Косатка

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Орка
Killerwhales jumping.jpg
Аляска ярлары янында косаткалар
Фәнни классификация
Патшалык: Хайваннар
align

=right | Тип:

align

=left | Хордалылар (лат. Chordata)

align

=right | Астип:

align

=left | Умырткалылар

align

=right | Сыйныф:

align

=left | Имезүчеләр (лат. Mammalia)

align

=right | Отряд:

align

=left | Китсыманнар

align

=right | Гаиләлек:

align

=left | Дельфиннар

align

=right | Ыруг:

align

=left | Оркалар

align

=right | Төр:

align

=left | Орка

Латин атамасы
Orcinus orca
Linnaeus, 1758
Оркалар яшәгән ареалы
рәсем
ITIS 180469
NCBI 9733

Косатка[1] (урысча коса - толым сүзеннән), Үтерүче кит (инглизчә Killer whale) яки Орка (борынгы грек-латин атамасы orca) (Orcinus orca) — дельфиннар гаиләлегенә караган китсыманнар отрядыннан диңгез имезүче хайваны. Оркалар ыругыннан бердәнбер төре.

Атама[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Орка (orca) латин атамасы Өлкән Плиний тарафыннан бирелгән (ὄρυξ). Инглиз телендә killer whale - үтерүче кит дип йөртелә, дөрес түгел тәрҗемә ителгән "asesina ballenas" - "китларны үтерүче" сүзтезмәсеннән чыккан. Урыс атамасы косатка - коса (толым) сүзеннән чыкан, чөнки ата орка йөзгече толымга охшаш.

Еш кына хата итеп "касатка" дип йөртелә, ләкин касатка - карлыгачлар бер төренең атамасы.

Тасвир[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Гизүче орка боз кисәген сындырып су этенә аулый
Ана орка баласы белән океанариумда

Оркалар - иң зур дельфинсыманнар ерткыч җанварлары, үзенчәлекле ак-кара төстәге диңгез хайваны.

Ата орка озынлыгы 9-10 м, авырлыгы - 7,5 тоннага кадәр, арка йөзгече биеклеге 1,5 м, ана орка озынлыгы 7 м, авырлыгы - 4 тонна.

Оркалар - киң озынча түгәрәк ишкәк аяклы хайван. Тешләре массив, озынлыгы - 13 см җитә, зур хайваннарны ерта ала.

Орка бар Дөнья океанында таралган, гадәттә яр буеннан 800 м киңлегендә яши. Рәсәйдә гадәттә Курил утраулары һәм Командор утраулары янында бар.

Туклану[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Резидент оркалары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Оркалар төрле популяцияләре төрлечә тукланалар. Кайберләре, бер урында торучы - резидент косаткалары тик сельдь , тәрәч, тунец, сөләйман балыкларын ашый.

Үтерүче китлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Бер урында тормаучы гизүче косаткалар (транзит оркалары) - даны чыккан "үтерүче китлар", алар дельфиннарга, китларга, каланнарга, диңгез арысланнарга, ишкәк аяклыларга аулый. Шулай ук болан һәм пошигә һөҗүмнәре билгеле.

Транзит оркалары хәттә кашалотлар, акулага һөҗүм итә[2]. Косатка бик акыллы хайван, акулага каршы физиологик серләргә таянып бик хәйләкәр тактикасын куллана.

Орка су эте, пингвиннарга аулаганда ярга ташлана, шулай ук койрыгы белән зур боз кисәген сугып сындыра.

Бүтән хайваннар ишетмәс өчен гизүче оркалар резидент оркаларына караганда азрак сөйләшә.

Косатка көндә 50-150 кг ашый.

Тормыш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ярга ташланган орка

Оркалар үзара бик дусларча яшиләр, исән-сау косаткалар авырту һәм карт косаткалар турында кайгырталар.

Ана орка бер бала таба, йөклелек вакыты 16-17 ай.

Оркалар һәм кешеләр арасындагы мөнәсәбәт каршылыклы. Берничә очракта косатка кешене акуладан саклаган[3], хәттә батучы кешене су өслегенә күтәргән, ләкин бер видеода теркәлгән очракта косатка кешене тюлень белән бутап үтергән[4].

Оркалар югары фикерләү сәләтенә ия, ләкин косатка үз-үзеңнең тотышы кайбер очраклары аңлашылмаган калган, мисал өчен ярга массакүләм ташлану очраклары.

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. касатка - карлыгачлар бер төре белән бутамагыз.
  2. https://www.youtube.com/watch?v=vur87ijFUWg Косатка юлбарыс акуласын үтерә
  3. https://www.youtube.com/watch?v=Se_5SQTZxPs Косаткалар кешеләрне акулалардан саклыйлар һәм батучыларны коткаралар
  4. https://www.youtube.com/watch?v=3DFKgBV7bXk Косатка кешегә һөҗүм итә