Ырынбур өлкәсе

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Русия Федерациясе субъекты
Ырынбур өлкәсе
Оренбургская область
Flag of Orenburg Oblast.svg Coat of Arms of Orenburg oblast.png
Байрак Герб

Orenburg in Russia.svg

Башкала

Ырынбур

Мәйдан

29-нче

- Барлыгы
- Су

123 702 км² [1]
0,1%

Халык саны

62-нче

- Барлыгы
- Халык тыгызлыгы

2 033 072 (2010)

16,4 кеше/км²

Тулаем региональ продукт

64-нче

- Барлык, агымдагы бәядә
- Кеше башына

455,0 млрд. сум [2] (2010)

200,9 мең сум

Федераль округы

Идел буе

Икътисади районы

Урал

Рәсми тел(ләр)

рус теле

Губернатор

Юрий Берг

Закон чыгару Җыелышының рәисе

Сергей Грачёв

РФ субъекты коды

56

Сәгать поясы

MSK+2 (UTC+6)

Ырынбу́р өлкәсе́Рәсәй Федерациясенең Аурупа өлеше субъекты. Идел буе федераль округына керә.

Өлкә үзәге – Ырынбур шәһәре.

География[үзгәртү]

Чиктәшлек[үзгәртү]

Як Рәсәй субъекты
Төньяк-көнбатыш Татарстан
Төньяк Башкортстан
Төньяк-көнчыгыш Чиләбе өлкәсе
Көнчыгыш
Көньяк
Казакъстан
Көнбатыш Самар өлкәсе

Ырынбур өлкәсе Көнчыгыш Аурупа тигезлекнең көньяк-көнчыгыш өлешендә урнаша. Өлкәнең көнчыгыштан көнбатышка озынлыгы — 755 км, төньяктан көньякка — 425 км. Өлкәнең көнбатышны Общий Сырт калкулыгы биләп тора, өлкәнең көнчыгышны Урал арты тигезлеге һәм Тургай платоның кырые биләп торалар.

Климат[үзгәртү]

Климат — кискен континенталь. Гыйнварның урта температурасы — -14...-18°С, июльнең урта температурасы — +19...22°С. Урта ел явымнар саны 300—450 мм.

Гидрогорафия[үзгәртү]

Төп елгалар — Җаек (2428 км), Сакмар (798 км), Илек (623 км), Самар (594 км).

Тарих[үзгәртү]

Хәзерге Ырынбур өлкәсе территориясе Русия империясе составына XVIII гасырның 30-елларда керәләр.

1743 елда чик буендагы Ырынбур ныгытмасы нигезләнә. 1744 елда Ырынбур губернасы оештырыла. Губерна составында хәзерге Казакъстан, Башкортстан, Чиләбе һәм Самар өлкәсе территорияләрсе булганнар.

1928 елда Ырынбур губернасы юкка чыгыраыла, ә аның территориясе Урта Идел өлкәсенә (1929 елданУрта Идел крае) кертелә. 1934 елның 7 декабрендә БҮБК Президиумы карары Ырынбур өлкәсе оештырылу турында карарын кабул итә. 1938 елның 26 декабрендә, ССРБ Югары Советы Президиумы указы буенча, Ырынбурга Чкалов исеме бирелә, ә Ырынбур өлкәсенә Чкалов өлкәсе исеме бирелә. 1957 елда шәһәргә һәм өлкәгә иске исем кайтарыла.

Административ бүленеш[үзгәртү]

Admin-map-Orenburg-region.gif

Районнар[үзгәртү]

Шәһәр округлары[үзгәртү]

  1. Ырынбур
  2. Богырыслан
  3. Бозаулык
  4. Гай
  5. Медногорск
  6. Новотроицк
  7. Орски
  8. Сорочинск
  9. Ябык административ-территориаль берәмлеге Комаровский штп-ы

Халык[үзгәртү]

Милли состав[үзгәртү]

Халык 1939 1959 1970 1979 1989 2002 2010
К. с.  % К. с.  % К. с.  % К. с.  % К. с.  % К. с.  % К. с.  %
руслар 1 159 573 69,2% 1 296 458 70,9% 1 472 328 71,8% 1 512 500 72,4% 1 568 442 72,3% 1 611 509 73,9% 1 519 525 75,9%
татарлар 104 843 6,3% 120 9441 6,6% 145 373 7,1% 151 383 7,2% 158 564 7,3% 165 967 7,6% 151 492 7,6%
казакълар 71 444 4,3% 77 708 4,2% 93 214 4,2% 98 612 4,7% 111 477 5,1% 125 568 5,8% 120 262 6,0%
украиннар 152 146 9,1% 128 541 7,0% 113 064 5,5% 104 971 5,0% 102 017 4,7% 76 921 3,5% 49 610 2,5%
башкортлар 22 484 1,3% 30 126 1,6% 37 501 1,8% 43 269 2,1% 53 339 2,5% 52 685 2,4% 46 696 2,3%
мордва 115 858 6,9% 95 042 5,2% 92 215 4,5% 80 611 3,9% 68 879 3,2% 52 458 2,4% 38 682 1,9%
башкалар 50 320 3,0% 80 662 4,4% 96 281 4,7% 96 804 4,6% 107 974 5,0% 94 443 4,3% 106 805 5,3%
барлык 1 676 668 100.0% 1 829 481 100.0% 2 049 976 100.0% 2 088 150 100.0% 2 170 692 100.0% 2 179 551 100.0% 2 033 072 100.0%

Искәрмәләр:
1 Кырым татарлары белән

Торак пунктлары[үзгәртү]

Ырынбур өлкәсенең эре торак пунктлары

Ырынбур, Ырынбур дәүләт университеты
Ырынбур
Орск, вокзал
Орск

Шәһәр Халык саны Шәһәр Халык саны

Сорочинск, вокзал
Сорочинск

1 Ырынбур 546 987 11 Абдулино 20 183
2 Орски 239 752 12 Ясный 17 365
3 Новотроицк 98 184 13 Саракташ 17 235
4 Бозаулык 82 655 14 Акболак 13 918
5 Богырыслан 49 737 15 Олы Новосергиевка 13 737
6 Гай 38 302 16 Тоцкое Второе 13 197
7 Сорочинск 29 260 17 Новоорск 11 295
8 Тоз-Түбә 28 369 18 Илек 9 760
9 Медногорск 27 290 19 Переволоцкий 9 598
10 Кувандык 26 176 20 Тюльган 8 959
2010 елның җанисәбе буенча













Икътисад[үзгәртү]

Төп тармаклары — ягулык сәнәгате, кара һәм төсле металлургия, химик, нефтехимик һәм азык-төлек тармаклары. Ырынбур өлкәсе территориясендә Ырынбур газ-конденсат чыганагы бар. Өлкә территориясендә нефть (Урал алды), тимер, бакыр һәм никель рудалары, асбест чыгарыла. Өлкәненң иң зур ширкәтләре — «Оренбургнефть», «Оренбурггазпром», «Орскнефтеоргсинтез», «Оренбург минераллары» җитештерү берләшмәләре, «Уральская сталь» (Новотроицк), «Южуралникель» (Орск) акционерлар җәмгыятләре, Орск җиңел металл конструкцияләр заводы, Медногорск бакыр-күкерт комбинаты, Гай тау-баету комбинаты.

Өлкәдә туганнар[үзгәртү]

Моны да карагыз[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]