Башкортстан
Bu mäqäläneñ Latin älifbasındağı igezäge bar.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
.svg)
Башкортста́н Республикасы́ (Башкортста́н, баш. Башҡортостан Республикаһы, рус. Республика Башкортостан) — Русия Федерациясенең эчендә республика (дәүләт)[1], Русия Федерациясенең субъекты, Идел буе федераль округына керә.
Башкаласы — Уфа шәһәре.
Эчтәлек |
[үзгәртү] Чиктәшлек
| Як | Регион |
|---|---|
| Төньяк-көнбатыш | Удмуртия |
| Төньяк | Пермь өлкәсе |
| Төньяк-көнчыгыш | Свердловск өлкәсе |
| Көнчыгыш | Чиләбе өлкәсе |
| Көньяк Көньяк-көнбатыш |
Оренбург өлкәсе |
| Көнбатыш | Татарстан |
[үзгәртү] География
[үзгәртү] Географик урнашу
Башкортстан Республикасы — Көньяк Урал тауларының түбәләре (иң бөек ноктасы – Ямантау, 1 640 м.), карст мәгарәләр, күлләр. Төбәкнең 2/3 өлөше Көнчыгыш-Аурупа тигезлегенең көнчыгыш өлөшендә урнашкан. Республиканың төньяктан көньякка озынлыгы — 550 км, көнбатыштан көнчыгышка — 430 км. Тулы мәйдан — 143,6 мең кв.км.
Республика территориясендә Башкортостан дәүләт тыюлыгы урынлашкан.
[үзгәртү] Гидрография
Иң зур елгалары: Агыйдел (1430 км), аның кушылдыклары Нөгеш (235 км), Сим (239 км), Караидел (918 км), Әй (549 км), Дим (535 км), шулай ук Сакмар (760 км) белән Ык (571 км) елгалары.
Күлләр 2700 янында санала. Республиканың иң зур күлләр Урал артыннан урнашканнар. Көнбатыш өлешендә иң эре күле Ачылыкүл (мәйданы 18,5 км²) урнашкан.
[үзгәртү] Климат
Уртача еллык температура +0,3° тауларда һәм +2,8° тигезлектә. Гыйнварда урта температура Цельсий градуслар белән −18°, июльдә +18°
[үзгәртү] Тәбигать
Урманнар республиканың территориясыннан 40 % артык алалар. Урал артында катнашкан урманнар, төньяграк нарат-яфраклы һәм каен урманнар. Урал артында урман-далалар каен һәм имән белән урнашалар.
[үзгәртү] Халык
 |
Мәгълүматны тикшерергә кирәк.
Бирелгән фактларның төгәллеген һәм мәгълүматларның дөреслеген тикшерергә кирәк.
|
Башкортстанда 4 104 336 кеше яши. Аларның 2 626 613 шәһәрләрдә, 1 447 723 авылда тора. Эре шәһәрләре - Уфа (башкала, 1 042 мең кеше), Стәрлетамак (264 мең кеше), Салават (158 мең кеше), Нефтекамск (122 мең кеше), Октябрьски (108 мең кеше). Республикадагы барлык халыкның татарлар (24,8%), башкортлар (28,8%), руслар (35,2%) тәшкил итә.
| Еллар | Халык саны (кеше) | шул исәптән | ||
|---|---|---|---|---|
| Башкортлар | Руслар | Татарлар | ||
| 1897 ел | 1,991,000 | |||
| 1913 ел | 2,811,000 | |||
| 1926 ел | 2,547,000 | |||
| 1939 ел | 3,158,969 | 671,188 | 1,281,347 | 777,230 |
| 1959 ел | 3,341,609 | 737,711 | 1,418,147 | 768,566 |
| 1970 ел | 3,818,075 | 892,248 | 1,546,304 | 944,505 |
| 1979 ел | 3,844,280 | 935,880 | 1,547,893 | 940,436 |
| 1989 ел | 3,943,113 | 863,808 | 1,548,291 | 1,120,702 |
| 2002 ел | 4,104,336 | 1,221,302 | 1,490,715 | 990,702 |
| 2010 ел | 4,072,102 | 1,172,287 | 1,432,906 | 1,009,295 |
[үзгәртү] Административ-территориаль бүленеш
Республикада 54 административ район, 21 шәһәр, 2 шәһәр тибындагы поселок, 828 авыл администрациясе бар.
| Башкортстанның муниципаль районнары | |||
|---|---|---|---|
| 1 | Әбҗәлил районы | 28 | Ишембай районы |
| 2 | Әлшәй районы | 29 | Калтасы районы |
| 3 | Архангель районы | 30 | Караидел районы |
| 4 | Аскын районы | 31 | Кырмыскалы районы |
| 5 | Авыргазы районы | 32 | Кыйгы районы |
| 6 | Баймак районы | 33 | Кызыл Кама районы |
| 7 | Бакалы районы | 34 | Күгәрчен районы |
| 8 | Балтач районы | 35 | Кушнаренко районы |
| 9 | Бәләбәй районы | 36 | Куергазы районы |
| 10 | Балакатай районы | 37 | Мәләвез районы |
| 11 | Белорет районы | 38 | Мәчетле районы |
| 12 | Бишбүләк районы | 39 | Мишкә районы |
| 13 | Бөре районы | 40 | Миякә районы |
| 14 | Благовар районы | 41 | Нуриман районы |
| 15 | Благовещен районы | 42 | Салават районы |
| 16 | Бүздәк районы | 43 | Стәрлебаш районы |
| 17 | Борай районы | 44 | Стәрлетамак районы |
| 18 | Бөрҗән районы | 45 | Тәтешле районы |
| 19 | Гафури районы | 46 | Туймазы районы |
| 20 | Дәүләкән районы | 47 | Уфа районы |
| 21 | Дыуан районы | 48 | Учалы районы |
| 22 | Дүртөйле районы | 49 | Федоровка районы |
| 23 | Ярмәкәй районы | 50 | Хәйбулла районы |
| 24 | Зиянчура районы | 51 | Чакмагыш районы |
| 25 | Зилаир районы | 52 | Чишмә районы |
| 26 | Иглин районы | 53 | Шаран районы |
| 27 | Илеш районы | 54 | Яңавыл районы |
[үзгәртү] Моны да карагыз
- Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы
- Уфа губернасы
- Ырынбур губернасы
- Аргаяш милли округы
[үзгәртү] Искәрмәләр
[үзгәртү] Сылтамалар
 |
«Башкортстан» порталы |
|---|
|
|
||
|---|---|---|
 |
Башкала: Уфа |  |
| Шәһәрләр: Агыйдел | Баймак | Бәләбәй | Белорет | Бөре | Благовещенск | Дәүләкән | Дүртөйле | Ишембай | Күмертау | Межгорье | Мәләвез | Нефтекама | Октябрьски | Салават | Сибай | Туймазы | Учалы | Стәрлетамак | Яңавыл | ||
| Районнар: Архангель | Аскын | Авыргазы | Әбҗәлил | Әлшәй | Баймак | Бакалы | Балтач | Бәләбәй | Балакатай | Белорет | Бишбүләк | Бөре | Благовар | Благовещен | Борай | Бөрҗән | Бүздәк | Гафури | Дәүләкән | Дүртөйле | Дыван | Җылаер | Зиянчура | Иглин | Илеш | Ишембай | Кызыл Кама | Күгәрчен | Кушнарен | Куергазы | Калтасы | Караидел | Кырмыскалы | Кыйгы | Мәләвез | Мәчетле | Мишкә | Миякә | Нуриман | Чакмагыш | Салават | Тәтешле | Туймазы | Уфа | Учалы | Федоровка | Хәйбулла | Чишмә | Шаран | Стәрлебаш | Стәрлетамак | Яңавыл | Ярмәкәй | ||
|
|
|---|
| Адыгея | Алтай | Башкортстан | Бурятия | Дагстан | Ингушетия | Кабарда-Балкария | Калмыкия | Карачай-Чиркәсия | Карелия | Коми | Мари Ил | Мордовия | Татарстан | Төньяк Осетия | Тыва | Удмуртия | Хакасия | Чечня | Чуашия | Якутия |
