Аң

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү

Бу мәкалә фәлсәфи төшенчә турында. Психология фәнендәге терминның аңлатмасы өчен, Аң (психология) мәкаләне карагыз.

Аң төшенчәсенең XVII гасыр тасвирлаучы сурәт.

Аң - тыштагы яки үз эчендәге берәр әйберне (объектны) тану сыйфаты яки хәле.[1][2] Субъектлык, тану, сизгерлек, тәҗрибәне яшәү (сизү) яки хис итү мөмкинлеге, уяу булу, аерым бер шәхес булуны тою, һәм акылның контроль итүче система буларак билгеләнгән иде.[3] Билгеләүдә очраткан кыенлыкларга карамастан, фәлсәфәчеләрнең күбесе аңның нәрсә булуын киң таралган уртак интуитив аңлауның барлыгы белән килешә.[4] en:Max Velmans һәм Susan Schneider язган The Blackwell Companion to Consciousness китабында белдерелгәненчә: "Билгеле бер мизгелдә таныганыбыз һәрнәрсә аңыбызның бер өлешен билгели; бу сәбәпле аңлы тою тәҗрибәсе бер үз заманда тормышыбызның иң таныш һәм иң серле аспекты булып тора."[5]

Рене Декарт һәм Джон Локк заманыннан бирле фәлсәфәчеләр аңнын табигатен аңларга һәм анын төп сыйфатларын билгеләргә торышалар. Аң фәлсәфәсендәге төп сораулар арасына керүче мәсьәләләр:

  • төшенчәнең фундаменталь ышанычлылык (ингл.);
  • аңны кайчан булса механистик (ингл.) юлы белән аңлатыла алыначагы;
  • кешечел булмаган аңнын барлыгы һәм аны таный алу юллары;
  • аңның тел белән бәйләнеше;
  • менталь һәм физик халәтләр яки сыйфатлар арасында дуалистик (ингл.) аерманы таләп итмәгән юл белән аңны аңлау мөмкинлеге;
  • һәм компьютер яки роботларның аңлы була алу мөмкинлеге.

Шулай ук карагыз[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. consciousness. Merriam-Webster. 4 июнь 2012 көнне тикшерелгән.
  2. Robert van Gulick. Consciousness. Stanford Encyclopedia of Philosophy (2004).
  3. Farthing G (1992). The Psychology of Consciousness. Prentice Hall. Калып:Hide in printКалып:Only in print. 
  4. John Searle (2005). "Consciousness". in Honderich T. The Oxford companion to philosophy. Oxford University Press. Калып:Hide in printКалып:Only in print. 
  5. Susan Schneider and en:Max Velmans (2008). "Introduction". in Max Velmans, Susan Schneider. The Blackwell Companion to Consciousness. Wiley. Калып:Hide in printКалып:Only in print. 

Сылтамалар[үзгәртү]