Юрай Далматинец

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Юрай Далматинец latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Юрай Далматинец
Juraj Dalmatinac.JPG
Туган 1410[1]
Задар, Винисә җөмһүрияте[d][2]
Үлгән 10 октябрь 1473[3]
Шибеник, Хорватия[4]
Ватандашлыгы Flag of Most Serene Republic of Venice.svg Винисә җөмһүрияте[d]
Һөнәре сынчы, мигъмар, баш мигъмар

Commons-logo.svg Юрай Далматинец Викиҗыентыкта

Юрай Далматинец һәйкәле, Шибеник. Скульптор И. Мештрович

Юрай Далматинец, шулай ук Джорджо Орсини, Джорджо да Себенико буларак та билгеле — Шибеникнан Джорджо (хорв. Juraj Dalmatinac, итал. Giorgio Orsini, лат. Georgius Dalamaticus)- урта гасыр архитекторы, скульптор һәм шәһәр төзүче. Озак вакытлар, нигездә, Джорджо Орсини буларак билгеле була, бу исем астында Италия - һәм инглиз телле чыганакларда телгә алына. Балкан телләрендә һәм рус телләрендә «Юрай Далматинец»([5][6][7]. Шулай итеп үзен атаган

« Нoc opus cuvarum fecit magister Georgius Mathaei Dalmaticus. »

- ди аның латинча имзасы Шибениктагы Собор апсидында.

Биографиясе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Юрай Задарда, XV гасыр башында туа. Ул вакытка Далма елгасының күпчелек өлеше Венеция контроленә күчә, бу яр буе шәһәрләренең көчле үсүенә китерә. "Далматинец" яңа сарайлар, храмнар төзүгә, Далмациянең бай мәдәни мирасына кергән скульптура шедеврлары булдыруга үз өлешләрен керткән төзүчеләр һәм скульпторларның иң күренеклесе булды.

Яр буе шәһәрләре халкы бу вакытта иде катнаш роман-славян була; белемле кешеләр, шул исәптән славян чыгышлы Италия мәдәнияте белән тыгыз бәйле була. Үзе Юрай Далматинец Джорджо Орсини буларак билгеле була. Ләкин Джорджо Вазари Далматинецны Джорджо Скьявони (т. е. Джорджо-Славянин) дип атаган. Гомумән, ике мәдәният чигендә яшәгән Далмациянең күпчелек күренекле урта гасыр кешеләре кебек, Юрай Далматинецны Хорватиядә дә, Италиядә дә үз ватандашы дип зурлыйлар

Берничә ел Венециядә яшәп[8], Юрай Далматинец 1441 елда Шибеникка баш архитектор вазифасына чакырыла — аның элгәресе Антонио далле Мазенье (Antonio dalle Masegne) эштән бушатыла. Шибеник чоры Юрай тормышында иң нәтиҗәле чор була. Юрий Далматинцның төп шедевры булып Шибениктагы атаклы Иаков соборы санала, ул ЮНЕСКО Бөтендөнья мәдәни мирасы исемлегенә керә. Әлеге соборны төзү өчен Далматинец үзенә таш плитәләре салуның үзенчәлекле ысулын уйлап тапкан, ул аңа тулысынча таштан, бердәм кирпечтән яки агач балкадан башка гаҗәеп соборны төзергә мөмкинлек биргән. Соборны бизәү өчен мастер шулай ук аның замандашларын сурәтләгән 74 скульптура иҗат иткән. Изге Иаков соборы янында хәзер аңа һәйкәл куелган.

Далматинцның скульптура талантының башка атаклы үрнәге-Сплиттагы Изге Дуйма соборының чемәрле таш алтаре.

Далматинец үзен шәһәр төзүче буларак таныта, мәсәлән, аның сызымнары буенча шул ук исемдәге утрауда (1449-1457) шәһәр һәм Паг крепосте төзелеше һәм Дубровник крепостен үзгәртеп кору (1464-1466) бара. Аерым алганда, Юрай Минчетның түгәрәк бастионын реконструкцияләүне тәмамлый. Дубровникта исә Юрий Далматинец Изге Катарина чиркәвен төзегән.

Останың Далмациядән читтәге бердәнбер документаль мирасы Италиядәге Сәүдәгәрләр гильдиясе (сәүдәгәрләр ложасы, 1451 ел), Сан-Франциск -алле-Скале (S. Francesco alle Scale, 1454 г.) һәм Сан-Агостино (S. Agostino) чиркәве, Сенат Сарае (Palazzo del Senato) һәм Бенинказ Палаццосы (Palazzo Benincasa).

Юрай Далматинец Шибеникта 1473 елда вафат була.

Примечания[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. http://www.visual-arts-cork.com/sculpture/giorgio-sebenico.htm
  2. 2,0 2,1 http://timeoutcroatia.com/zadar-and-sibenik/sibenik/sights/cathedral-of-st-james/
  3. RKDartists
  4. 4,0 4,1 http://www.seacrest.nl/logbook/entry.php?id=610
  5. < БСЭДАН=«Юрай далматинец") исеме беркетелде|башлыгы = " Юрай далматинец»}}
  6. Юрай Далматинец // Европейское искусство: Живопись. Скульптура. Графика
  7. «Juraj Dalmatinac» //Opća enciklopedija Jugoslavenskog leksikografskog zavoda. 1977. ISBN 978-8-67053-012-6
  8. Где он приобрёл недвижимость и, вероятно, выстроил или перестроил свой дом по собственному проекту.

Әдәбият һәм сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]