Montrö kileşüe

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Montrö kileşüe latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

Montrɵ kileşüe yəki Buƣazlar statusı xaqında Montrɵ kileşüe (1936 yıl) - Qara diꞑgezdən Urta diꞑgezgə buƣazlar ɵstennən Tɵrkiəneꞑ xakimiəten torƣızƣan kileşü, 1936 yılda ŞveytsariəneMontrɵ şəhərendə Qara diꞑgez buƣazlarınıꞑ tərtibe buyınça Mɵşəwərəttə (Konferentsiədə) qabul itelgən şartnamə.

Tɵrkiə xalıqara diꞑgez xoquqın ütərgə wəƣdə birə.

Tarix[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1936 yılnıꞑ 22 iyün-21 iyülendə Qara diꞑgez buƣazlarınıꞑ tərtibe buyınça Mɵşəwərət SSRB, Tɵrkiə, Bɵyekbritaniə, Fransiə, Bolgariə, Rumıniə, Yunanstan, Yugoslaviə, Avstraliə, Yapunstan qatnaşında uza.

Mɵşəwərətne Tɵrkiə 1923 yılƣı Lozanna kileşüen yaꞑadan tikşerü ɵçen çaqıra.

Yaꞑa kileşü nigezendə Tɵrkiə buƣazlarnı qorallandıru xoquqın ala.

Tɵp nigezlər[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Bar illər səwdə kɵymələre tınıç həm suƣış waqıtında buƣazlar aşa ütü xoqıqına iə.
  • Qara diꞑgez illəreneꞑ xərbi qorabları Tɵrkiəne aldan belderü şartı belən tınıç waqıtında buƣazlar aşa ütə ala.
  • Qara diꞑgez bulmaƣan illəreneꞑ tik zur tügel, su ɵste, 30 meꞑ tonnaƣa qədərge xərbi qorabları buƣazlar aşa ütə ala. Qara diꞑgez illərenə bulışu ɵçen baruçı xərbi qorablar awırlıƣı 45 meꞑ tonna, 21 təwlek waqıtı belən çiklənə.
  • Tɵrkiə qatnaşqan suƣış waqıtında, bar xərbi qorablar ɵçen Tɵrkiə buƣazlarnı yabu xoquqına iə.
  • Tɵrkiə qatnaşmaƣan suƣış waqıtında, suƣış itüçe illər xərbi qorabları ɵçen Tɵrkiə buƣazlarnı yabu xoquqına iə.
  • Qara diꞑgez illəre - Tɵrkiə, Rumıniə, Bolgariə, SSRB, 1991 yıldan Rəsəy, Ukraina, Gɵrcistan.

Məƣnəle oçraqlar[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1945 yılda Potsdam mɵşəwərətendə Stalin Mɵntrɵ kileşüen yaꞑadan tikşerergə tırışa həm Dardanellar buƣazında xərbi bazanı taləp itə, şulay uq Tɵrkiəgə territorial' dəƣwa itelə.

Ləkin 1953 yılda Stalin ülgənnən soꞑ, Xruşçev bu dəƣwadan baş tarta.

Bozular[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Sıltamalar[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]