Эчтәлеккә күчү

Көньяк Корея

Сылтамаларны үзгәртү
Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Көньяк Корея latin yazuında])
Көньяк Корея
кор. 대한민국
Байрак[d]Илтамга[d]
Нигезләнү датасы 15 август 1948
Сурәт
Рәсми исем 대한민국, 大韓民國, Republic of Korea һәм République de Corée[1]
Кыскача исем 한국, 남한, Corée du Sud, ROK, 韓国, 韩国, 南韓, 남조선, 韓國, 韩国, 南韓, 韩国, 南韓, Lâm-hân һәм 韓國
Маккьюн — Райшауэр романизациясе Taehan Min'guk
Корея теленең яңа романизациясе Daehan Minguk
ХФӘ билгесе ˈsøːɾkuɾɛɑ
Архивлары саклана Корея милли архивы[d]
Гомер озынлыгы 75,40976 ел[2], 75,90976 ел[2], 76,4122 ел[2], 76,76585 ел[2], 77,21463 ел[2], 77,66585 ел[2], 78,16829 ел[2], 78,66829 ел[2], 79,11951 ел[2], 79,51707 ел[2], 79,96829 ел[2], 80,11707 ел[2], 80,56829 ел[2], 80,81951 ел[2], 81,27073 ел[2], 81,72195 ел[2], 82,02439 ел[2], 83 ел[3], 83 ел[3], 84 ел[3] һәм 83 ел[3]
Демоним Zuid-Koreaan, South Korean, sud-coréen, dél-koreai, 한국인, Sud-Koreano, كوري جنوبي, كورية جنوبية, كوريون جنوبيون, южнокореец, южнокореянка, южнокорейцы, південнокореєць, південнокореянка, південнокорейці, דרום קוריאני, דרום קוריאנית, sud-coreeni, sud-coreean, sud-coreeancă, দক্ষিণ কোরীয়, sudcoreano, sudcoreana, sudcoreani, sudcoreane, tehan, corean, Südkoreaner, Südkoreanerin, Südkoreanerinnen, surcoreanu, surcoreana, Sud-coréen[1], Sud-coréenne[1], sudcoreana, sudcoreane, sudcoreani, sudcorean, كوري جنوبي, كورية جنوبية, كوريين جنوبيين, كوريات جنوبيات, Güney Koreli һәм cənubi koreyalı
Рәсми тел корея теле һәм кореяле ишарә теле[d][4]
Гимн Корея республикасы гимны[d]
Мәдәният Корея республикасы мәдәнияте[d]
Шигарь тексты Imagine your Korea, 홍익인간(弘益人間): 널리 인간을 이롭게 하라, Koreyanızı xəyal edin һәм Dychmyga dy Gorea
Дөнья кисәге Азия[5]
Башкала Сеул
Сәгать поясы KST[d], UTC+09:00 һәм Азия/Сеул[d][6]
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы Сары диңгез[d], Namhae[d], Япон диңгезе һәм Көнчыгыш Кытай диңгезе[d]
Табигый-георафик объект эчендә урнашкан Корея ярымутравы һәм Көнчыгыш Азия[7]
Территориясенә дәгъва итә Корея Халык Демократик Республикасы
Иң көнчыгыш ноктасы 37°14′24″ т. к. 131°52′22″ кч. о.HGЯO
Иң төньяк ноктасы 38°37′ т. к. 128°22′ кч. о.HGЯO
Иң көньяк ноктасы 33°06′45″ т. к. 126°16′06″ кч. о.HGЯO
Иң көнбатыш ноктасы 37°58′00″ т. к. 124°39′00″ кч. о.HGЯO
Геомәгълүматлар Data:South Korea.map
Иң югары ноктасы Халласан[d]
Иң түбән ноктасы Япон диңгезе
Идарә итү формасы җөмһүрият һәм президент республикасы
Дәүләт башлыгы вазыйфасы Корея республикасы президенты[d][8]
Ил башлыгы Ли Чжэ Мён[d]
Хөкүмәт башлыгы вазыйфасы Корея республикасы президенты[d]
Башкарма хакимият башлыгы Ли Чжэ Мён[d]
Башкарма хакимият Көньяк Корея хөкүмәте[d]
Канунбирү органы Корея республикасы милли җыелышы[d]
Югары мәхкәмә органы Корея республикасы югары мәхкәмәсе[d] һәм Корея республикасы конституция мәхкәмәсе[d]
Үзәк банкы Корея банкы[d]
Дипломатик мөнәсәбәтләр Канада, Италия, Австралия, Япония, Кытай, Россия, Германия, Америка Кушма Штатлары, Исраил, Филипин, Согуд Гарәбстаны, Франция, Изге тәхет[d], Украина, Вьетнам, Һиндстан, Бангладеш, Сербия, Фиджи, Греция, UE, Әфганстан, Мисыр, Иран, Уругвай, Бөекбритания, Таиланд, Швейцария, Малайзия, Болгария, Колумбия, Дания, Гренада, Исландия, Маҗарстан, Мексика, Австрия, Казакъстан, Парагвай, Сомали, Бразилия, Индонезия, Бруней, Кения, Сингапур, Гөрҗистан, Кытай Җөмһүрияте һәм Польша
Әгъзалык Берләшкән Милләтләр Оешмасы, Халыкара икътисадый хезмәттәшлек һәм үсеш оешмасы, Бөтендөнья сәүдә оешмасы[9], Зур егермелек[d], Азия-Тын океан икътисади хезмәттәшлеге, Халыкара реконструкция һәм үсеш банкы[d], Халыкара үсеш ассоциациясе[d], Халыкара финанс корпорациясе[d], Инвестицияләр иминлеген гарантияләү буенча күпъяклы агентлык[d], Инвестицион бәхәсләрне хәл итү буенча халыкара үзәк[d], Африка үсеш банкы[d], ЮНАМИД[d], Көньяк-Көнчыгыш Азия дәүләтләре берләшмәсе төбәк форумы[d], Азия үсеш банкы[d], Австралия группасы[d], Ракета технологияләрен контрольдә тоту режимы[d][10], Интерпол[11][12], Атом-төш чималны сатучылар төркеме[d][13], ХКТО[d][14][15], Халыкара гидрография оешмасы[d][16], Халыкара энергетика агентлыгы[d][17], Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы[18], Җирнең биофизик торышын күзәтү төркеме[d], Бөтендөнья почта берлеге[19][20], Visa Waiver Program[d][21], OIPC[d][22], Бөтендөнья метеорология оешмасы[23], Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы[24], Антарктика турында килешү[25], Бөтендөнья таможня оешмасы[d][26] һәм Атом-төш коралларының таратылмау турында килешү[d]
Рәсми бәйрәм Яңа ел көне[d], кореяле Яңа ел[d], Samiljeol[d], Будда туган көне[d], Children's day[d], Hyeonchungil[d], День освобождения[d], Чхусок[d], Gaecheonjeol[d], Хангыл көне[d] һәм Раштуа
Намзәтлек яше 25 яшь[27] һәм 40 яшь[8]
Ризалык яше 13 яшь[28]
Балигълык яше 19 яшь[29]
Никахка керү яше 18 яшь[29] һәм 19 яшь
Пенсия яше 60 яшь[30]
Халык саны 51 466 201 (2017)[31]
Ир-ат халкы 25 850 044[32]
Хатын-кыз халкы 25 888 027[32]
Административ бүленеше Сеул, Пусан, Тегу, Инчон, Кваңҗу, Теҗон, Ульсан, Сеҗоң, Кёнгидо[d], Канвондо[d], Чхунчхон-Пукто[d], Чхунчхон-Намдо[d], Чолла-Пукто[d], Чолла-Намдо[d], Кёнсан-Пукто[d], Кёнсан-Намдо[d] һәм Чеджудо[d]
Акча берәмлеге Көньяк Корея воны[d] һәм кореяле мун[d]
Номиналь тулаем эчке продукт 1 810 955 871 381 $[33] һәм 1 665 245 538 595 $[33]
Кеше потенциалы үсеше индексы 0,925[34]
Inequality-adjusted Human Development Index 0,838[35]
Үз-үзенә кул салулар күрсәткече 21,2
Медиан керем 40 861 $ һәм 58 008 000 корейская вона[36]
Нәрсә белән чиктәш Корея Халык Демократик Республикасы, Кытай һәм Япония
BTI Governance Index 7,25[37], 7,09[37], 7,24[37], 7,05[37], 6,92[37], 6,89[37], 6,51[37], 6,65[37] һәм 6,79[38]
BTI Status Index 8,99[37], 8,89[37], 8,72[37], 8,73[37], 8,66[37], 8,57[37], 8,55[37] һәм 8,51[38]
Мәктәптә укымаган балалар саны 122 477[39]
Автомобил хәрәкәте ягы уң[d][40]
Челтәр көчәнеше 220 ± 13 вольт[41][42]
Электр аергычы төре евроразъём[d][42] һәм Europlug[d][42]
Алыштырган Корея[d]
Кулланылган тел корея теле, чеджу[d] һәм кореяле ишарә теле[d]
Мәйдан 100 295 ± 1 км²
Рәсми веб-сайт korea.go.kr/main​(кор.) һәм korea.net
Нинди веб-биттә тасвирланган baike.sogou.com/v6688.htm
Һәштәге SouthKorea һәм 대한민국
Югары дәрәҗәле Интернет домены .kr һәм .한국[d]
Харита сурәте
Позиционная карта
Рельефная позиционная карта
Подробная карта
Тамганың тасвирламасы Корея республикасы тамгасы[d]
Эмблема/тамгасы сурәте
Топографик карта Atlas of South Korea[d]
Панорамное изображение
Батиметрическая карта
Тематик география Корея республикасы географиясе[d]
Самый густонаселенная городская территория Сеул
Тимер юл хәрәкәте ягы сул[d]
Нинди вики-проектка керә Проект:Корея[d]
Ачык мәгълүматлар порталы Public Data Portal[d]
Феноменның икътисады Корея республикасы икътисады[d]
Феноменның демографиясе Корея республикасы халкы[d]
Спутниковый снимок
Джини коэффициенты 0,311 ± 0,001 һәм 31,4[43]
Өстәлгән кыйммәт салымы күләме 10 процент[44]
Тулаем туулар коэффициенты 1,09[45]
Шәһәр халкы 42 019 781[32]
Авыл халкы 9 718 290[32]
Уку-язу нисбәте 98 процент[46]
Демократия индексы 8,16[47]
Туым күрсәткече 5,9[3], 5,3[3], 5,1[3] һәм 4,9[3]
Үлем күрсәткече 5,7[3], 5,9[3], 6,2[3] һәм 7,3[3]
Happy Planet Index score 39,8[48]
Илнең мобиль коды 450
Илнең телефон коды +82
Халыкара префикс 0
Гадәттән тыш хәлләрдә ярдәм телефоны 112[d][49], 119[d][49] һәм 113[d][50]
Илнең GS1 коды 880[51]
Номер тамгасы коды ROK
Диңгездәге идентификацияләү номеры 440 һәм 441
Шәрәфле ватандашлар төркеме [d]
Монда җирләнгәннәр төркеме Төркем:Корея республикасында җирләнгәннәр[d]
Бу якта төшерелгән фильмнар төркеме Төркем:Көньяк Кореядә төшерелгән фильмнар[d]
‎Lemmy instance URL lemmy.funami.tech
Карта
 Көньяк Корея Викиҗыентыкта

Көньяк Корея, рәсми атамасы Корея Җөмһүрияте (кор. 대한민국 [tɛːhanminɡuk̚] тэха́н мингу́к) — Көнчыгыш Азиядә, Корея ярымутравында урнашкан дәүләт. Рәсми атамасы Корея Җөмһүрияте булса да, гадәттә Көньяк Корея исеме ешрак кулланыла.

Көньяк Корея Корея ярымутравының көньяк өлешендә урнаша. Көнбатышта ярымутрау Сары диңгез, көнчыгышта Япон диңгезе, көньякта Корея бугазы һәм Көнчыгыш-Кытай диңгезе тарафыннан юыла. Илнең гомуми мәйданы — 99 617,38 км².

Административ яктан Корея 1 махсус статуслы шәһәргә, 9 провинциягә һәм 6 провинция хокуклы шәһәргә бүленә. Үз чиратында алар кечерәк административ берәмлекләргә бүленә.

Халык саны — 48 846 823 кеше (2006). Халыкның абсолют күпчелеге — кореялеләр. Төп дин — традицион буддизм.

Тарих

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ярты гасыр буе япон колонизаторлары изүе астында яшәгән ярымутрау азат ителгәч, 1945 елда аның төньягы – совет, көньягы АКШтәэсирендә кала. Сәяси котыплар аермалыгы искиткеч зур булуы аркасында 1948 елда Корея ике дәүләткә аерыла. Төньягы — социалистик, көньягы капиталистик үсеш юлын сайлый. 1950 елда Төньяк белән Көньяк арасында купкан гражданнар сугышына дөньяның күп илләре җәлеп ителә. Канкойгыч сугыш 1953 елда тәмамлангач, көньяклар Көнбатыш үсеш юлын сайлый.

1960 еллар ахырында ике ил арасында киеренкелек көчәйгәч, Көньяк Корея 1972 елда Бөек Корея стенасы төзи. Әлеге мәһшүр стена ярымутрауны буйдан-буйга кисеп үтә. 240 чакрымга сузылган корылма бары тик бер урында 10 километр арага өзелә. Әлбәттә, ул урыннарда да тычкан да үтә алмаслык тимерчелтәр корылган. Танкка каршы тора алырлык итеп төзелгән бу корылманы миллионнан артык кораллы солдат саклый. Көньяк Кореяга 32 млрд. вонга (аларның акча берәмлеге) төшкән бу стенаны төзүгә 800 мең тонна цемент, 200 мең тонна тимерарматура, 3,5 млн. тонна ком һәм комташ киткән. Аның җир астындагы нигезе 3 метрга, биеклеге 3тән алып урыны белән 5 метрга, киңлеге нигезендә 10нан алып 19 метрга кадәр җитә.

Югары власть даирәләрендә каршылыклар һәм сәяси низаглар бетерелгәч, 1992 елда беренче президент сайлангач, Көньяк Корея Азия континентының иң ярлы иленнән куәтле, икътисади алга киткән дәүләтенә әверелә. Тарих бер үк мәдәниятнең ирекле булганда уңышлы үсүен, ә тоталитар дәүләт кысаларына куып кертелгән КХДР сыман илнең алга китә алмавын ачык күрсәтте. Бөтен дөньяда 70 млн. нан артык кореяле саналып, шуның 50млн.ы Көньяк Кореядә яши. Халыкның социаль якланганлыгы ышанычлы булгач, ил үсеше бары тик соклану хисләре генә тудыра. Кореялеләрдә гаиләгә, үз дәүләтенә карата сөю, коллективизм, патриотизм хисләре нык.

Эре шәһәрләр

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сеул

Пусан
 Урын Шәһәр Исем Халык саны Урын Шәһәр Провинция Халык саны
Инчон

Тегу
1СеулСеул10,143,16411СоңнамКьоңги980,004
2ПусанПусан3,526,64812ЙоңъинКьоңги942,425
3ИнчонИнчон2,882,04713ПучонКьоңги863,344
4ТегуТегу2,501,82314АнсанКьоңги713,571
5ТеҗонТеҗон1,533,49715ЧоңҗуТөньяк Чуңчоң673,330
6КваңҗуКваңҗу1,473,52916ҖонҗуТөньяк Җолла650,676
7УльсанУльсан1,157,19917НамъяңҗуКьоңги619,724
8СувонКьоңги1,151,61918АнъяңКьоңги607,354
9ЧаңвонКьоңги1,082,89619ЧонанВизин591,799
10ГояңКөньяк Кьоңсаң993,41120ҺвасоңКьоңги530,567
[52]


Административ бүленеш

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
ИсемХангыльҺанҗаХалыкc
Махсус шәһәр
Сеул서울특별시서울特別市b10,143,645
Турыдан-туры буйсынучы шәһәрләр
Пусан부산광역시釜山廣域市3,527,635
Дегу대구광역시大邱廣域市2,501,588
Инчон인천광역시仁川廣域市2,879,782
Кваңҗу광주광역시光州廣域市1,472,910
Теҗон대전광역시大田廣域市1,532,811
Улсан울산광역시蔚山廣域市1,156,480
Махсус үзидарәле шәһәр
Сеҗоң세종특별자치시世宗特別自治市122,153
Провинцияләр
Кьоңги경기도京畿道12,234,630
Гаңвон강원도江原道1,542,263
Төньяк Чуңчоң충청북도忠淸北道1,572,732
Көньяк Чуңчоң충청남도忠淸南道2,047,631
Төньяк Җолла전라북도全羅北道1,872,965
Көньяк Җолла전라남도全羅南道1,907,172
Төньяк Кьоңсаң경상북도慶尙北道2,699,440
Көньяк Кьоңсаң경상남도慶尙南道3,333,820
Махсус үзидарәле провинция
Җеҗу제주특별자치도濟州特別自治道593,806

Дин

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Көньяк Кореядә төп дин булып Христианлыкның протестантлык һәм католиклык агымнары (бөтен халыкның 27,7% ы), буддизм (15,5 %), конфуцийчылык (0,15%) һәм шаманлык тора.

Сылтамалар

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  1. 1 2 3 http://cnig.gouv.fr/wp-content/uploads/2020/02/CNT-PVM_r%C3%A9vis%C3%A9_2020-01-27-1.pdf
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 ЮНЕСКО-ның статистика институты
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (unspecified title) — база данных Всемирного банка.
  4. ↑ https://www.law.go.kr/%EB%B2%95%EB%A0%B9/%ED%95%9C%EA%B5%AD%EC%88%98%ED%99%94%EC%96%B8%EC%96%B4%EB%B2%95/(13978,20160203)
  5. ↑ https://www.workwithdata.com/place/korea
  6. ↑ https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2021e/asia
  7. ↑ https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/
  8. 1 2 Конституция Республики Корея
  9. ↑ https://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/korea_republic_e.htm
  10. ↑ http://mtcr.info/partners/
  11. ↑ https://www.interpol.int/Member-countries/World — Интерпол.
  12. ↑ https://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Asia-South-Pacific/KOREA-Rep.-of
  13. ↑ http://www.nuclearsuppliersgroup.org/en/participants1 — Атом-төш чималны сатучылар төркеме.
  14. ↑ https://www.opcw.org/about-opcw/member-states/ — ХКТО.
  15. ↑ https://www.opcw.org/about-us/member-states/republic-korea
  16. ↑ https://www.iho.int/srv1/index.php?option=com_wrapper&view=wrapper&Itemid=452&lang=en — Халыкара гидрография оешмасы.
  17. ↑ https://www.iea.org/countries/membercountries/ — Халыкара энергетика агентлыгы.
  18. ↑ http://www.unesco.org/eri/cp/ListeMS_Indicators.asp
  19. ↑ http://www.upu.int/en/the-upu/member-countries.html
  20. ↑ https://www.upu.int/en/Universal-Postal-Union/About-UPU/Member-Countries?csid=-1&cid=166
  21. ↑ https://www.dhs.gov/visa-waiver-program-requirements
  22. ↑ http://icdo.org/who-we-are/members/member-states.html
  23. ↑ https://public.wmo.int/en/members/republic-of-korea
  24. ↑ https://www.who.int/choice/demography/by_country/en/
  25. ↑ https://www.ats.aq/devAS/Parties?lang=e
  26. ↑ https://www.wcoomd.org/-/media/wco/public/global/pdf/about-us/wco-members/list-of-members-with-membership-date.pdf
  27. ↑ Public Official Election Act
  28. ↑ уголовный кодекс Республики Корея
  29. 1 2 민법
  30. ↑ Act on Prohibition of Age Discrimination in Employment and Aged Employment Promotion
  31. ↑ база данных Всемирного банка — Бөтендөнья банкы.
  32. 1 2 3 4 https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1IN1502&conn_path=I2&language=en
  33. 1 2 https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD — Бөтендөнья банкы.
  34. ↑ Отчёт о развитии человечества — Программа развития ООН, 2022.
  35. ↑ Отчёт о развитии человечества — Программа развития ООН, 2022.
  36. ↑ Ministry of Data and Statistics — 1990.
  37. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 https://www.bti-project.org
  38. 1 2 https://bti-project.org/en/reports/country-dashboard/KOR
  39. ↑ ЮНЕСКО-ның статистика институты
  40. ↑ Korea Road Traffic Act
  41. ↑ 전기사업법 시행규칙 / мөхәррир Министерство экономики и знаний Республики Корея — 2015.
  42. 1 2 3 World Plugs / мөхәррир Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе
  43. ↑ https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI
  44. ↑ https://www.law.go.kr/법령/부가가치세법
  45. ↑ https://web.archive.org/web/20210603225352if_/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/total-fertility-rate/country-comparison
  46. ↑ https://knoema.com/atlas/Republic-of-Korea/topics/Education/Literacy/Adult-literacy-rate
  47. ↑ 2021 Democracy Index — EIU, 2022.
  48. ↑ https://happyplanetindex.org/countries/?c=KOR
  49. 1 2 International Numbering Resources Database: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value / мөхәррир Халыкара телекоммуникацияләр берлеге
  50. ↑ http://www.lifeinkorea.com/information/Comms/numbers.cfm
  51. ↑ http://www.gs1.org/company-prefix
  52. ↑ .

Сылтамалар

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моны да карагыз

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Чыганак — https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Көньяк_Корея&oldid=4248031