Арал диңгезе

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Арал диңгезе latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Арал диңгезе
Сурәт
Күлгә коючы елгалар Амудәрья
Объектның бассейны илләре Казакъстан, Үзбәкстан, Әфганстан, Төрекмәнстан һәм Таҗикстан
Бассейн мәйданы 690 000 км²
Дәүләт Flag of Kazakhstan.svg Казакъстан
Flag of Uzbekistan.svg Үзбәкстан
Flag of Afghanistan.svg Әфганстан
Flag of Turkmenistan.svg Төрекмәнстан
Flag of Tajikistan.svg Таҗикстан
Административ-территориаль берәмлек Казакъстан
Киңлек 284 км
Мәйдан 13 900 км²
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 31 м
Озынлык 428 км
Вертикаль тирәнлек 68 м
Арал диңгезе (Җир)
Red pog.png
Commons-logo.svg Арал диңгезе Викиҗыентыкта

Арал диңгезе (Арал; каз. Aral tengizi, Арал теңізі, үзб. Orol dengizi, каракалп. Aral ten'izi; арал — утрау) — Урта Азиядә агымсыз тозлы калдык күл-диңгез. Үзбәкстан һәм Казакъстан Республикалары арасында урнашкан. Аңа Амудәрья һәм Сырдәрья елгалары коя. Арал диңгезе төнъяк ярында Казакъ далалары урнашкан.

Арал диңгезе дөнья күләмендә үзенең зур мәйданы югалткан күл булып санала. 1989 елдан ике өлештән тора башлады: Сырдәрья, аерым елларда Амудәрья сулары диңгезгә, гомумән, килеп җитми, чөнки аларның сулары сугару өчен бик күп файдаланыла. Шул сәбәпле экология катастрофасы башланды; балык тоту кимеде, күп торак нокталар диңгездән ераклашты; климат шартлары үзгәрде. Арал диңгезе дөньякүләм суы нык кипкән күлләр исәбенә керә.

Күрсәткечләр 1960 1990 2003 2004 2007
Тирәнлеге, м 53,4 38,2 31,0
Күләме, км³ 1083 323 112,8 75
Мәйданы, мең км² 68,9 36,8 18,2 17,2
Тозлылыгы, 9,9 29 78 100
Агым, км³/ел 63 12,5 3,2[1]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 2001 елына мәгълүматлар