Целофизис

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Coelophysis
Целофизис
Фәнни классификация
Патшалык: Хайваннар
Тип: Хордалылар
Сыйныф: Сөйрәлүчеләр

Аскласс: Архозаврлар

Отряд: Зауришийлар

Астәртип: Тероподлар

Латин атамасы
Coelophysis

Wikispecies-logo.svg

Викитөрләрдәге систематика

Commons-logo.svg
Рәсемнәр эзләү
Викиҗыентыкта

Целофизислар (лат.  Coelophysis - буш гәүдә) - зауришийлар тәртибендәге динозаврлар ыруы. Тероподларга карый[1]. Триас периодында яшәгәннәр (210 миллион ел элек[2]).

Таралу[үзгәртү]

Польшада һәйкәле

Целофизисларның ташланулары АКШның көньяк-көнбатышында һәм көнбатышында очраша[3]. Шулай итеп, Алар Пангеянең көнбатышында яшәгәннәр.

Целофизис 1881 елда АКШда Дэвид Болдуин белән[4] ачылган. Беренче фәнни язылуы 1889 елда Эдвард Дринкен Коуп белән төзелгән.[5]. Coelophysis bauri исемен Коупның ярдәмчесеннән алган[6].

Яшәү образы[үзгәртү]

Целофизислар

1947 елда Нью-Мексикода ("Өрәкләр ранчосы"нда) Целофизисларның "абзый кабере" табылган иде. Анда төрле целофизисларның сөякләре (карт һәм яшь, бәләкәй һәм зур хайваннарның калгычлары) яткан. Шулай итеп целофизисларның төркемчә яшәве турында фикер катынайган иде[7].

Ашау[үзгәртү]

Целофизислар вак сөйрәлүчеләрне, бөҗәкләрне ашаган. Әмма калгычларында балаларының сөякләре еш табыла. Иң башта, динозаврларның йомырткасалуын белмичә, галимнәр аларны җимешләр дип санаган. Ләкин хәзер бу калгычларның башка табигате турында фикер бар: целофизислар канибаллар булганы турында. Мөгаен, бу балаларны ачлык чагында ашаганнар яки башка төрдәшләр ояларына җимереп ташлаганда үтергәннәр. Ләкин 2002 елда Боб Грэй белән яңа гипотеза кертелгән: "балалары" чын хәлдә вак хайваннар гына. 2006 елда бу фикер дәлилләнгән. Әмма сорау хәзер дә ачык булып кала[8].

Тышкы кыяфәт[үзгәртү]

Coelophysis bauri башы

Озынлыгы 3 метрга җиткән, биеклеге 1,5 метрга тигез була алган. Аларның эре күзләре һәм озын муены иде[9]. Целофизисларның күп вак, әмма бик үпкен тешләре булган[10]. Целофизислар бик яхшы чабучылар иде. Массасы 30 килограмга тигез була алган[11].

Классификация[үзгәртү]

Целофизис тероподларга карый. Әмма шуннан классификациясе томанлы: кемдер аны Цератозаврлылар инфратәртипенә (Certatosauria инфратәртибеCoelophysoidae асгаиләсеCoelophysidae гаиләсеCoelophysinae асгаиләсеCoelophysis ыруы), кемдер Neo Therapoda төркеменә кертә[12].

Галерея[үзгәртү]

Чыганаклар[үзгәртү]

    • Рус Википедиясе
    • Динозавры. - М.: ООО "Издательство Астрель": ООО "Издательство АСТ", 2002. - 359 с.: ил.
    • Динозавры. - М.: ООО "Издательство Астрель": ООО "Издательство АСТ", 2002. - 359 с.: ил.
    • http://dinosaurs.afly.ru/theropoda/64-coelophysis
    • Динозавры. Полная энциклопедия / Пер. с англ. М. Авдониной. - М.: Изд-во Эксмо, 2003. - 256 с.
    • http://dinosaurs.afly.ru/theropoda/64-coelophysis
    • Динозавры. - М.: ООО "Издательство Астрель": ООО "Издательство АСТ", 2002. - 359 с.: ил.
    • Рус Википедиясе
    • Динозавры. - М.: ООО "Издательство Астрель": ООО "Издательство АСТ", 2002. - 359 с.: ил.
    • Тамара Грин. Что ели динозавры. - ЗАО "Издательство ЭКСМО-Пресс"
    • http://dinopedia.ru/dinosaur.php?id=51
    • Рус Википедиясе