Сырдәрья

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Сырдәрья latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Сырдәрья
Тасвир
Озынлыгы 2212 км
Сырдәрья
Syr Darya river.jpg
Впадает в Малое Аральское море[d]
Приток Касансай[d], Арыс[d], Келес[d], Чирчик[d], Ахангаран[d], Карадарья[d], Нарын[d], Сох[d], Козы-Багла[d], Q13172271? һәм Аксу (приток Сырдарьи)[d]
Водоём на реке Таджикское Море[d]
Расход воды 703 кубический метр в секунду
Бассейн мәйданы 219 000 км²
Дөнья кисәге Азия
Дәүләт Flag of Kazakhstan.svg Казакъстан
Административ-территориаль берәмлек Көньяк Казакъстан өлкәсе[d]
Озынлык 2212 киламитер
Aral map.png
Категория бассейна Категория:Бассейн Сырдарьи[d]
Сырдәрья (Җир)
Red pog.png
Commons-logo.svg Syr Darya Викиҗентыкта

, {{#coordinates:}}: нельзя иметь более одной первичной метки на странице һәм {{#coordinates:}}: нельзя иметь более одной первичной метки на страницеСырдәрья́ (каз. Сырдария, үзб. Sirdaryo, таҗ. Сирдарё) — Урта Азиянең иң озын һәм су күләме буенча икенче (Амудәрьядән соң) елгасы.

Тасвир[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сырдәрья иярченнән

Фәрганә үзәненең көнчыгыш өлешендә Нарын һәм Карадәрья елгалары кушылып Сырдәрьяне хасил итәләр. Фәрганә үзәненнән чыгып Фәрхәд таулары аркылы үтә һәм Мирзачүл аркылы киң (14,7 км) урынны сазланган тугай буйлап ага.

Элек Сырдәрья Арал диңгезенә коеган, хәзер исә диңгезнең биеклеге һәлакәтле түбәнәю һәм ике өлешкә бүленү (1989) сәбәпле, елга диңгезнең төньяк өлешенә («Кече диңгез») коя. Сырдәрьянең сулары шактый зур күләмдә хуҗалык ихтыяҗларына алыналар, шуңа күрә тармакта аның агып төшкән су микъдары шартлы-табигый (1960 елдан элек) чорга карап 10 тапкыр артык кимегән (400 м³/с дан 30 м³/с гача).

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татар халкы, бөтен гарәп-мөселман мәдәнияте бер өлеше буларак, әүвәл елганың Сәйхун (иске тат. سيحون‎) гарәп исеме да кулланды[1], әмма хәзерге вакытта бу исем кулланмый.

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Гарәпчә-татарча-русча алынмалар сүзлеге: татар әдәбиятында кулланылган гарәп һәм фарсы сүзләре / К.З. Хәмзин, М.И. Мәхмүтов, Г.Ш. Сәйфуллин. — Казан: Тат. кит. нәшр., 1965. — 792 б. — Б. 517.