Алматы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Алматы
Байрак Герб
Байрак Герб
Ил Казакъстан
Координаталар 43°15′″ т. к. 76°54'" кч. о. (G) (Я)
Аким Ахметжан Есимов[1]
Нигезләнде 1854 ел
Элеккеге исемнәр Алматы, Заилийский, Верный
Мәйдан 339,36 км²
Мәркәз биеклеге 785 м
Милли состав казакълар 51,1 %, руслар 33,0 %,
уйгурлар 5,7 %, кореялылар 1,9 %,
татарлар 1,8 %[2]
Дини состав мөселманнар, христианнар һ.б.
UTC UTC+6
Телефон коды +7 727
Почта индекслары 050000—050063
Рәсми сайт http://www.almaty.kz
Алматы (Казакъстан)
Red pog.png

Алматы (каз. Алматы, рус. Алма-Ата) — Казакъстан Республикасының иң эре шәһәре. Халык саны 1,4 млн кеше. Илнең икътисади, мәдәни, сәяси үзәкләренең берсе. Казакъстанда халык саны бер миллионнан артык булган бердәнбер шәһәре. 1997 елга кадәр Казакъстанның башкаласы булып тора.

Тянь-Шань тау итәге янында урнашкан шәһәр.

Тарих[үзгәртү]

Заманча Алматы (татар юрамасы Алмалы) Русия буйсындыру гаскәрләре 1854 елның 4 февралендә Верный (Турылыклы) исеме белән хәрби ныгытма буларак салганнар.

1867 елда Верный - Төркестан генерал-губернаторлыкның Җидесу өлкәсенең үзәге.

1867 елның июлендә Җидесу казак гаскәре оештырылган.

1887 елның 28 маенда бик көчле җир тетрәү булган, 1798 йорт җимерелгән.

Татарлар шәһәргә нигезләү башыннан Верный шәһәренә толмач булып, сәүдә эшләре өчен килгәннәр. Верный шәһәрендә Татарка (Татар шәһәрлеге) өлеше килеп чыккан, ул әлегә дә саклана. Татарлар Алматыда беренче мәчетне салган.

1897 елда шәһәрдә 5,3% кеше татарча сөйләшкән ( русча — 63,8 %, уйгырча — 8,6 % , казакъча — 8,2 %, сартча (юкка чыккан милләт) — 6,9 %, кытайча — 5,3 %).

1918 елда Совет хакимияте урнаштырылган.

1921 елда шәһәргә яңа исем - Алматы (русча Алма-Ата) бирелә.

1927 елда Казакъстан башкаласы Кызыл-Урда шәһәреннән Алматыга күчерелгән.

1997 елда Казакъстан башкаласы Алматы шәһәреннән Астанага күчерелгән. Шулай итеп Алматы 70 ел дәвамында башкала вазифасын башкарган.

Спорт[үзгәртү]

Тянь-Шань тау итәге янында дөньяның иң югары "Медеу" шугалагы (тимераякта шуу өчен боз мәйданы) урнаша.

2017 елда биредә 28нче Кышкы Универсиада үткәреләчәк.[3]

Идарә бүленеше[үзгәртү]

Алматы каласы 7 районнан тора:

  1. Алмалы
  2. Әуезов
  3. Бостандык
  4. Җидесу
  5. Медеу
  6. Төрексиб
  7. Алатау

Хакимият[үзгәртү]

Шәһәр башлыгы - казакъча әкім, русча аким - мэр вазифасын башкара. Шәһәр хакиме Казакъстан президенты тарафыннан билгеләнә, шәһәр җыелышы (мәслихәт, казакъча маслихат) раслый, туры сайлау юк.

2008 елдан шәһәр хакиме - Ахметжан Есимов.

Искәрмәләр[үзгәртү]