Башкортстан

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү

Бу мәкаләнең латин әлифбасындагы игезәге бар.

Русия Федерациясе субъекты
Башкортстан Республикасы
Башҡортостан Республикаһы
Республика Башкортостан
Flag of Bashkortostan.svg Coat of Arms of Bashkortostan.svg
Байрак Герб
Гимн: «Башкортстан Республикасы Дәүләт гимны»

Bashkortostan in Russia.svg

Башкала

Уфа

Мәйдан

27-нче

- Барлыгы

- Су

142 947 км² [1]

0,5 %

Халык саны

7-нче

- Барлыгы

- Халык тыгызлыгы

4 072 292 (2010)[2]

28,5 кеше/км²

Тулаем төбәктәге продукт

9-нче

- Барлык, агымдагы бәядә

- Кеше башына

757,6 млрд. сум [3] (2010)

184,8 мең сум

Федераль округы

Идел буе

Икътисади районы

Урал

Рәсми тел(ләр)

башкорт теле, рус теле

Республика башлыгы

Рөстәм Хәмитов

Хөкүмәт рәисе

Рөстәм Хәмитов

Дәүләт җыелышы рәисе

Константин Толкачёв

РФ субъекты коды

02

Сәгать поясы

MSK+2 (UTC+6)

Бүләкләр:

Leninorder.svgLeninorder.svgOrderOctoberRevolution.gifOrdenDN.jpg

Башкортста́н Республикасы́ (Башкортста́н, баш. Башҡортостан Республикаһы, рус. Республика Башкортостан) — Русия Федерациясенең эчендә республика (дәүләт)[4], Русия Федерациясенең субъекты, Идел буе федераль округына керә.

Башкаласы — Уфа шәһәре.

Чиктәшлек[үзгәртү]

Як Төбәк
Төньяк-көнбатыш Удмуртия
Төньяк Пермь өлкәсе
Төньяк-көнчыгыш Свердловск өлкәсе
Көнчыгыш Чиләбе өлкәсе
Көньяк
Көньяк-көнбатыш
Ырынбур өлкәсе
Көнбатыш Татарстан

География[үзгәртү]

Географик урнашу[үзгәртү]

Ямантау

Башкортстан Республикасы — Көньяк Урал тауларының түбәләре (иң бөек ноктасы – Ямантау, 1 640 м.), карст мәгарәләр, күлләр. Төбәкнең 2/3 өлөше Көнчыгыш-Аурупа тигезлегенең көнчыгыш өлөшендә урнашкан. Республиканың төньяктан көньякка озынлыгы — 550 км, көнбатыштан көнчыгышка — 430 км. Тулы мәйдан — 143,6 мең км².

Республика территориясендә Башкортостан дәүләт тыюлыгы урынлашкан.

Гидрография[үзгәртү]

Иң зур елгалары: Агыйдел (1430 км), аның кушылдыклары Нөгеш (235 км), Сем (239 км), Караидел (918 км), Әй (549 км), Дим (535 км), шулай ук Сакмар (760 км) белән Ык (571 км) елгалары.

Күлләр 2700 янында санала. Республиканың иң зур күлләр Урал артыннан урнашканнар. Көнбатыш өлешендә иң эре күле Ачылыкүл (мәйданы 18,5 км²) урнашкан.

Климат[үзгәртү]

Уртача еллык температура +0,3° тауларда һәм +2,8° тигезлектә. Гыйнварда урта температура Цельсий градуслар белән −18°, июльдә +18°

Тәбигать[үзгәртү]

Урманнар республиканың территориясыннан 40 % артык алалар. Урал артында катнашкан урманнар, төньяграк нарат-яфраклы һәм каен урманнар. Урал артында урман-далалар каен һәм имән белән урнашалар.

Халык[үзгәртү]

Торак пунктлар[үзгәртү]

Набережная реки Белой в районе Монумента Дружбы.JPG
Уфа
Kolhozniy-rinok.jpg
Стәрлетамак
Str dzerjinskogo Salavat.jpg
Салават
Neftekamsk main street.JPG
Нефтекама

Урын Шәһәр Башкортча исеме Русча исеме Халык саны

Avtovok.jpg
Октябрьски
BeloretskView.jpg
Белорет
Дворец Культуры в г. Ишимбай.JPG
Ишембай
Кумертау (площадь Ленина).jpg
Күмертау

1 Уфа Өфө Уфа 1 062 300
2 Стәрлетамак Стәрлетамаҡ Стерлитамак 273 432
3 Салават Салауат Салават 156 085
4 Нефтекама Нефтекама Нефтекамск 121 757
5 Октябрьски Октябрьский Октябрьский 109 379
6 Белорет Белорет Белорецк 68 804
7 Туймазы Туймазы Туймазы 66 849
8 Ишембай Ишембай Ишимбай 66 242
9 Күмертау Күмертау Кумертау 62 854
10 Сибай Сибай Сибай 62 732
11 Мәләвез Мәләүез Мелеуз 61 408
12 Бәләбәй Бәләбәй Белебей 60 183
13 Бөре Бөрө Бирск 41 637
14 Учалы Учалы Учалы 37 771
15 Благовещен Благовещен Благовещенск 34 246
16 Дүртөйле Дүртөйлө Дюртюли 31 272
17 Яңавыл Яңауыл Янаул 26 988
18 Дәүләкән Дәүләкән Давлеканово 24 040
19 Чишмә Шишмә Чишмы 21 198
20 Приют Приют Приютово 20 888
[5]


Милли состав[үзгәртү]

Башкортстанда 4 104 336 кеше яши. Аларның 2 626 613 шәһәрләрдә, 1 447 723 авылда тора. Эре шәһәрләре - Уфа (башкала, 1 042 мең кеше), Стәрлетамак (264 мең кеше), Салават (158 мең кеше), Нефтекама (122 мең кеше), Октябрьски (108 мең кеше). Республикадагы барлык халыкның татарлар (24,8%), башкортлар (28,8%), руслар (35,2%) тәшкил итә.

Халык 1926[6] 1939[7] 1959[8] 1970[9] 1979[10] 1989[11] 2002[12] 2010[13]
К. с.  % К. с.  % К. с.  % К. с.  % К. с.  % К. с.  % К. с.  % К. с.  %
руслар 1 064 707 39,9% 1 281 347 40,6% 1 418 147 42,4% 1 547 893 40,2% 1 547 893 40,2% 1 548 291 39,3% 1 490 715 36,3% 1 432 906 35,2%
башкортлар 625 845 23,5% 671 188 21,3% 737 711 22,1% 892 248 23,4% 935 880 24,3% 863 808 21,9% 1 221 302 29,8% 1 172 287 28,8%
татарлар 621 158 23,3% 777 230 24,6% 768 566 23,0% 944 505 24,7% 940 436 24,5% 1 120 702 28,4% 990 702 24,1% 1 009 295 24,8%
чуашлар 84 886 3,2% 106 892 3,4% 109 970 3,3% 126 638 3,3% 122 344 3,2% 118 509 3,0% 117 317 2,9% 107 450 2,4%
марилар 79 298 3,0% 90 163 2,8% 93 902 2,8% 109 638 2,9% 106 793 2,8% 105 768 2,7% 105 829 2,6% 103 658 2,6%
украиннар 76 610 2,9% 92 289 2,9% 83 594 2,5% 76 005 2,0% 75 571 2,0% 74 990 1,9% 55 249 1,4% 39 875 1,0%
удмуртлар 23 256 0,9% 25 103 0,8% 25 388 0,8% 27 918 0,7% 25 906 0,7% 23 696 0,6% 22 625 0,6% 21 477 0,5%
мордва 49 813 1,9% 57 826 1,8% 43 582 1,3% 40 745 1,1% 35 900 0,9% 31 923 0,8% 26 020 0,6% 20 300 0,5%
башкалар 39 773 1,5% 56 931 1,8% 60 749 1,8% 52 485 1,4% 53 557 1,4% 55 426 1,4% 74 577 1,8% 165 044 4,1%
барлык 2 665 346 100,0% 3 158 969 100,0% 3 341 609 100,0% 3 818 075 100,0% 3 844 280 100.0% 3 943 113 100,0% 4 104 336 100,0% 4 072 292 100,0%

Административ-территориаль бүленеш[үзгәртү]

Республикада 54 административ район, 21 шәһәр, 2 шәһәр тибындагы поселок, 828 авыл администрациясе бар.

Башкортстанның административ харитасы
Башкортстанның муниципаль районнары
1 Әбҗәлил районы 28 Ишембай районы
2 Әлшәй районы 29 Калтасы районы
3 Архангель районы 30 Караидел районы
4 Аскын районы 31 Кырмыскалы районы
5 Авыргазы районы 32 Кыйгы районы
6 Баймак районы 33 Кызыл Кама районы
7 Бакалы районы 34 Күгәрчен районы
8 Балтач районы 35 Кушнаренко районы
9 Бәләбәй районы 36 Куергазы районы
10 Балакатай районы 37 Мәләвез районы
11 Белорет районы 38 Мәчетле районы
12 Бишбүләк районы 39 Мишкә районы
13 Бөре районы 40 Миякә районы
14 Благовар районы 41 Нуриман районы
15 Благовещен районы 42 Салават районы
16 Бүздәк районы 43 Стәрлебаш районы
17 Борай районы 44 Стәрлетамак районы
18 Бөрҗән районы 45 Тәтешле районы
19 Гафури районы 46 Туймазы районы
20 Дәүләкән районы 47 Уфа районы
21 Дуван районы 48 Учалы районы
22 Дүртөйле районы 49 Федоровка районы
23 Ярмәкәй районы 50 Хәйбулла районы
24 Зиянчура районы 51 Чакмагыш районы
25 Зилаир районы 52 Чишмә районы
26 Иглин районы 53 Шаран районы
27 Илеш районы 54 Яңавыл районы

Моны да карагыз[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]

Сылтамалар[үзгәртү]