Украина

	Украина; Україна
Байрак	Герб
	Гимн: «Ще не вмерла України ні слава, ні воля» К сожалению, в вашем браузере отключён JavaScript, или не имеется требуемого проигрывателя.; Вы можете загрузить ролик или загрузить проигрыватель для воспроизведения ролика в браузере.
Бәйсезлеген игълан итү вакыты	24 август 1991 (ССРБдан)
Рәсми тел	Украин теле
Башкала	Киев
Идарә итү формасы	Президент-парламент республикасы
Президент	Виктор Янукович
Хөкүмәт Рәисе	Николай Азаров
Югары Рада Рәисе	Владимир Литвин
Мәйдан	44-нче
- Барлыгы; - Су	603 700 км² ; 7 %
Халык саны	62-нче
- Барлыгы; ; - Халык тыгызлыгы	45 559 058 кеше (2012); ; 75,47 кеше/км²
Тулаем эчке продукт (САМП)	39-нче
- Барлык, агымдагы бәядә (2011); ; - Кеше башына	327,937 млрд $ ; ; 7 198 $;
Тулаем эчке продукт (номинал)	52-нче
- Барлык, агымдагы бәядә (2011); ; - Кеше башына	162,850 млрд $ ; ; 3 574 $;
КПҮИ	0,729 (югары) (76-нче)
Валюта	Украин гривнасы
Интернет доменнар	.ua, .укр
ISO коды	UA
Телефон коды	+380
Сәгать пояслары	UTC +2

Украи́на (укр. Україна - Украйина) – Көнчыгыш Аурупада урнашкан дәүләт. Тулысынча Аурупада урнашкан иң зур дәүләт. Украинада 350 000 татар яши.

Украинаны төньяктан көньякка якынча икегә бүлеп Днепр елгасы ага.

2001 елның җанисәбе буенча, халык саны — 48,457 миллион кеше, 2012 елда халык саны — 45 559 235 кеше.^[9]

Дәүләт теле — украин теле, кайбер регионнарда рус, румын/молдав, һәм венгр телләрнең рәсми статусы бар.

Дәүләт төзелеше — унитар дәүләт, Президент-парламент республикасы. 27 административ-территориаль берәмлеккә бүленә, шул исәптә 24 өлкә, дәүләт буйсынудагы шәһәр (Киев, Акъяр) һәм Кырым Автономияле Җөмһүрияте.

Украина бәйсезлек көне — 24 август 1991.

География [үзгәртү]

Чиктәшлек [үзгәртү]

Як	Ил
Төньяк-көнбатыш, көнбатыш	Русия
Төньяк	Белорусия
Төньяк-көнбатыш	Польша
Көнбатыш	Словакия, Маҗарстан
Көньяк-көнбатыш	Румыния, Молдавия, Днестр буе Молдован Җөмһүрияте

Көньякта Кара һәм Азак диңгезләре белән юыла.

Кырый нокталар [үзгәртү]

төньякта — Гремяч авылы, Чернигов өлкәсе.
көньякта — Сарыч борыны, Кырым Автономияле Җөмһүрияте.
көнбатышта — Соломоново авылы, Карпат арты өлкәсе.
көнчыгышта — Червона-Зирка авылы, Луганск өлкәсе.

Украинаның географик үзәге Черкассы өлкәсендәге Марьяновка авылы янында урнаша.

Рельеф [үзгәртү]

Украина күбесенчә Көчыгыш Аурупа тигезлегендә урнаша, ләкин илнең кайбер өлешләрендә таулар урнашалар: Кырымда Кырым таулары урнашалар (иң биек ноктасы — Роман-Кош тавы, 1545 м); көнбатышта — Карпат таулары урнашалар (иң биек ноктасы — Говерла тавы, 2061 м, шулай ук Украинаның иң биек ноктасы).

Климат [үзгәртү]

Гыйнварның урта температурасы — -8°…+4°С, июльнең урта температурасы — +18°…+23°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 300—700 мм, Кырым тауларында — 1000-1200 мм, Карпат тауларында — 1200-1600 мм.

Гидрография [үзгәртү]

Елгалар күбесенчә Кара һәм Азак диңгезләре бассейнына керәләр. Төп елгалар — Днепр, Северский Донец, Көнбатыш Буг, Днестр, Дунай. Иң зур күл — Сасык (Кундук) күле (204,8 км²).

Тарих [үзгәртү]

Борынгы тарих [үзгәртү]

Хәзерге Украина территориясендә беренче дәүләт берәмлекне безнең эрага кадәр VII гасырда скифлар оештыралар. Шул ук вакытта Төньяк Кара диңгез буенда грек колонияләре барлыкка киләләр. Б. э. к. 200-елларда скифларны сарматлар кысып чыгаралар. III гасырда хәзерге Украина территориясенә төньяк-көнбатыштан готлар керәләр һәм Ойум патшалыгын оештыралар. 375 елда готлар һуннардан җиңелүгә дучар булалар һәм Рим империясе территориясенә күчереп урнашырга мәҗбүр ителәләр.

IV гасырыннан хәзерге Украина территориясендә славян кабиләләре урнашырга башлыйлар. V гасырда Украинаның сулъягы һәм Кырым Хәзәр каһанлыгыннан бәйлелегенә эләгәләр.

ССРБ составында [үзгәртү]

Украин ССР байрагы (1949—1992)

1920 елның 30 декабрендә РСФСР, Кавказ арты СФСР, Украин ССР һәм Белорус ССР ССРБ барлыкка килү турнында килешүен имзалыйлар.

1920—1930-елларда илдә совет хакимияте украинизация сәясәтен үткәрә.

1920-елларның ахырында —1930-елларның башында коллективизация сәясәте үткәрелә, ул 1932—1933 елларның массакүләм ачлыгына китерә.

1930-елларда республиканың индустриализация үткәрелә.

1934 елда республиканың башкаласы Харьковтан Киевга күчерелә.

Икенче Бөтендөнья сугышы вакытында [үзгәртү]

1939 елда, Алмания белән алдан килешүләре буенча, ССРБ үз гаскәрләрен Көнбатыш Украинага кертә, ул Украин ССР составына кертелә.

1940 елда, ССРБ гаскәрләре Румыния территориясенә кергәч, Украин ССР составына Төньяк Буковина, Бессарабия өлеше, һәм Герца районы кертеләләр.

1941—1944 елларда Украина Бөек Ватан сугышының сугыш хәрәкәтләре мәйданы булган. Украина халкы шул сугышында күп миллионлы югалтуларын күрә, ә республиканың икътисадына зур зыян китерелә.

Сугыштан соңгы периоды [үзгәртү]

1945 елда ССРБның Чехословакия белән килешүе буенча Украин ССР составына Карпат арты өлкәсе кертелә.

1954 елда, «Русия һәм Украина дуслыгының 300-еллыгы» хөрмәтенә Украин ССР составына Кырым өлкәсе кертелә.

1986 елның 26 апрельдә Чернобыль атом электростанциясендә һәлакәт була.

1991 елның 24 августта УССР Югары Советы бәйсезлек турында игълан итә.

Административ бүленеш [үзгәртү]

2012 елның 1 гыйнвары хәленә Украинада 459 шәһәр (шул исәптә Припәт һәм Чернобыль ташланган шәһәрләре), 885 шәһәр тибындагы бистә и 28 450 авыл бар.^[10]

Карта	Шәһәр округлары	Административ карта
Украинаның административ бүленеше	Винница өлкәсе Волынь өлкәсе Днепропетровск өлкәсе Донецк өлкәсе Житомир өлкәсе Запорожье өлкәсе Ивано-Франковск өлкәсе Карпат арты өлкәсе Киев өлкәсе Кировоград өлкәсе Луганск өлкәсе Львов өлкәсе Николаев өлкәсе Одесса өлкәсе	Полтава өлкәсе Ровно өлкәсе Сумы өлкәсе Тернополь өлкәсе Харьков өлкәсе Херсон өлкәсе Хмельницкий өлкәсе Черкассы өлкәсе Чернигов өлкәсе Черновцы өлкәсе Киев шәһәре Акъяр шәһәре Кырым Автономияле Җөмһүрияте

Халык [үзгәртү]

Халык	1926^[11]		1939^[12]		1959^[13]		1970^[14]		1979^[15]		1989^[16]		2001^[17]
Халык	К. с., мең кеше	%	К. с., мең кеше	%	К. с., мең кеше	%	К. с., мең кеше	%	К. с., мең кеше	%	К. с., мең кеше	%	К. с., мең кеше	%
украиннар	23218,9	80,01	23667,5	76,48	32158,5	76,81	35283,9	74,87	36489,0	73,55	37419,1	72,73	37541,7	77,82
руслар	2677,2	9,23	4175,3	13,49	7090,8	16,94	9126,3	19,37	10471,6	21,11	11355,6	22,07	8334,1	17,28
белоруслар	75,842	0,26	158,2	0,51	290,9	0,69	385,8	0,82	406,1	0,82	440,0	0,86	275,8	0,57
кырым татарлары					0,193	0,00	3,554	0,008	6,636	0,01	46,807	0,09	248,2	0,51
румыннар/молдаваннар	259,33	0,9	261,23	0,843	342,6	0,82	378,0	0,8	415,4	0,84	459,3	0,89	409,6	0,85
болгарлар	92,078	0,32	113,5	0,37	219,4	0,52	234,4	0,50	238,2	0,48	233,8	0,45	204,6	0,42
венгрлар	0,869	0,003			149,2	0,36	157,7	0,33	164,4	0,33	163,1	0,32	156,6	0,32
поляклар	476,4	1,64	357,7	1,16	363,3	0,87	295,1	0,63	258,3	0,52	219,2	0,43	144,1	0,30
яһудләр	1574,4	5,43	1532,8	4,95	840,3	2,01	776,1	1,65	632,9	1,28	486,6	0,95	103,6	0,21
греклар	104,7	0,36	107,0	0,35	104,4	0,25	106,9	0,23	104,1	0,21	98,594	0,19	91,548	0,19
әрмәннәр	10,631	0,04	21,688	0,07	28,024	0,07	33,439	0,07	38,646	0,08	54,200	0,11	99,894	0,21
татарлар	22,281	0,08	55,456	0,18	61,334	0,15	72,658	0,15	83,906	0,17	86,875	0,17	73,304	0,15
алманнар	393,9	1,36	392,5	1,27	23,243	0,06	29,871	0,06	34,139	0,07	37,849	0,07	33,302	0,07
барлык	29018,2	100,0	30946,2	100,0	41869,0	100,0	47126,5	100,0	49609,3	100,0	51452,0	100,0	48240,9	100,0

Торак пунктлары [үзгәртү]

Дәүләти бәйрәмнәр [үзгәртү]

1 гыйнвар — Яңа ел
7 гыйнвар — Христос Раштуасы
23 февраль — Ватанны саклаучылар көне
8 март — Халыкара хатын-кызлар көне
1 май — Халыкара эшчеләр бердәмлеге көне
9 май — Җиңү көне
28 июнь — Украина Конституциясе көне
24 август — Бәйсезлек көне
Үзгәрүчән датасы — Пасха
Үзгәрүчән датасы — Җапрак бәйрәме

Транспорт һәм элемтә [үзгәртү]

Су транспорты [үзгәртү]

Суднолар йөрешле елга юлларның гомум озынлыгы — 1672 км (күбесенчә Днепр елгасы).

Эре диңгез портлары Одесса, Ильичёвск, Херсонда, Николаевта һәм Мариупольдә урнашалар.

Һава транспорты [үзгәртү]

Львов аэропорты

Халыкара аэропортлары Киевта, Харьковта, Днепропетровскида, Донецкида, Симферопольдә, Львовда һәм Одессада урнашалар.

Тимер юл транспорты [үзгәртү]

Тимер юл транспорты XIX гасырның уртасында киң үсеш ала башлаган; хәзерге Украина территориясендәге беренче тимер юлы 1861 елда төзелгән.

Украина тимер юлларның гомум озынлыгы — 22 700 километр, шул исәптә электрлаштырылган тимер юллар — 9 572 километр (2009).

Шуның өстенә Киевта, Харьковта һәм Днепропетровскида метрополитен бар.

Элемтә [үзгәртү]

Украинаның телефон коды — +380, югары дәрәҗәле милли доменнар — .ua (1992 елдан) һәм .укр (2011 елдан).

Сылтамалар [үзгәртү]

Искәрмәләр [үзгәртү]

[1] Украина Конституциясе, 10-нче статья

[2] ttp://www.mfa.gov.ua/russia/ru/3894.htm

[3] ttp://www.ukrstat.gov.ua/

[4] [1]

[5] [2]

[autogenerated1-6] [3]

[7] ttp://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/MDA.html

[8] Україна отримала кириличний домен ".укр"

[9] ttp://www.ukrstat.gov.ua/

[10] ttp://ukrstat.org/uk/druk/katalog/kat_u/2012/07_2012/zb_chnas_2011.rar

[11] ttp://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_26.php?reg=22

[12] ttp://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39_gs.php?reg=2&gor=3&Submit=OK

[13] ttp://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_59.php?reg=2

[14] ttp://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_70.php?reg=2

[15] ttp://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_79.php?reg=2

[16] ttp://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=2

[17] ttp://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/general/nationality/

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

карау • бәхәс • edit Киев Харьков Харьков Днепропетровск	Урын	Шәһәр	Украинча исеме	Халык саны
	1	Киев	Київ	2 814 258
	2	Харьков	Харків	1 441 622
	3	Одесса	Одеса	1 008 200
	4	Днепропетровск	Дніпропетровськ	1 001 962
	5	Донецк	Донецк	962 024
	6	Запорожье	Запоріжжя	772 600
	7	Львов	Львів	760 026
	8	Кривой Рог	Кривий Ріг	664 499
	9	Николаев	Миколаїв	498 518
	10	Мариуполь	Маріуполь	486 856
	11	Луганск	Луганськ	431 109
	12	Винница	Вінниця	370 800
	13	Макеевка	Макіївка	358 156
	14	Акъяр	Севастополь	340 297
	15	Симферополь	Сімферополь	336 330
	16	Херсон	Херсон	302 526
	17	Полтава	Полтава	298 652
	18	Чернигов	Чернигів	296 836
	19	Черкассы	Черкаси	286 037
	20	Горловка	Горлівка	279 637
2012 ел

к·б·ү Украинаның административ бүленеше
Башкала	Киев
Өлкәләр	Винница • Волынь • Днепропетровск • Донецк • Житомир • Карпат арты • Запорожье • Ивано-Франковск • Киев • Кировоград • Луганск • Львов • Николаев • Одесса • Полтава • Ровно • Сумы • Тернополь • Харьков • Херсон • Хмельницкий • Черкассы • Чернигов • Черновцы
Автоном җөмһүрият	Кырым
Дәүләт карамагындагы калалар	Киев • Акъяр

к·б·ү БДБ (1991 елның 8 декабрендә нигезләнгән)
БДБ әгъзаләре	Азәрбайҗан · Әрмәнстан · Беларусия · Казакъстан · Кыргызстан · Молдавия · Русия · Таҗикстан · Үзбәкстан
Ассоциацияләүче БДБ әгъзаләре	Төрекмәнстан (БДБ уставын расламаган)
Фактик БДБ әгъзаләре	Украина (БДБ уставын расламаган)
Элеккеге әгъзаләр	Гөрҗистан (3 декабрь 1993 — 18 август 2009)

Украина

Эчтәлек

География [үзгәртү]

Чиктәшлек [үзгәртү]

Кырый нокталар [үзгәртү]

Рельеф [үзгәртү]

Климат [үзгәртү]

Гидрография [үзгәртү]

Тарих [үзгәртү]

Борынгы тарих [үзгәртү]

ССРБ составында [үзгәртү]

Икенче Бөтендөнья сугышы вакытында [үзгәртү]

Сугыштан соңгы периоды [үзгәртү]

Административ бүленеш [үзгәртү]

Халык [үзгәртү]

Торак пунктлары [үзгәртү]

Дәүләти бәйрәмнәр [үзгәртү]

Транспорт һәм элемтә [үзгәртү]

Су транспорты [үзгәртү]

Һава транспорты [үзгәртү]

Тимер юл транспорты [үзгәртү]

Элемтә [үзгәртү]

Сылтамалар [үзгәртү]

Искәрмәләр [үзгәртү]

Навигация

Шәхси кораллар

Исемнәр мәйданы

Төрләр

Караулар

Хәрәкәт

Эзләү

Күчү

катнашу

Кораллар

Башка телләрдә