Новосибирск өлкәсе

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Русия Федерациясе субъекты

Новосибирск өлкәсе

Flag of Novosibirsk oblast.svg Coat of arms of Novosibirsk oblast.svg
Байрак Илтамга

Русия харитасында Новосибирск өлкәсе

Административ үзәк

Новосибирск

Мәйдан

19-нчы

- Барлыгы
- Су мәйданы өлеше

177 756 км²
2,9

Халык саны

17-я

- Барлыгы
- Халык тыгызлыгы

2731176 (2014)

15.36 кеше/км²

ТРП

20-нче

- Барлыгы, агымдагы бәяләрдә
- Кеше башына

482,0 млрд. сум (2010)

174,4 мең сум

Федераль бүлге

Себер

Икътисади район

Көнбатыш Себер

Губернатор

Владимир Городецкий[1]

Өлкә канунбирү җыелышының рәисе

Иван Мороз[2]
РФ субъекты коды 54
ISO 3166-2 коды RU-NVS

ГАТОБК коды

50

Бүләкләр

Ленин орденыЛенин ордены

Новосибирск өлкәсе (рус. Новосибирская область) – Рәсәй Федерациясенең субъекты.

Өлкә үзәге – Новосибирск шәһәре.

География[үзгәртү]

Чиктәшлек[үзгәртү]

Як Русия субъекты яки дәүләт
Төньяк Томск өлкәсе
Көнбатыш Омск өлкәсе
Көньяк-көнбатыш Казакъстан
Көньяк Алтай крае
Көнчыгыш Кемерово өлкәсе

Новосибирск өлкәсе Көнбатыш Себер тигезлегенең көньяк-көнбатышында өлешендә, башлыча Об һәм Иртеш елгалар арасында урнаша, Васюган тигезлегенең көньякны һәм Бараба түбәнлекне бләп тора.

Гидрография[үзгәртү]

Төп елгалар — Об, Омь һәм Тара. Өлкәнең үзәгендә һәм көньяк-көнбатышында эре күлләр урнашалар: Чаны, Сартлан, Убинское, Урюм. Сазлыклар өлкә мәйданының 28% өлешен биләп торалар.

Климат[үзгәртү]

Кискен континенталь климаты; июльнең урта температурасы — +18…+20 °С, гыйнварның урта температурасы — -16…-20 °С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 450-500 мм.

Сәгать поясы[үзгәртү]

Map of Russia - Moscow time zone.svg

Новосибирск өлкәсе халыкара стандарт буенча Omsk Time Zone (OMST) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +7:00 гә тигез.

Тарих[үзгәртү]

Борынгы торучы халыклар — бараба татарлары һәм чатлар. Руслар XVII гасыр ахырында төпләнергә башлыйлар.

XVIII гасыр башында Бердск острогы нигезләнә, 1722 елда Себер засека сызыгы (Усть-Тартас, Каинск, Убинское ныгытмалары) корыла.

1921 елга кадәр Новосибирск өлкәсе территориясе Томск губернасы, 19211925 елларда — Новониколаевск губернасы, 19251930 елларда — Себер крае, 19301937 елларда — Көнбатыш Себер крае кергәннәр. 1937 елда ССРБ ҮБК карары белән Көнбатыш Себер крае Алтай краена һәм Новосибирск өлкәсенә бүленә.

1943 елда өлкә составыннан Кемерово өлкәсе, ә 1944 елдаТомск өлкәсе чыгарыла.

Халык[үзгәртү]

Торак пунктлар[үзгәртү]

Новосибирск өлкәсенең эре торак пунктлары

Novosibirsk Vauhxall.jpg
Новосибирск
Город Искитим.JPG
Искитим

Шәһәр Халык саны Шәһәр Халык саны

Kuybyshev 23 06 09.JPG
Куйбышев
Barabinsk station1.jpg
Бараба

1 Новосибирск 1 473 737 11 Черепаново 19 803
2 Бердск 97 288 12 Краснообск 18 448
3 Искитим 60 072 13 Болотное 16 570
4 Куйбышев 45 298 14 Коченёво 16 374
5 Бараба 30 394 15 Созын 15 364
6 Карасук 28 586 16 Купино 14 893
7 Обь 25 383 17 Маслянино 13 102
8 Татарск 24 217 18 Кольцово 12 319
9 Тогучин 21 900 19 Криводановка 11 984
10 Линёво 20 707 20 Колывань 11 842
2010 елның җанисәбе буенча


Милли состав[үзгәртү]

Халык 1959[3] 1970[4] 1979[5] 1989[6] 2002[7] 2010
К. с.  % К. с.  % К. с.  % К. с.  % К. с.  % К. с.  %
руслар 2 056 945 89,5% 2 286 554 91,3% 2 407 183 91,9% 2 556 934 92,0% 2 504 147 93,0% 2 365 845 88,7%
алманнар 78 769 3,4% 67 931 2,7% 64 895 2,5% 61 479 2,2% 47 275 1,8% 30 924 1,2%
татарлар 24 925 1,1% 28 823 1,2% 28 547 1,1% 29 428 1,1% 27 874 1,0% 24 158 0,9%
украиннар 62 261 2,7% 47 583 1,9% 46 997 1,8% 51 027 1,8% 33 793 1,3% 22 098 0,8%
башкалар 124 990 3,3% 143 694 2,9% 137 338 2,7% 52 485 2,9% 48 421 2,9% 222 828 8,4%
барлык 2 298 481 100,0% 2 505 249 100,0% 2 620 130 100,0% 2 778 724 100,0% 2 692 251 100,0% 2 665 853 100,0%

Новосибирск өлкәсе татарлары[үзгәртү]

Моны да карагыз: Бараба татарлары

Татарлар күпләп Чан (халкының 11,1% өлеше, 2002), Куйбышев (7,1%), Кыштау (6,9%), Бараба (4,7%), һәм Уба (4,5%) районнарында торалар.

Адимнистратив бүленеше[үзгәртү]

Новосибирск өлкәсе районнары

Районнар[үзгәртү]

  1. Кыштау районы
  2. Северное районы
  3. Усть-Тарка районы
  4. Венгерово районы
  5. Куйбышев районы
  6. Татарск районы
  7. Чан районы
  8. Бараба районы
  9. Чистоозёрное районы
  10. Купино районы
  1. Здвинск районы
  2. Баган районы
  3. Карасук районы
  4. Уба районы
  5. Каргат районы
  6. Довольное районы
  7. Краснозёрское районы
  8. Кочки районы
  9. Чулым районы
  10. Колыван районы
  1. Коченёво районы
  2. Урда районы
  3. Созын районы
  4. Искитим районы
  5. Черепаново районы
  6. Маслянино районы
  7. Тогучин районы
  8. Болотное районы
  9. Мошково районы
  10. Новосибирск районы

Шәһәр округлары[үзгәртү]

  1. Новосибирск
  2. Бердск

Икътисад[үзгәртү]

Бараба тимер юлы вокзалы

Сәнәгать[үзгәртү]

Республиканың сәнәгате күбесенчә Новосибирск агломерациясендә урнаша (монда өлкә сәнәгый продукциясенең якынча 82% өлеше җитештерелгән).[8]

Өлкә икътсадында бөртек җитештерүгә һәм ит-сөт терлекчегенә махсуслаштырылган авыл хуҗалыгы зур ролен уйный.

Транспорт[үзгәртү]

Авиация транспорты: «Толмачёво» халыкара аэропорты

Тимер юл транспорты: Себер аша магистрале; тимер юлларның гомуми озынлыгы — 1530 км (Көнбатыш Себер тимер юлы белән хезмәтләндерелә).

Автомобиль транспорты: Өлкә территориясе аша М51 (ЧиләбеКурганПетропавелОмскНовосибирск), М53 (НовосибирскБийскМонголия белән чиге), М53 (Новосибирск — (Томск —) КемеровоКрасноярскИркутск), Р380 (НовосибирскКамень-на-ОбиБарнаул), Р384 (НовосибирскЛенинск-КузнецкийКемерово), автоюллар баралар.

Шулай ук карагыз[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]