Мөгезкатлау

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Мөгезкатлау latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

Мөгезкатлау, мөгезпәрдә, мөгезматдә катлавы (рус. Роговая оболочка) (лат. cornea) — күз алмасының алгы иң кабарынкы үтә күренмәле тышчасы, күзнең яктылык сындыручы мохитларның берсе.

Мөгезкатлау күзнең тышкы катлауның якынча 1/6 мәйданын тәшкил итә. Ул кабарынкы-батынкы күренешле, батынкы өлеше артка караган линза сыман. Мөгезматдә диаметры абсолют константа диярлек һәм 10±0,56 мм тәшкил итә, әмма вертикаль үлчәме, гадәттә, 0,5—1 мм горизонтальдән азрак. Мөгезкатлау калынлыгы үзәк өлешендә 0,52—0,6 мм, кырый буенча— 1-1,2 мм. Мөгезкатлау матдәсенең сындыру күрсәткече 1,37, сындыру көче — 40 дптр. Мөгезкатлауның кәкрелек радиусы якынча 7,8 мм тәшкил итә.

Мөгезкатлау диаметры туганнан соң 4 яшькә кадәр берникадәр арта һәм бу яшьтән константа булып санала. Ягъни күз алмасының зурлыгы үсеше мөгезкатлау диаметрының яшь ягыннан үзгәрешен узып китә. Шуңа күрә кечкенә балалар күзләре олыларныкына караганда зуррак күренә.

Төзелеше[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мөгезкатлауның төп матдәсе үтә күренмәле тоташтыргыч тукымалы строма һәм мөгезкатлау тәнчекләреннән тора. Строманың алдыннан һәм артыннан ике чик пластинка яндаш тора. Алгы пластинка яки боумен тышчасы мөгезкатлауның төп матдәсе ясалes булып тора. Арткы, яки десцемет тышчасы мөгезкатлауның арткы өслеген һәм шулай ук күзнең алгы камерасын каплаучы эндотелий ясалмасы булып тора. Алдан мөгезкатлау күп катлы эпителий белән капланган. Кеше күзенең мөгезкатлавында биш (бәлки, алты[1]) катлау бар:

  1. Алгы эпителий,

Эпителий (күп катлы, тәңкәле һәм мөгезләнмәүче).

•   Нигез мембранасы белән ярымдесмосомалар ярдәмендә тоташкан бер кат призмасыман нигез күзәнәкләре.

•    Ике-өч рәт үсентеле канатсыман күзәнәк.

•    Ике катлам өске тәңкәле күзәнәк.

•    Тышкы күзәнәкләрнең өслеге микроҗыерчыклар һәм микротөкләр өчен зурайган, бу муцин адгезиясенә булыша. Берничә көн дәвамында өске күзәнәкләр кубып төшә.

•    Эпителиаль кәүсә күзәнәкләр күбесенчә өске һәм аскы лимб янында урнашкан, бәлки Вогт палисадында, алар мөгезкатлау эпителиенең нормаль халәтен саклау өчен кирәк.

•  Бу өлкә киртә вазифасын үти, конъюнктиваның мөгезкатлауга үсүен булдырмый.

2. Алгы чик мембранасы (Боумен) — строманың күзәнәксез өске катламы.

3. Мөгезкатлауның төп матдәсе, яки строма - мөгезкатлауның якынча 90% калынлыгын тәшкил итә һәм аралыгы төп матдә  (хондроитинсульфат һәм кератансульфат) һәм үзгәргән фибробластлар (кератоцитлар) белән тулган башлыча дөрес юнәлгән коллагенлы җепселләрдән тора.

4. Дюа катлавы — фаразланган юка югары чыдамлы катлау, 2013 елда ачылган

5. Арткы чик мембранасы (Десцемет катлавы) - юка коллагенлы җепселләр челтәреннән тора һәм аңа карын эчендә үсеш алучы алгы бәйләүче өлкә һәм гомер буе бер кат эндотелий белән капланып калучы арткы бәйләмәүче өлкә керә.

6. Арткы эпителий, яки мөгезкатлау эндотелие - бер кат гексогональ күзәнәкләрдән тора һәм мөгезкатлау халәтен саклауда һәм КЭБ тәэсиреннән аның бүртүен булдырмауда мөһим рольне уйный, әмма регенерация сәләтенә ия түгел. Өлкәннәрдә күзәнәкләр тыгызлыгы якынча 2500 күзәнәк/мм2 тәшкил итә. Күзәнәкләр саны бер елга якынча 0,6% кими һәм калган күзәнәкләр зураеп, бушаган аралыкны тутыра. 500 күзәнәк/мм2 тыгызлыгында мөгезкатлау шешүе барлыкка килә һәм аның ачыклыгы кими.

Күпчелек имезүчеләрнең (мәчеләр, этләр, бүреләр һәм башка ерткыч хайваннарның)[2] Боумен мембранасы юк.[3]

Кайбер үзенчәлекләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Лимбның кәүсә күзәнәкләре дисфункциясе яки кимчелеге хроник эпителий кимчелегенә, мөгезкатлау өслегендә конъюнктива эпителие күперүенә һәм тамырлануга китерә ала. Бу проблемаларның кайберсе лимб күзәнәкләре трансплантациясеннән соң хәл ителергә мөмкин.

Мөгезкатлау — организмда бик мул иннервацияле тукыма. Сизгер иннервация өч тармаклы нервның беренче тармагы белән башкарыла. Субэпителиаль һәм стромаль нерв үрелмәсен аералар. Мөгезкатлау эрозиясендә яки кабарчыклы кератопатиядә турыдан-туры нерв азагын кузгату авырту, рефлектор яшь түгелү һәм күз чагылуга китерә.

Мөгезкатлауның кайбер авырулары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәртүләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Исследователи открыли неизвестный до сих пор слой роговицы глаза
  2. (2002) «A comparative study of Bowman's layer in some mammals Relationships with other constituent corneal structures». European Journal of Anatomy 6 (3): 133–40.
  3. Dohlman, Claes H.; Smolin, Gilbert; Azar, Dimitri T. Smolin and Thoft's The cornea: scientific foundations and clinical practice. 

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел