Böyek Sälcük Däwläte

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Böyek Sälcük Däwläte


azäri Böyük Səlcüq Dövləti
törekçä Büyük Selçuklu Devleti
törekmänçä Beỳik Seljuk döwleti
farsı دولت سلجوقیان‎
1037 — 1194
Seljuk Empire locator map.svg
İltamğa
Seljuqs Eagle.svg
Başqala

Nişapur (1037-1043)

  • Rey (1043-1051)
  • İsfaxan (1051-1118)
  • Xamadan (kb) (1118-1194)
  • Merw (1118-1153)
räsmi tel

törki, ğäräp, farsı

Din

İslam

İdärä itü tärtibe

Feodal' Monarxiä

Dinastiä

Sälcüklär

Үрнәк: КарауБәхәсҮзгәртү

Böyek Sälcük Däwläte yäki Sälcük imperiäse (azäri Böyük Səlcüq Dövləti, törekçä Büyük Selçuklu Devleti, törekmänçä Beỳik Seljuk döwleti, farsı دولت سلجوقیان‎) — töreklär-oğızlar Yaqın häm Üzäk Aziä illären basıp alu näticäsendä kilep çıqqan däwlät (1037-1194). Däwlätneñ xakimnäre Sälcük näselennän bulğan.

Tarix[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1038-1055 yılda sälcüklär Xorasan, Xäräzem, Könbatış İran, Azärbaycan häm Ğiraq illären basıp ala. Abbasid xälife äl-Qäim Toğrul bäkne "Könbatış häm Könçığış patşası" bularaq tanıy. Toğrul bäk başqalası Rey qalası bulğan.

Alıp-Arıslan (1063-1072) häm Mälik-şah I (1072-1092) idärä itkän çorda Ärmänstan, Keçe Aziä, Süriä, Fälästin basıp alına.

Mälik-şah xäkimlek itkän waqıtında Görcistan, Şirwan, Maweranahr basıp alına, Sälcük Däwläte çäçäk atu däwerenä ireşä.

XI ğasırda berençe täre yawı näticäsendä Sälcük Däwläte Görcistan, Şirwan, Fälästin, Süriä öleşen yuğalta. Sälcük Däwläte zäğiflänä, Kirmän, Süriä, Rum soltanatları ayırılıp kitä.

Mälik şah ülgännän soñ, üzara nizağlaşu çorı başlana, küp xakimnär almaşına.

1118 yılda Sälcük Däwläte Mäxmüt häm Sancar arasında ike soltanatqa bülenä: Ğiraq soltanatı (başqalası Xamadan) häm Xorasan, Xäräzem, Mareranahr (başqalası Merw).

Qaraqıtaylılar höcüme näticäsendä Sälcük Däwläte Amudärya könçığış bilämälären yuğalta.

1153 yılda Balh yanındağı oğızlar baş kütärä, Sancar ğäskären tar-mar itä, Xorasannı qıra.

Xäräzem-şah Tekeş Ğiraq soltanatın basıp ala, näticädä Sälcük Däwläte tarqala, tik İoniä soltanatı XIV ğasırğa qädär qalğan.

Böyek Sälcüklär[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Toğrıl bäk (1038-63),
  • Alıp Arıslan (1063-72),
  • Mälik şah I (1072-92)
  • Mäxmüt (1092-94)
  • Bärkiärük (1094—1104),
  • Mälik şah II (1104—1105),
  • Möxämmäd (1105-18),
  • Sancar (1118-57)

Sıltamalar[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Сельджукское государство // Советская историческая энциклопедия : в 16 т. / под ред. Е. М. Жукова. — М. : Советская энциклопедия, 1961—1976.
  • Бартольд В. В. Туркестан в эпоху монг. нашествия, Соч., т. 1, М., 1963, гл. 2-3
  • Гордлевский В. A. Гос-во Сельджукидов М. Азии, «Тр. ИВАН», 1941, т. 39
  • Заходер Б. Н. Хорасан и образование гос-ва Сельджуков, «ВИ», 1945, No 5-6
  • Якубовский А. Д. Сельджукское движение и туркмены в XI в., «ИАН СССР, отделение обществ. наук», 1937, No 4