Новосибирск

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
1903
Новосибирск
Новосибирск
Байрак Герб
Байрак Герб
Ил Русия
Төбәк Новосибирск өлкәсе
Шәһәр бүлгесе Новосибирск
Координаталар 55°02′0″ т. к. 82°55'0" кч. о. (G) (Я)
Эчке бүленеш 10 район
Башлык Владимир Городецкий
Нигезләнде 1893
Мәйдан 506,7 км²
Мәркәз биеклеге 150 м
Климат төре континенталь
Халык саны 1 473 737 кеше (2010)
Халык тыгызлыгы 2758 кеше/км²
Агломерация 1 716 775
Милли состав руслар, украиннар, татарлар,
алманнар, яһүдләр, белоруслар
UTC UTC+6
Телефон коды +7 383
Почта индексы 630xxx
Рәсми сайт http://www.novo-sibirsk.ru/
Бүләкләр Ленин ордены
Новосибирск (Россия)
Red pog.png
Новосибирск (Новосибирск өлкәсе )
Red pog.png

Новосиби́рск (1926 елга кадәр — Новоникола́евск) — халык саны буенча Русиянең өченче, ә Русиянең Азия өлешендә беренче шәһәре, Новосибирск өлкәсенең һәм Себер федераль округының үзәге.

Халык саны — 1 473 737 кеше.[1]

География[үзгәртү]

Новосибирск Көнбатыш Себер тигезлегендә, Об елгасы өстендә, Мәскәүдән 3191 километрга көнчыгышрак урнаша. Об елгасы шәһәрне ике өлешенә бүлә. Шәһәрдә Новосибирск ГЭСы плотинасы урнаша.

Новосибирскидан башка шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
Тубыл ~ 1383 км Томск ~ 236 км
Куйбышев ~ 342 км
Омск ~ 663 км
Чиләбе ~ 1606 км
Мәскәү ~ 3355 км
Җилләр розасы
Кемерово ~ 274 км
Красноярск ~ 789 км
Иркутск ~ 1845 км
Чита ~ 2963 км
Казакстан байрагы Павлодар ~ 589 км
Казакстан байрагы Экибастуз ~ 725 км
Казакстан байрагы Астана ~ 996 км
Барнаул ~ 244 км
Казакстан байрагыСемипалатинск ~ 714 км
Казакстан байрагы Өскемен ~ 750 км
Новокузнецк ~ 404 км
Горно-Алтайск ~ 466 км
Абакан ~ 885 км

Сәгать поясы[үзгәртү]

Map of Russia - Moscow time zone.svg

1920-елларда шәһәрнең сулъягы һәм уңъягы төрле сәгать поясларда урнашканнар. Новосибирск халыкара стандарт буенча Omsk Time Zone (OMST) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +7:00 гә тигез.

Климат[үзгәртү]

Шәһәр климаты — континенталь.

  • Елның урта температурасы — 1,8 °C
  • Елның урта җил тизлеге — 4,0 м/с
  • Елның урта һава дымлылыгы — 75%
Новосибирск климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек
Абсолют максимум, °C 4,1 5,5 14,4 26,8 36,1 37,2 35,0 35,2 36,0 27,2 11,5 5,0
Уртача максимум, °C −12,2 −9,8 −2,1 7,8 18,4 22,9 25,0 22,4 15,6 7,2 −3,7 −10,1
Уртача температура, °C −16,1 −14,3 −7 2,3 11,7 16,8 19,2 16,5 10,1 2,9 −7,1 −13,9
Уртача минимум, °C −19,6 −17,9 −11,1 −2 6,0 11,4 14,1 11,5 5,9 −0,3 −10 −17,5
Абсолют минимум, °C −51,1 −45 −32,8 −27,2 −11,1 −2,2 2,2 −2 −6,3 −25 −41,3 −49,5
Явым-төшем нормасы, мм 26 15 17 28 34 50 72 49 42 46 38 31
Чыганак: Погода и климат

Тарих[үзгәртү]

Александр Невский кафедраль соборы, 1899

Новосибирск 1893 елда Себер аша магистраль төзү вакытында Об елгасы аша тимер юл күпере төзелеше аркасында Новая Деревня бистәсе буларак нигезләнә.

1894 елда бистәгә рус императоры Александр III (18541893) хөрмәтенә Александровский исеме бирелә. 1895 елда Александровский бистәсенә Николай II хөрмәтенә Ново-Николаевский дип исемләнә.

1903 елда Ново-Николаевский өяз үзәге булмаган Новониколаевск шәһәренә үзгәртеп корыла. Шул вакытта Русия империясендә ике Николаевск булган: Амур елгасы тамагында (хәзер Николаевск-на-Амуре) һәм Самар губернасында (хәзер Пугачёв шәһәре); алар белән бутамаска өчен шәһәр исеменә Ново- алкушымчасы өстәлә.

1917 елданТомск губернасы Новониколаевск өязе үзәге. 1919 елның 23 декабрьдә Новониколаевскка Томскидан Томск губернасы үзәге күчерелә (1920 елның 14 мартына кадәр). 1920 елның 13 июненнән — Новониколаевск губернасы үзәге.

1925 елда шәһәргә Новосибирск исеме кушыла.

19251930 елларда — Себер крае үзәге, 1930 елданКөнбатыш Себер крае үзәге, 1937 елданНовосибирск өлкәсе үзәге.

Эчке буленеш[үзгәртү]

Космостан күренеше

Новосибирск 10 районына бүленә:

  1. Дзержинский районы
  2. Тимер юл районы
  3. Ельцовка арты районы
  4. Калинин районы
  5. Киров районы
  6. Ленин районы
  7. Октябрь районы
  8. Беренче Май районы
  9. Совет районы
  10. Үзәк районы

Халык[үзгәртү]

1897[2] 1926[2] 1931[2] 1939[2] 1959[3] 1970[4] 1979[5] 1989[6] 2002[7] 2010[1]
~10 000 ~117 900 ~180 100 ~404 000 885 045 1 160 963 1 312 480 1 436 516 1 425 508 1 473 737

Милли состав (2002): руслар — 95,9%, украиннар — 1,3%, алманнар — 0,9%, татарлар — 0,8%.[8]

Агломерация[үзгәртү]

Новосибирск агломерациясе — халык саны буенча Русиянең җиденче агломерация (~ 1,9 млн кеше, 2012). Агломерациядә Новосибирск өлкәсе халкының 2/3 өлеше, Себер федераль округы халкының 9,95% өлеше тора. Аның беренче поясына Новосибирск һәм Бердск шәһәрләре, Кольцово һәм Краснообск штб-лары керәләр; икенче поясына Искитим шәһәрәре, Новосибирск районы һәм ул белән чиктәш районнарының өлеше керәләр.

Югары уку йортлары[үзгәртү]

  • Новосибирск дәүләт университеты
  • Новосибирск дәүләт техник университеты
  • Новосибирск дәүләт икътисад һәм идарә итү университеты
  • Себер кулланучылар кооперациясе университеты
  • Новосибирск дәүләт аграр университеты
  • Новосибирск дәүләт медицина университеты
  • Новосибирск дәүләт педагогика университеты
  • Новосибирск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты
  • Себер дәүләт элемтә юллары университеты
  • Себер дәүләт телекоммуникация һәм информатика университеты
  • Новосибирск дәүләт су транспорты академиясе
  • Новосибирск дәүләт архитектура һәм сәнгать академиясе
  • Себер финанслар һәм банк эшләре академиясе
  • Себер дәүләт геодезия академиясе

һәм башкалар

Кардәш шәһәрләр[үзгәртү]

Моны да карагыз[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 http://www.mojgorod.ru/novosib_obl/novosibirsk/index.html
  3. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  4. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  5. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  6. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  7. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  8. http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml#userMessages