Үз-үзен тану

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Үз-үзен тану latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

Бу төшенчәне "Мин" төшенчәсе, үзаң (ингл.) һәм үзбилгеләү (ингл.) белән бутамагыз.

Үз-үзен тану сәләтенең формалашу-формалашмавын билгеләү өчен кулган иң җиңел ысулы - көзге тесты (ингл.).

Интроспекция (ингл.) дип аталучы үз фикерләрне һәм хисләрне тикшерә алу һәм үзен башка шәхесләрдән һәм мохиттән аерылган шәхес буларак күрә алу мөмкинлеге төшенчәсе үз-үзен тану дип атала.

Шәхси кемлек өчен нигез[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Фәлсәфи караш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

"Мин фикерлим, димәк фикерләүче бер зат буларак бармын."

"...'Мин фикерлим, димәк бармын' утверждениесы ... миңа фикерләр өчен бар булуның зарурлыгын ап-ачык буларак күрсәтте. Димәк, без ап-ачык һәм башкалардан аермалы буларак төшенә алганыбыз әйберләрнең чынлап бар була алуын гомуми кагыйдә, ягъни принцип буларак кабул иттем..."[1][2]

Декартның "Мин фикерлим, димәк бармын" (ингл.) һәм башка фикерләрен укыганда, Джон Локкның башына фәлсәфә һәм фәнни методка караган бөек фикерләр килә башлады. Бер очракта, дуслары белән аралашулары заманында, ал мәсьәләге "кешенең аңлау чикләре" турында сорау чыккан иде. Фәлсәфә тарихында зур урын алган Кешенең аңлау сәләтенә багышланган инша (ингл.) 1689 елгы исемле мәкаләсен бастыруынына кадәр, бу мәсьәләгә үз тормышының егерме елга якын вакытны багышлаган иде.[3]


Замандаш фәнни караш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Үз-үзен тану теориясе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Хайваннарда[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Хайваннар арасында, үз-үзен тану мөмкинлеге булырга ихтималлыгы турында ышанычлы мәгълүмат әлегә афалин дельфиннар (ингл.), кайбер кешесыман маймыллар (ингл.),[4] һәм филләр өчен бар.[5] Recent studies from the Франкфуртта урнашкан Гёте университытында () уздырылган соңгы фәнни тикшеренүләр күрсәткәненчә, шундый сыйфатның саесканнарда да булырга мөмкинлеген күрсәтә.[4] Шул ук мөмкинлеге кайбер башка хайваннарда да бар икәне турында фәнни тикшеренүләр белән исбатланмаган фикерләр киң таралган.[6]

Шулай ук карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. en:René Descartes Discourse on the Method of Rightly Conducting the Reason and Seeking for Truth in the Sciences, pp. 75–6, Sutherland & Knox, 1850
  2. Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. Discourse on the method of rightly conducting the reason. Books.google.com. 2012 елның 11 февраль көнендә тикшерелгән.
  3. en:Great Books of the Western World, v. 35, p. ix, William Benton, Encyclopedia Britannica Inc., 1952 ASIN B000KRJIDS
  4. 4,0 4,1 Mirror test shows magpies aren't so bird-brained – life – 19 August 2008. New Scientist. Retrieved on 2011-03-04.
  5. Elephants see themselves in the mirror – life – 30 October 2006. New Scientist. Retrieved on 2011-03-04.
  6. Dorothy L. Cheney Baboon Metaphysics, p. 205, University of Chicago Press, 2008 ISBN 978-0-226-10244-3