Könçığış Törekstan

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Könçığış Törekstan yäki Uyğırstan
Könçığış-Törekstannıñ bayrağı, Kük bayraq

Könçığış Törekstan, Şärqi Törekstan yäki Uyğırstan (uyğırça Uyghurstan, Sherqi Turkistan) - Üzäk Aziädä urnaşqan töbäkneñ tarixi iseme, xäzerge waqıtta Qıtay eçenä kerä häm Qıtay tarafınnan "Yaña çik" (qıtayça Şeñcan) digän kolonial' isem birelgän.

Könçığış Törekstanğa Qäşqärstan (könyaqta), Cuñğarstan (tönyaqta) kerälär.

Könçığış Törekstan cirendä XX ğasırda Könçığış-Törekstan İslam Cömhüriäte (1933-1934) häm Könçığış-Törekstan İnqıylabi Cömhüriäte (1944-1949) bulğannar.

Tarix[үзгәртү]

Könçığış-Törekstannıñ bilgese

Könçığış-Törekstanda soñğı waqıtqa qädär qıtaylar (xännär) yäşämägän. Cirle asaba xalıq - törki xalıqlar: uyğırlar (küpçelek), qazaqlar, qırğızlar, pamirlar täşkil itkännär. Töp dine - İslam.

Läkin "aqtawlı" häm "qaratawlı" arasında İslam dini köräşe näticäsendä Könçığış-Törekstan zäğiflängän häm Cuñğar xanı Galdan, soñraq mañcur imperiäse (Tsin) tarafınnan basıp alınğan.

1759 yılda mañcur-qıtay ğäskärläre höcüme näticäsendä uyğırlar üz däwlätçelegen yuğaltqannar.

İlbasarlar basıp alınğan cirgä "Şeñcan" (yaña çik) digän isemne birgän.

XIX-XX ğasırlarda uyğırlar küp tapqır baş kütärgännär - 1825-1828, 1857, 1862-1872, 1931-1937, 1943-1949. Läkin azatlıq öçen köräşe näticäsez qalğan.

XVIII-XIX ğasırdan Şärqi Törekstanda tatarlar yäşi başlağan. 1897 yılda tatarlar Öremçe şähärendä mäçetne tözilär. Tatar cämğiäte Könçığış Törekstan säyäsi tormışında möhim rol' uynağannar. 1989 yılğa qädär Öremçe merı wazifasında Tatarstanda tuğan Şähidi Borhan bulğan.

Sıltamalar[үзгәртү]