Мордовия

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү

Бу мәкаләнең латин әлифбасындагы игезәге бар.

Русия Федерациясе субъекты

Мордовия Республикасы
мукш. Мордовия Республикась
эрз. Мордовия Республикась
рус. Республика Мордовия

Flag of Mordovia.svg Coat of Arms of Mordovia.svg
Байрак Илтамга

Русия харитасында Мордовия Республикасы

Башкала

Саранск

Мәйдан

68-нче

- Барлыгы
- Су мәйданы өлеше

26 128 км²
0,1

Халык саны

62-нче

- Барлыгы
- Халык тыгызлыгы

812 156 (2014)

31,1 кеше/км²

ТРП

64-нче

- Барлыгы, агымдагы бәяләрдә
- Кеше башына

153,0 млрд. сум (2010)

113,0 мең сум

Федераль округ

Идел буе

Икътисади район

Идел-Нократ

Рәсми тел(ләр)

урыс, мукшы, эрзә

Республика башлыгы

Владимир Волков

Республика хөкүмәте рәисе

Владимир Сушков

Республика Дәүләт Җыелышының рәисе

Владимир Чибиркин
Һимн Мордовия гимны
РФ субъекты коды 13
ISO 3166-2 коды RU-MO

Бүләкләр

Ленин ордены Ленин ордены Октябрь Инкыйлабы ордены Орден Дружбы народов

Мордовия Республикасы (мокш., эрз. Мордовия Республикась; рус. Республика Мордовия) - Рәсәй Федерациясе субъекты. Идел буе федераль округына керә.

Республика башкаласы - Саранск шәһәре.

География[үзгәртү]

Чиктәшлек[үзгәртү]

Мордовия.png
Як Рәсәй субъекты
Төньяк Түбән Новгород өлкәсе
Төньяк-көнчыгыш Чуаш республикасы
Көнчыгыш Сембер өлкәсе
Көньяк Пенза өлкәсе
Көнбатыш Рязань өлкәсе

Мордовия Көнчыгыш Аурупа тигезлегенең көнчыгышта урнаша; республиканың көнбатыш өлеше Ока-Дон тигезлегендә урнаша, үзәк һәм көнчыгыш өлешләре — Идел буе калкулыгында урнашалар.

Мордовия Республикасы — Мәскәүгә иң якын Русия республикасы.

Климат[үзгәртү]

Климат — уртача континенталь, гыйнварның урта температурасы — -11 °С, июльнең урта температурасы — +19 °С.

Гидрография[үзгәртү]

Гидрографик ягыннан Мордовия ике өлешкә бүленә: көнбатыш өлеше — Мокша бассейны (республика террриториянең 53 % өлеше), көнчыгыш өлеше — Сыры бассейны (47 % өлеше). Төп елгалар — Мокша, Сыры, Сивинь, Исса, Вад, Парца, Алатырь, Инсар, Пьяна.

Тарих[үзгәртү]

1928 елның 16 июлендә - Мордва округы оештырыла;

1930 елның 10 гыйнварында - Мордва автономияле өлкәсе;

1934 елның 20 декабрендә - Мордва Автономияле Совет Социалистик Республикасы;

1991 елдан — Мордва Совет Социалистик Республикасы;

1993 елдан — Мордовия Республикасы.

Бүләкләр[үзгәртү]

Халык[үзгәртү]

Милли состав[үзгәртү]

Народ 1939[1] 1959[2] 1970[3] 1979[4] 1989[5] 2002[6] 2010[7]
руслар 719 117 (60,5 %) 590 557 (59,0 %) 606 817 (58,9 %) 591 212 (59,7 %) 586 147 (60,8 %) 540 717 (60,8 %) 443 737 (53,4 %)
мордвалар (мукшылар һәм эрзәләр) 405 031 (34,1 %) 357 978 (35,8 %) 364 689 (35,4 %) 338 898 (34,2 %) 313 420 (32,5 %) 283 861 (31,9 %) 333 112 (40,0 %)
татарлар 47 386 (4,0 %) 38 636 (3,9 %) 44 954 (4,4 %) 45 765 (4,6 %) 47 328 (4,9 %) 46 261 (5,2 %) 43 392 (5,2 %)

Торак пунктлар[үзгәртү]

Мордовиянең эре торак пунктлары

Саранск
Саранск
Саранск
Саранск

Шәһәр Халык саны Шәһәр Халык саны

Темников, чиркәү
Темников

1 Саранск 297 425 11 Инсар 8 687
2 Рузай 47 529 12 Луховка 8 638
3 Ковылкино 21 347 13 Ләмбрә 8 457
4 Комсомольский 13 513 14 Явас 7 917
5 Зубова Поляна 10 310 15 Темников 7 247
6 Краснослободск 10 151 16 Олы Березники 6 393
7 Чамзинка 9 465 17 Атяшево 6 246
8 Ромоданово 9 410 18 Ельники 5 905
9 Ардатов 9 400 19 Ялга 5 672
10 Тәрби 9 370 20 Тургенево 5 260
2010 елның җанисәбе буенча

Административ бүленеше[үзгәртү]

Моны да карагыз: Мордовиянең административ-территориаль бүленеше

Муниципаль районнар[үзгәртү]

Мордовиянең административ бүленеше
Муниципаль
берәмлек
Административ
үзәге
Халык саны Мәйдан
1 Ардатов районы Ардатов 28350 1192,5
2 Атюрьево районы Атюрьево 9933 826,1
3 Атяшево районы Атяшево 19476 1 095,8
4 Олы Березники районы Олы Березники 13572 957,7
5 Олы Игнат районы Олы Игнат 8439 834,2
6 Дубёнки районы Дубёнки 13684 896,9
7 Ельники районы Ельники 11917 1056
8 Зубова Поляна районы Зубова Поляна 60532 2710
9 Инсар районы Инсар 13707 968,6
10 Ичалки районы Кемля 20793 1265
11 Кадошкино районы Кадошкино 7706 618,6
12 Ковылкино районы Ковылкино 48000 2015,7
13 Кочкурово районы Кочкурово 10640 816,46
14 Краснослободск районы Краснослободск 26521 1379,4
15 Ләмбрә районы Ләмбрә 32883 852
16 Рузай районы Рузай 66537 1089,5
17 Ромоданово районы Ромоданово 20347 820,8
18 Иске Шайгово районы Иске Шайгово 13604 1419,4
19 Темников районы Темников 17397 1936,8
20 Теньгушево районы Теньгушево 12494 845,94
21 Тәрби районы Тәрби 21184 1128,92
22 Чамзинка районы Чамзинка 31724 1009,5

Республика буйсынудагы шәһәрләр[үзгәртү]

Икътисад[үзгәртү]

Файдалы казылмалар[үзгәртү]

Фосфоритлар, яна торган сланец, тимер рудасы, известьташ (Атемар чыганагы), цемент чималы (Чамзинка районы).

Сәнәгать[үзгәртү]

  • ДУП РП «Лисма» — яктырту техниканы җитештерү;
  • Рузай химик машиналар төзү заводы — тимер юл вагоннарны җитештерү;

һ.б.

Транспорт[үзгәртү]

Моны да карагыз[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]