтәр көчәнеше 220 вольт
    Телефон коды +993
    ISO 3166-1 коды TM
    ХОК коды TKM
    Интернет домены .tm

    Төрекмәнстан (төрекм. Türkmenistan) – Урта Азияда урнашкан дәүләт. Көньякта Әфганстан һәм Иран белән, төньякта Казакстан һәм Үзбәкстан белән чиктәш. Көнбатыштан Каспий диңгезе белән юыла. Дөнья океанына чыгу юлы юк.

    Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Төрекмән егете дөясе белән бергә, XX гасыр башы, Прокудин-Горский фотосурәте

    Географик мәгълүмат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Төрекмәнстанның иярченнән төшерелгән фотосы

    Территориясының 80% артыгын Караком чүле алып тора. Төрекмәнстанның Каспийда яр сызыгы озынлыгы 1 768 км.

    Административ бүленеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Төрекмәнстан өлкәләре

    Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    СССР чорында Төрекмәнстан чимал (нигездә мамык һәм энергия ташучылар) чыганагы булып тора. Хәзерге вакытта нефть һәм газ чыгару ТМПның 70% тәшкил итә.

    Рәсми чыганаклар буенча Төрекмәнстанның ТМП үсеше түбәндәгечә:

    • 1999 – 16%,
    • 2000 – 18%,
    • 2001, 2002 – 20%,
    • 2003 – 17%,
    • 2004 – 21%.

    Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Җөмһүрияттә халык санының тиз артуы күзәтелә. 1979 елдагы халык санын алу буенча республикада 2 759 мең, 1989 елда – 3 534 мең, 1995 ел исәбе буенча – 4 481 мең кеше яшәгән. 1995 елдан соң да үсеш дәвам итә: 2000 елда – 5 200 мең, 2001 ел башында – 5369,4 мең; 2001 ел, 1 май – 5410 мең; 2001 ел, 1 август – 5478,9 мең кеше.

    Халыкның якынча 90% – төрекмәннәр, 4% – үзбәкләр, 3% – урыслар. Шулай ук азәриләр, казаклар, татарлар һ.б. халыклар да яши.

    Гаскәр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Гаскәр саны якынча 100 000 сугышчы һәм әфисәр.

    Чыганак[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    1. http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS.
    2. http://data.uis.unesco.org/index.aspx?queryid=239; Институт статистики ЮНЕСКО.
    3. http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/TKM.
    4. http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=DEMO_DS; Институт статистики ЮНЕСКО.
    5. 5,0 5,1 5,2 "World Plugs"; тикшерү датасы: 10 июнь 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе.
    6. http://chartsbin.com/view/edr.