Пенза өлкәсе
| Русия Федерациясе субъекты | |||||
| Пенза өлкәсе Пензенская область |
|||||
|
|||||
|
|
|||||
| Пенза | |||||
| 56-нче | |||||
|
- Барлыгы - Су |
43 352 км²[1] 0,3% |
||||
|
Халык саны |
|||||
|
- Барлыгы - Халык тыгызлыгы |
1 386 178 (2010) 32 кеше/км² |
||||
|
Тулаем региональ продукт |
|||||
|
- Барлык, агымдагы бәядә - Кеше башына |
158,2 млрд. сум [2] (2010) 104,9 мең сум |
||||
| Идел буе | |||||
| Идел буе | |||||
| рус теле | |||||
|
Губернатор |
Василий Бочкарёв | ||||
| Пенза өлкәсе гимны | |||||
| 58 | |||||
| MSK (UTC+4) | |||||
|
Бүләкләр: |
 |
||||
Пе́нза өлкәсе́ – Рәсәй Федерациясенең Европа өлеше субъекты. Идел буе федераль округына керә.
Өлкә үзәге – Пенза шәһәре.
Сембер, Сарытау, Тамбов, Рязань өлкәләре һәм Мордовия белән чикләнә.
Эчтәлек |
Тарих [үзгәртү]
Өлкәнең үзәге (Пенза шәһәре) 1663 елда ныгытма буларак нигезләнә.
1718 елда Казан губернасы составында Пенза провинциясе оештырыла.
1780 елның 15 сентябрендә Пенза губернасы барлыкка килә. 1797 елның 5 мартында Пенза губернасы бетерелә, ә аның территориясе Сарытау, Тамбов, Түбән Новгород һәм Сембер губерналар арасында бүленә.
1801 елның 9 сентябрьдә Пенза губернасы яңадан барлыкка килә. 1928 елда ул бетерелә, аның территориясе Урта Идел өлкәсенә кертелә. 1935—1936 елларда — Куйбышев крае составында, 1937—1939 елларда — Тамбов өлкәсе составында.
1939 елның 4 февралендә, ССРБ Югары Советы Президиумы указы буенча, Тамбов өлкәсе Тамбов һәм Пенза өлкәсенә бүленә. Шул ук указы буенча, Пенза өлкәсе составына Куйбышев (7 район) һәм Сарытау өлкәләрнең (7 район) өлешләре кертеләләр.
1943 елның 19 гыйнварында Пенза өлкәнең Барановка һәм Николаевка районнары Ульяновск өлкәсе составына кертеләләр.
География [үзгәртү]
Чиктәшлек [үзгәртү]
| Як | Рәсәй субъекты |
|---|---|
| Төньяк | Мордовия республикасы |
| Төньяк-көнбатыш | Рязань өлкәсе |
| Көнчыгыш | Сембер өлкәсе |
| Көньяк | Сарытау өлкәсе |
| Көнбатыш | Тамбов өлкәсе |
Өлкәнең территориясе күбесенчә Идел буе калкулыгында урнаша; кырыйдагы көнбатыш өлеше Ока-Дон тигезлегендә урнаша. Көнчыгыштан көнбатышка озынлыгы — 330 км, төньяктан көньякка — 204 км.
Климат [үзгәртү]
Климат — уртача континенталь; гыйнварның урта температурасы — -11,3...-13,3 °С, июльнең урта температурасы — +18,8...+20,5 °С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 550 (көньяк)-680 мм (төньяк-көнчыгыш).
Гидрография [үзгәртү]
Төп елгалар — Мокша, Сыры (Идел бассейны), Хопёр, Ворона (Дон бассейны). Сусаклагычлар — Сыры сусаклагычы, Вадинск сусаклагычы.
Халык [үзгәртү]
Милли состав [үзгәртү]
| Народ | 1939 ел[3] | 1959 ел[4] | 1970 ел[5] | 1979 ел[6] | 1989 ел[7] | 2002 ел[8] | 2010 ел[9] |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| руслар | 1 484 913 (86,8 %) | 1 311 909 (86,9 %) | 1 323 489 (86,2 %) | 1 306 093 (86,5 %) | 1 296 143 (86,1 %) | 1 254 680 (86,4 %) | 1 165 668 (86,8 %) |
| мордвалар | 132 752 (7,8 %) | 109 442 (7,2 %) | 106 485 (6,9 %) | 95 718 (6,3 %) | 86 370 (5,7 %) | 70 739 (4,9 %) | 54 703 (4,1 %) |
| татарлар | 64 660 (3,8 %) | 62 224 (4,2 %) | 74 835 (4,9 %) | 78 236 (5,2 %) | 81 307 (5,4 %) | 86 805 (6,0 %) | 86 431 (6,4 %) |
| чуашлар | 7 535 (0,4 %) | 6 050 (0,4 %) | 7 433 (0,5 %) | 7 121 (0,5 %) | 7 075 (0,5 %) | 6 738 (0,5 %) | 8 595 (0,7 %) |
Торак пунктлар [үзгәртү]
Пенза өлкәсенең эре торак пунктлары
| № | Шәһәр | Халык саны | № | Шәһәр | Халык саны | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Пенза | 517 137 | 11 | Башмаково | 10 425 | |||||
| 2 | Кузнецк | 88 883 | 12 | Урта Әләзән | 8 779 | |||||
| 3 | Заречный | 63 579 | 13 | Белинский | 8 567 | |||||
| 4 | Каменка | 39 579 | 14 | Колышлей | 8 313 | |||||
| 5 | Сердобск | 35 387 | 15 | Городище | 8 102 | |||||
| 6 | Түбән Ломов | 22 725 | 16 | Олы Пачелма | 8 052 | |||||
| 7 | Никольск | 22 475 | 17 | Лунино | 7 906 | |||||
| 8 | Мокшан | 11 590 | 18 | Чаадаевка | 7 595 | |||||
| 9 | Бессоновка | 11 415 | 19 | Тамала | 7 475 | |||||
| 10 | Земетчино | 10 773 | 20 | Спасск | 7 442 | |||||
| 2010 елның җанисәбе буенча | ||||||||||
Административ-территориаль бүленеш [үзгәртү]
Районнар [үзгәртү]
Шәһәр округлар [үзгәртү]
| № | Шәһәр округы | Мәйдан, км² |
Халык саны (2011), кеше |
|---|---|---|---|
| 1 | Заречный | 124 | 63 600 |
| 2 | Кузнецк | 23 | 88 800 |
| 3 | Пенза | 288 | 517 400 |
Танылган шәхесләр [үзгәртү]
- Якуб Агишев
- Азиз Акҗигитов
- Бари Еналиев
- Таһир Керженов
- Гафур Коләхмәтов
- Гадел Кутуй
- Мөдәрис Мостафин
- Әдһәм Тенишев
- Кәрим Тинчурин
- Шамил Усманов
Моны да карагыз [үзгәртү]
Искәрмәләр [үзгәртү]
- ↑ http://www.gks.ru/bgd/free/b10_107/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::%7Ctab1-01-09.xls
- ↑ http://www.gks.ru/free_doc/new_site/vvp/vrp98-10.xls
- ↑ Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей
- ↑ Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей
- ↑ Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей
- ↑ Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей
- ↑ Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей
- ↑ Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей
- ↑ Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года
|
|
||
|---|---|---|
 |
Шәһәрләр: Пенза | Белинский | Городище | Заречный | Каменка | Кузнецк | Нижний Ломов | Никольск | Сердобск | Спасск | Сурск
|
 |
| Районнар: Башмаково районы | Бәк районы | Белинский районы | Бессоновка районы | Вадинск районы | Городище районы | Земетчино районы | Исса районы | Каменка районы | Камешкир районы | Кече Сердоба районы | Колышлей районы | Күзнәй районы | Лопатино районы | Лунино районы | Мокшан районы | Наровчат районы | Неверкино районы | Никольск районы | Пачелма районы | Пенза районы | Сердобск районы | Сосновоборск районы | Спасск районы | Тамала районы | Түбән Ломов районы | Шемышейка районы | ||
