Пенза өлкәсе

Русия Федерациясе субъекты
Пенза өлкәсе Пензенская область
Байрак Герб
Башкала	Пенза
Мәйдан	56-нче
- Барлыгы - Су	43 352 км2 0,3 %
Халык саны	34-нче
- Барлыгы - Халык тыгызлыгы	1 386 178 (2010) 32 кеше/км2
Тулаем региональ продукт	53-нче
- Барлык, агымдагы бәядә - Кеше башына	158,2 млрд. сум (2010) 104,9 мең сум
Федераль округы	Идел буе
Икътисади районы	Идел буе
Рәсми тел(ләр)	рус теле
Губернатор	Василий Бочкарёв
Гимн	Пенза өлкәсе гимны
РФ субъекты коды	58
Сәгать поясы	MSK (UTC+4)
Бүләкләр:

Пе́нза өлкәсе́ – Рәсәй Федерациясенең Европа өлеше субъекты. Идел буе федераль округына керә.

Өлкә үзәге – Пенза шәһәре.

Ульяновск, Саратов, Тамбов, Рязань өлкәләре һәм Мордовия җөмһүрите белән чикләнә.

Тарих

Пенза губернасы гебы

Өлкәнең үзәге (Пенза шәһәре) 1663 елда ныгытма буларак нигезләнә.

1718 елда Казан губернасы составында Пенза провинциясе оештырыла.

1780 елның 15 сентябрендә Пенза губернасы барлыкка килә. 1797 елның 5 мартында Пенза губернасы бетерелә, ә аның территориясе Саратов, Тамбов, Түбән Новгород һәм Сембер губерналар арасында бүленә.

1801 елның 9 сентябрьдә Пенза губернасы яңадан барлыкка килә. 1928 елда ул бетерелә, аның территориясе Урта Идел өлкәсенә кертелә. 1935—1936 елларда — Куйбышев крае составында, 1937—1939 елларда — Тамбов өлкәсе составында.

1939 елның 4 февралендә, ССРБ Югары Советы Президиумы указы буенча, Тамбов өлкәсе Тамбов һәм Пенза өлкәсенә бүленә. Шул ук указы буенча, Пенза өлкәсе составына Куйбышев (7 район) һәм Саратов өлкәләрнең (7 район) өлешләре кертеләләр.

1943 елның 19 гыйнварында Пенза өлкәнең Барановка һәм Николаевка районнары Ульяновск өлкәсе составына кертеләләр.

География

Чиктәшлек

Як	Рәсәй субъекты
Төньяк	Мордовия республикасы
Төньяк-көнбатыш	Рязань өлкәсе
Көнчыгыш	Ульяновск өлкәсе
Көньяк	Саратов өлкәсе
Көнбатыш	Тамбов өлкәсе

Өлкәнең территориясе күбесенчә Идел буе калкулыгында урнаша; кырыйдагы көнбатыш өлеше Ока-Дон тигезлегендә урнаша. Көнчыгыштан көнбатышка озынлыгы — 330 км, төньяктан көньякка — 204 км.

Климат

Климат — уртача континенталь; гыйнварның урта температурасы — -11,3...-13,3 °С, июльнең урта температурасы — +18,8...+20,5 °С. Урта ел явымнар саны — 550 (көньяк)—680 мм (төньяк-көнчыгыш).

Гидрография

Төп елгалар — Мокша, Сура (Идел бассейны), Хопёр, Ворона (Дон бассейны). Сусаклагычлар — Сура сусаклагычы, Вадинск сусаклагычы.

Халык

Милли состав

Народ	1939 ел	1959 ел	1970 ел	1979 ел	1989 ел	2002 ел	2010 ел
руслар	1 484 913 (86,8 %)	1 311 909 (86,9 %)	1 323 489 (86,2 %)	1 306 093 (86,5 %)	1 296 143 (86,1 %)	1 254 680 (86,4 %)	1 165 668 (86,8 %)
мордвалар	132 752 (7,8 %)	109 442 (7,2 %)	106 485 (6,9 %)	95 718 (6,3 %)	86 370 (5,7 %)	70 739 (4,9 %)	54 703 (4,1 %)
татарлар	64 660 (3,8 %)	62 224 (4,2 %)	74 835 (4,9 %)	78 236 (5,2 %)	81 307 (5,4 %)	86 805 (6,0 %)	86 431 (6,4 %)
чуашлар	7 535 (0,4 %)	6 050 (0,4 %)	7 433 (0,5 %)	7 121 (0,5 %)	7 075 (0,5 %)	6 738 (0,5 %)	8 595 (0,7 %)

Торак пунктлар

Пенза өлкәсенең эре торак пунктлары

Пенза Сердобск	№	Шәһәр	Халык саны	№	Шәһәр	Халык саны	Кузнецк
	1	Пенза	517 137	11	Башмаково	10 425
	2	Кузнецк	88 883	12	Урта Әләзән	8 779
	3	Заречный	63 579	13	Белинский	8 567
	4	Каменка	39 579	14	Колышлей	8 313
	5	Сердобск	35 387	15	Городище	8 102
	6	Түбән Ломов	22 725	16	Олы Пачелма	8 052
	7	Никольск	22 475	17	Лунино	7 906
	8	Мокшан	11 590	18	Чаадаевка	7 595
	9	Бессоновка	11 415	19	Тамала	7 475
	10	Земетчино	10 773	20	Спасск	7 442
2010 елның җанисәбе буенча

Административ-территориаль бүленеш

Районнар

№ п/п	Район	Үзәк	Мәйдан, км²	Халык саны (2010), кеше
1	Башмаково районы	Башмаково штп-ы	1 710	23 314
2	Беково районы	Беково штп-ы	1 060	17 531
3	Белинский районы	Белинский шәһәре	2 020	28 884
4	Бессоновка районы	Бессоновка селосы	1 340	45 365
5	Вадинск районы	Вадинск селосы	1 030	9 804
6	Городище районы	Городище шәһәре	2 160	52 479
7	Земетчино районы	Земетчино штп-ы	2 070	24 676
8	Исса районы	Исса штп-ы	950	11 156
9	Каменка районы	Каменка шәһәре	2 170	62 327
10	Камешкир районы	Рус Камешкир селосы	1 200	12 804
11	Колышлей районы	Колышлей штп-ы	1 660	26 185
12	Кузнецк районы	Кузнецк шәһәре	2 100	38 080
13	Лопатино районы	Лопатино селосы	1 440	14 943
14	Лунино районы	Лунино штп-ы	1 620	19 941
15	Кече Сердоба районы	Кече Сердоба селосы	990	9 824
16	Мокшан районы	Мокшан штп-ы	2 300	28 024
17	Наровчат районы	Наровчат селосы	880	12 070
18	Неверкино районы	Неверкино селосы	1 050	16 331
19	Түбән Ломов районы	Түбән Ломов шәһәре	1 850	42 024
20	Никольск районы	Никольск шәһәре	2 500	34 267
21	Пачелма районы	Пачелма штп-ы	1 410	16 308
22	Пенза районы	Кондоль селосы	2 920	51 300
23	Сердобск районы	Сердобск шәһәре	1 695	54 523
24	Сосновоборск районы	Сосновоборск штп-ы	1 630	17 241
25	Спасск районы	Спасск шәһәре	730	13 008
26	Тамала районы	Тамала штп-ы	1 130	16 502
27	Шемышейка районы	Шемышейка штп-ы	1 500	17 668

Шәһәр округлар

№	Шәһәр округы	Мәйдан, кв.км	Халык саны (2011), кеше
1	Заречный	124	63 600
2	Кузнецк	23	88 800
3	Пенза	288	517 400

Танылган шәхесләр

• Якуб Агишев
• Азиз Акҗигитов
• Бари Еналиев
• Таһир Керженов
• Гафур Коләхмәтов
• Гадел Кутуй
• Мөдәрис Мостафин
• Әдһәм Тенишев
• Кәрим Тинчурин
• Шамил Усманов

Моны да карагыз

• Пенза губернасы
• Пенза өлкәсе татар авыллары