Мордовия

Бу мәкаләнең латин әлифбасындагы игезәге бар.

Русия Федерациясе субъекты
Мордовия Республикасы Республика Мордовия Мордовия Республикась Мордовия Республикась
Байрак Герб
Гимн: «Мордовия Республикасы гимны» («Шумбрат, Мордовия»)
Башкала	Саранск
Мәйдан	68-нче
- Барлыгы - Су	26 128 км² 0,1 %
Халык саны	62-нче
- Барлыгы - Халык тыгызлыгы	834 819 кеше (2010) 32 кеше/км²
Тулаем региональ продукт	64-нче
- Барлык, агымдагы бәядә - Кеше башына	127,5 млрд. сум (2010) 113,0 мең сум
Федераль округы	Идел буе
Икътисади районы	Идел-Нократ
Рәсми тел(ләр)	рус, эрзә, мукшы
Республика башлыгы	Владимир Волков
Хөкүмәт рәисе	Владимир Сушков
Дәүләт Советы рәисе	Владимир Чибиркин
РФ субъекты коды	13, 113
Сәгать поясы	MSK (UTC+4)
Бүләкләр:

Мордовия Республикасы (мокш., эрз. Мордовия Республикась; рус. Республика Мордовия) - Рәсәй Федерациясе субъекты. Идел буе федераль округына керә.

Республика башкаласы - Саранск шәһәре.

География

Чиктәшлек

Як	Рәсәй субъекты
Төньяк	Түбән Новгород өлкәсе
Төньяк-көнчыгыш	Чуаш республикасы
Көнчыгыш	Сембер өлкәсе
Көньяк	Пенза өлкәсе
Көнбатыш	Рязань өлкәсе

Мордовия Көнчыгыш Аурупа тигезлегенең көнчыгышта урнаша; республиканың көнбатыш өлеше Ока-Дон тигезлегендә урнаша, үзәк һәм көнчыгыш өлешләре — Идел буе калкулыгында урнашалар.

Мордовия Республикасы — Мәскәүгә иң якын Русия республикасы.

Климат

Климат — уртача континенталь, гыйнварның урта температурасы — -11 °С, июльнең урта температурасы — +19 °С.

Гидрография

Гидрографик ягыннан Мордовия ике өлешкә бүленә: көнбатыш өлеше — Мокша бассейны (республика террриториянең 53 % өлеше), көнчыгыш өлеше — Сыры бассейны (47 % өлеше). Төп елгалар — Мокша, Сыры, Сивинь, Исса, Вад, Парца, Алатырь, Инсар, Пьяна.

Тарих

1928 елның 16 июлендә - Мордва округы оештырыла;

1930 елның 10 гыйнварында - Мордва автономияле өлкәсе;

1934 елның 20 декабрендә - Мордва Автономияле Совет Социалистик Республикасы;

1991 елдан — Мордва Совет Социалистик Республикасы;

1993 елдан — Мордовия Республикасы.

Бүләкләр

• Ленин ордены (11 декабрь 1965)
• Ленин ордены (10 июль 1985)
• Октябрь Революциясе ордены (1980)
• Халыклар дуслыгы ордены (29 декабрь 1972)

Халык

Милли состав

Народ	1939	1959	1970	1979	1989	2002	2010
руслар	719 117 (60,5 %)	590 557 (59,0 %)	606 817 (58,9 %)	591 212 (59,7 %)	586 147 (60,8 %)	540 717 (60,8 %)	443 737 (53,4 %)
мордвалар (мукшылар һәм эрзәләр)	405 031 (34,1 %)	357 978 (35,8 %)	364 689 (35,4 %)	338 898 (34,2 %)	313 420 (32,5 %)	283 861 (31,9 %)	333 112 (40,0 %)
татарлар	47 386 (4,0 %)	38 636 (3,9 %)	44 954 (4,4 %)	45 765 (4,6 %)	47 328 (4,9 %)	46 261 (5,2 %)	43 392 (5,2 %)

Торак пунктлар

Мордовиянең эре торак пунктлары

Саранск Саранск	№	Шәһәр	Халык саны	№	Шәһәр	Халык саны	Темников
	1	Саранск	297 425	11	Инсар	8 687
	2	Рузай	47 529	12	Луховка	8 638
	3	Ковылкино	21 347	13	Ләмбрә	8 457
	4	Комсомольский	13 513	14	Явас	7 917
	5	Зубова Поляна	10 310	15	Темников	7 247
	6	Краснослободск	10 151	16	Олы Березники	6 393
	7	Чамзинка	9 465	17	Атяшево	6 246
	8	Ромоданово	9 410	18	Ельники	5 905
	9	Ардатов	9 400	19	Ялга	5 672
	10	Тәрби	9 370	20	Тургенево	5 260
2010 елның җанисәбе буенча

Административ бүленеше

Моны да карагыз: Мордовиянең административ-территориаль бүленеше

Муниципаль районнар

Мордовиянең административ бүленеше

№	Муниципаль берәмлек	Административ үзәге	Халык саны	Мәйдан
1	Ардатов районы	Ардатов	28350	1192,5
2	Атюрьево районы	Атюрьево	9933	826,1
3	Атяшево районы	Атяшево	19476	1 095,8
4	Олы Березники районы	Олы Березники	13572	957,7
5	Олы Игнатово район	Олы Игнатово	8439	834,2
6	Дубёнки районы	Дубёнки	13684	896,9
7	Ельники районы	Ельники	11917	1056
8	Зубова Поляна районы	Зубова Поляна	60532	2710
9	Инсар районы	Инсар	13707	968,6
10	Ичалки районы	Кемля	20793	1265
11	Кадошкино районы	Кадошкино	7706	618,6
12	Ковылкино районы	Ковылкино	48000	2015,7
13	Кочкурово районы	Кочкурово	10640	816,46
14	Краснослободск районы	Краснослободск	26521	1379,4
15	Ләмбрә районы	Ләмбрә	32883	852
16	Рузай районы	Рузай	66537	1089,5
17	Ромоданово районы	Ромоданово	20347	820,8
18	Иске Шайгово районы	Иске Шайгово	13604	1419,4
19	Темников районы	Темников	17397	1936,8
20	Теньгушево районы	Теньгушево	12494	845,94
21	Торбеево районы	Торбеево	21184	1128,92
22	Чамзинка районы	Чамзинка	31724	1009,5

Республика буйсынудагы шәһәрләр

• Саранск
• Рузай
• Ковылкино

Икътисад

Файдалы казылмалар

Фосфоритлар, яна торган сланец, тимер рудасы, известьташ (Атемар чыганагы), цемент чималы (Чамзинка районы).

Сәнәгать

• ДУП РП «Лисма» — яктырту техниканы җитештерү;
• Рузай химик машиналар төзү заводы — тимер юл вагоннарны җитештерү;

һ.б.

Транспорт

• Себер аша магистральнең «тарихи» юнәлеше, Рузай эре локомотивлар һәм вагоннар депосы, Саранск вагоннар депосы, Красный Узел вагоннар депосы.
• Ике колеялы электрификацияләнгән Красный Узел — Саранск — Рузай — Пенза тимер юлы.
• Бер колеялы Красный Узел — Канаш, Красный Узел — Арзамас һәм Кустарёвка — Вернадовка тимер юллары.
• Саранск аэропорты
• М5 «Урал» юлның өлеше.

Моны да карагыз

• Мордва автономияле өлкәсе
• Мордва АССР

Искәрмәләр

	«Мордовия» порталы