Йорт аты

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Йорт аты
Йорт аты
Йорт аты
Фәнни классификация
Халыкара фәнни атамасы

Equus ferus caballus (Laurenti, 1768)

Wikispecies-logo.svg
Викитөрләрдәге
систематика
Commons-logo.svg
Commons

Йорт аты (лат. Equus ferus caballus) — атлар ыругына керүче, кешеләр йөртү һәм йөк ташу, азык, чабыш өчен файдаланыла торган йорт хайваны, эре терлек. Ат кымызы һәм ат ите — сәламәтлек өчен иң файдалы ризыклар.

Кыргый атларның сакланып калган бердән-бер төре булып тора (Пржевальский атыннан тыш).

Йорт атлары, Антарктидадан тыш, барлык континентларда да таралган. Тарпаннарны беренче итеп төрки халыклар б.э.к. 7–8 гасырларда кулга ияләштерелгән дип уйланыла. Бу хәл Башкортстанның Дәүләкән районы территориясендә булган дип фаразлана.[1] Аурупада бозлык чоры тәмамлану белән кешеләр тарпаннарны кырып бетерәләр, анда атлар булмый. Шуңа күрә, мәсәлән урыс һәм башка телләрдә ат лексикасында татар сүзләре күп: рус. лошадь, мерин, табун, каурый, буланый һ.б.

Ат төрләре[үзгәртү]

Куелган бурычы буенча атлар авыр йөкләр ташучы, җигүле, юртаклар һәм сыбай йөрергә менге яки аргамаклар булалар.

  • Йөк атлары гадәттә эре сөякле, зур башлы һәм мускуллы. Бу төрнең иң билгеле вәкилләре — Бельгия аты брабансон, шир (Англия), першерон (Франция), Владимир авыр йөк аты.
  • Җигүле атлар көчле, уртача гәүдәле. Алар арбага төялгән йөкләрне һәм пассажирларны тиз вакытта ташый ала.
  • Юртаклар җиңелчә җигемне зур тизлек белән тагып бара ала. Иң танылган төрләр — Орлов юртагы, Рус юртагы.
  • Аргамак токымнарын атланып йөрергә махсус чыгарганнар. Менге йөрергә иң шәп атлар — гарәп, ахалтәкә, Терек аргамаклары.

Ат токымнары[үзгәртү]

Җирдә 200 дән артык ат токымы бар дип уйланыла:

  • Адымлы ат (першерона, Арден, Рус авыр йөкчесе...);
  • Юртаклар (Француз юртаклары, Стандартбредна юртагы, Орлов юртагы һәм призлы)
  • Галоплы ат (Атланып йөри торган).
  • Гарәп чиста канлы аты (Pure-bred Arab)
  • Чиста канлы атланып йөри торган ат (English thoroughbred)
  • Инглиз-Гарәп аты (Anglo-Arabian)
  • Ярым чиста канлы ат (Half-Bred, Part-Bred)

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. Матюшин Г. Н. Археологический словарь. — М.: Просвещение: АО «Учеб. лит.», 1996. — 304 с.: ил. ISBN 5-09-004958-0.

Чыганак[үзгәртү]

  • Татар теленең аңлатмалы сүзлеге (өч томда). — Казан, 1977.