Фридрих фон Шпигель

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Фридрих фон Шпигель latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
алман. Friedrich Spiegel
Җенес ир-ат[1]
Ватандашлык Flag of Germany (1867–1918).svg Алмания
Туу датасы 11 июль 1820(1820-07-11)[2]
Туу урыны Китцинген, Нижняя Франкония[d], Бавария
Үлем датасы 15 декабрь 1905(1905-12-15)[2] (85 яшь)
Үлем урыны Мүнхен, Алман империясе
Һөнәр төре шәркыятьче, иранист, университет профессоры
Эшчәнлек өлкәсе Буддология[d]
Эш урыны Эрланген — Нүрнберг университеты[d]
Әгъзалык Рәсәй фәннәр әкәдимиясе, Пруссия фәннәр академиясе[d], Бавария фәннәр академиясе[d] һәм Академия надписей и изящной словесности[d]
Әлма-матер Бонн үнивирситите[d]
Фәнни җитәкче Флейшер, Генрих Леберехт[d]
Укытучылары Кристиан Лассен[d]
Бүләкләр
Шаблон автора на Викискладе Friedrich von Spiegel
Commons-logo.svg Фридрих фон Шпигель Викиҗыентыкта

Фри́дрих фон Шпи́гель (Алман телендә: Friedrich von Spiegel) — Алман шәркыять белгече, нәшир һәм тәрҗемәче, Иранистика даирәсендә белгеч.[3].

Биографиясе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Китцингенда туган, 1839 елда Эрланген Университетына теология өйрәнү өчен кергән, әмма тиздән анда гомумән яңа фарсы әдәбиятына һәм хосусан Иранга кызыксыну тудырган шагыйрь һәм шәркыять белгече Рюккерт, Фридрих белән танышуга рәхмәтле игътибар үзәгендә шәркыять белемен тота башлаган. Шуннан соң Шпигель Лейпциг университетында (Генриха Леберехт Флейшер һәм Германа Брокгаузтан) һәм Бонн университетында (Христиан Лассен һәм Иоганна Гильдемайстердан) белем алуын дәвам иткән. Ахырда күрсәтелгәненә рәхмәтле ул пали белән танышкан булган; Лассен тарафыннан ясалган бер Париж кулъязмасы күчермәсен кулланып, киләчәк шәркыять белгече будущий востоковед издал в 1841 елда Буддачылык монахлары өчен кагыйдәләр тупланмасы Каммавачаның оригиналь текстын һәм бу текстның беренче биш бүлегенең латин теленә тәрҗемәсен нәшер иткән. Моңа рәхмәтле 1842 елның ноябрендә ул Йен университетын тәмамлый алган. Шуннан соң берничә ел Копенгаген, Париж, Лондон һәм Оксфорд китапханәләрендә уздырган; 1849 елдан 1890 елга кадәр ул Эрланген Университетында Шәрыкъ телләре профессоры булган.
Галимнең Пали өлкәсендә өйрәнүләре нәтиҗәсе булган Каммавача һәм «Anecdota Palica» (1845) нәшер итүе көньяк Буддачылык өйрәнү эшенә гаять зур кертем ясаган. Тиздән галим Зәрдөштлеккә һәм Авестага кызыксыну күрсәткән. Шулай, 1851 елдан бирле Шпигель өлешләр белән пәһләви теленә тәрҗемәсе белән ике томлы авестий текстларының тәнкыйди басмасын (1853—1858) нәшер итә башлаган һәм бу текстларның алман теленә өч томлы тәрҗемәсен (1852—1863) нәшер итә башлаган, аларга вакыт узу белән комментарий өстәлгән булган (1865—1869). Шулай ук борынгы фарсы теле һәм Авеста теле грамматикасы кебек Фарсы тематикасына рәт эш нәшер ителгән булган. Шуннан соң Die altpersischen Keilinschriften (1862), Erân (1863), Erânische Altertumskunde (1871-78), Vergleichende Grammatik der alterânischen Sprachen (1882) и Die arische Periode und ihre Zustände (1887) кебек лингвистика һәм археология буенча кыйммәтле хезмәтләр дәвам итеп барган.
Авеста һәм Пали законына фәнни кызыксынуны Шпигель өйрәнчекләренә тапшырган. Бу юнәлешнең лаеклы дәвамчыларының берсе булып профессор Вильгельм Гейгер булган.
1870 елдан бирле — Петербург фәннән академиясенең корреспондент-әгъзасы. [4].

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Библиографиясе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Kammavâkya (Bonn, 1841)
  • Anecdota palica (Leipzig, 1845)
  • Kommentar über das Avesta (Leipzig, 1865-69, 2 vols.)
  • Grammatik der altbaktrischen Sprache (Leipzig, 1867)
  • Chrestomathia persica (Leipzig, 1845)
  • Grammatik der Pârsisprache (Leipzig, 1851)
  • Einleitung in die traditionellen Schriften der Parsen (Leipzig, 1856-60, 2 vols.)
  • Die altpersischen Keilinschriften im Grundtext, mit Übersetzung, Grammatik und Glossar (Leipzig, 1862, 2nd ed. 1881)
  • Erân, das Land zwischen dem Indus und Tigris (Berlin, 1863)
  • Arische Studien (Leipzig, 1873)
  • Erânischen Altertumskunde (Leipzig, 1871-78, 3 vols.)
  • Vergleichende Grammatik der alterânischen Sprachen (Leipzig, 1882)
  • Die arische Periode und ihre Zustände (Leipzig, 1887)

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]