Новосибирск өлкәсе

Русия Федерациясе субъекты
Новосибирск өлкәсе Новосибирская область
Байрак Герб
Башкала	Новосибирск
Мәйдан	19-нче
- Барлыгы - Су	177 756 км² 2,9%
Халык саны	17-нче
- Барлыгы - Халык тыгызлыгы	2 665 853 кеше (2010) 15,1 кеше/км²
Тулаем региональ продукт	21-нче
- Барлык, агымдагы бәядә - Кеше башына	482,0 млрд. сум (2010) 174,4 мең сум
Федераль округы	Себер
Икътисади районы	Көнбатыш Себер
Рәсми тел(ләр)	рус теле
Губернатор	Василий Юрченко
Закон чыгару Җыелышының рәисе	Иван Мороз
РФ субъекты коды	54
Сәгать поясы	MSK+3 (UTC+7)
Бүләкләр:

Новосибирск өлкәсе (рус. Новосибирская область) – Рәсәй Федерациясенең субъекты.

Өлкә үзәге – Новосибирск шәһәре.

География

Чиктәшлек

Як	Русия субъекты яки дәүләт
Төньяк	Томск өлкәсе
Көнбатыш	Омск өлкәсе
Көньяк-көнбатыш	Казакъстан
Көньяк	Алтай крае
Көнчыгыш	Кемерово өлкәсе

Новосибирск өлкәсе Көнбатыш Себер тигезлегенең көньяк-көнбатышында өлешендә, башлыча Об һәм Иртыш елгалар арасында урнаша, Васюган тигезлегенең көньякны һәм Бараба түбәнлекне бләп тора.

Гидрография

Төп елгалар — Об, Омь һәм Тара. Өлкәнең үзәгендә һәм көньяк-көнбатышында эре күлләр урнашалар: Чаны, Сартлан, Убинское, Урюм. Сазлыклар өлкә мәйданының 28% өлешен биләп торалар.

Климат

Кискен континенталь климаты; июльнең урта температурасы — +18…+20 °С, гыйнварның урта температурасы — -16…-20 °С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 450-500 мм.

Сәгать поясы

Новосибирск өлкәсе халыкара стандарт буенча Omsk Time Zone (OMST) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +7:00 гә тигез.

Тарих

Борынгы торучы халыклар — бараба татарлары һәм чатлар. Руслар XVII гасыр ахырында төпләнергә башлыйлар.

XVIII гасыр башында Бердск острогы нигезләнә, 1722 елда Себер засека сызыгы (Усть-Тартас, Каинск, Убинское ныгытмалары) корыла.

1921 елга кадәр Новосибирск өлкәсе территориясе Томск губернасы, 1921—1925 елларда — Новониколаевск губернасы, 1925—1930 елларда — Себер крае, 1930—1937 елларда — Көнбатыш Себер крае кергәннәр. 1937 елда ССРБ ҮБК карары белән Көнбатыш Себер крае Алтай краена һәм Новосибирск өлкәсенә бүленә.

1943 елда өлкә составыннан Кемерово өлкәсе, ә 1944 елда — Томск өлкәсе чыгарыла.

Халык

Торак пунктлар

Новосибирск өлкәсенең эре торак пунктлары

Новосибирск Искитим	№	Шәһәр	Халык саны	№	Шәһәр	Халык саны	Куйбышев Бараба
	1	Новосибирск	1 473 737	11	Черепаново	19 803
	2	Бердск	97 288	12	Краснообск	18 448
	3	Искитим	60 072	13	Болотное	16 570
	4	Куйбышев	45 298	14	Коченёво	16 374
	5	Бараба	30 394	15	Сузун	15 364
	6	Карасук	28 586	16	Купино	14 893
	7	Обь	25 383	17	Маслянино	13 102
	8	Татарск	24 217	18	Кольцово	12 319
	9	Тогучин	21 900	19	Криводановка	11 984
	10	Линёво	20 707	20	Колывань	11 842
2010 елның җанисәбе буенча

Милли состав

Халык	1959		1970		1979		1989		2002		2010
	К. с.	%	К. с.	%	К. с.	%	К. с.	%	К. с.	%	К. с.	%
руслар	2 056 945	89,5%	2 286 554	91,3%	2 407 183	91,9%	2 556 934	92,0%	2 504 147	93,0%	2 365 845	88,7%
алманнар	78 769	3,4%	67 931	2,7%	64 895	2,5%	61 479	2,2%	47 275	1,8%	30 924	1,2%
татарлар	24 925	1,1%	28 823	1,2%	28 547	1,1%	29 428	1,1%	27 874	1,0%	24 158	0,9%
украиннар	62 261	2,7%	47 583	1,9%	46 997	1,8%	51 027	1,8%	33 793	1,3%	22 098	0,8%
башкалар	124 990	3,3%	143 694	2,9%	137 338	2,7%	52 485	2,9%	48 421	2,9%	222 828	8,4%
барлык	2 298 481	100,0%	2 505 249	100,0%	2 620 130	100,0%	2 778 724	100,0%	2 692 251	100,0%	2 665 853	100,0%

Новосибирск өлкәсе татарлары

Моны да карагыз: Бараба татарлары

Татарлар күпләп Чан (халкының 11,1% өлеше, 2002), Куйбышев (7,1%), Кыштау (6,9%), Бараба (4,7%), һәм Уба (4,5%) районнарында торалар.

Адимнистратив бүленеше

Новосибирск өлкәсе районнары

Районнар

Кыштау районы Северное районы Усть-Тарка районы Венгерово районы Куйбышев районы Татарск районы Чаны районы Бараба районы Чистоозёрное районы Купино районы

Здвинск районы Баган районы Карасук районы Уба районы Каргат районы Довольное районы Краснозёрское районы Кочки районы Чулым районы Колывань районы

Коченёво районы Ордынское районы Сузун районы Искитим районы Черепаново районы Маслянино районы Тогучин районы Болотное районы Мошково районы Новосибирск районы

Шәһәр округлары

Новосибирск Бердск Искитим Кольцово Обь

Икътисад

Бараба тимер юлы вокзалы

Сәнәгать

Республиканың сәнәгате күбесенчә Новосибирск агломерациясендә урнаша (монда өлкә сәнәгый продукциясенең якынча 82% өлеше җитештерелгән).

Өлкә икътсадында бөртек җитештерүгә һәм ит-сөт терлекчегенә махсуслаштырылган авыл хуҗалыгы зур ролен уйный.

Транспорт

Авиация транспорты: «Толмачёво» халыкара аэропорты

Тимер юл транспорты: Себер аша магистрале; тимер юлларның гомуми озынлыгы — 1530 км (Көнбатыш Себер тимер юлы белән хезмәтләндерелә).

Автомобиль транспорты: Өлкә территориясе аша М51 (Чиләбе — Курган — Петропавел — Омск — Новосибирск), М53 (Новосибирск — Бийск — Монголия белән чиге), М53 (Новосибирск — (Томск —) Кемерово — Красноярск — Иркутск), Р380 (Новосибирск — Камень-на-Оби — Барнаул), Р384 (Новосибирск — Ленинск-Кузнецкий — Кемерово), автоюллар баралар.