Октябрьски

1946 Октябрь шәһәре Байрак Герб Ил РусияРусия Җөмһүрият БашкортстанБашкортстан Район Туймазы районы Координаталар 54.483333, 53.48333354°29′00″т.к. 53°29′00″кч.о.  (Я) Мэр Молчанов Сергей Нигезләнде 1937 Мәйдан 99 км² Климат төре уртача Халык саны 109 722 кеше (2009) Телефон коды 34767 Почта индекслары 452600-452616 Рәсми сайт http://oktb.bashtel.ru/ Октябрь шәһәре Викиҗыентыкта

Октябрьски — Башкортостанның Туймазы районына керүче каласы.

Географик мәгълүмат

Уфадан 180 км ераклыкта, Татарстан белән Башкортстан арасында аккан Ык буенда урнашкан. Якындагы тимер юл станцияләре Урыссу (Татарстан) – 15 кмда һәм Туймазы (25 кмда). Шәһәр эчендә пассажир хәрәкәте булмаган Нарыш тупик тимер юл станциясе урнашкан.

Тарихи мәгълүматлар

Башкортстанның көнбатышында нефть ятмалары һәм «Туймазынефть» тресты барлыкка килү белән Ыкның уң ярында нефтьчеләрнең бистәсен төзү турында карар кылынган. Дүрт татар авылы: Нарыш, Төрекмән, Мулла һәм Зәет арасындагы кырда “Социалистический городок” төзелеше башланган. Ике ел эчендә саман кирпеченнән 20 бер катлы йорт, клуб, ашханә, почта төзелгән. Эшче куллар җитмәгәч, 1941-1942 елда төзелешкә Идел буе алманнары күчерелә. Алар урман кисә, карьерлардан таш чыгара. Хәзерге автовокзал урынында “25 еллык” лагерь булган. Анда 25 елга иректән мәхрүм ителгән репрессия корбаннары тора. 1944 елда Нарыштау астында нефть табылу уңаеннан беренче урамга Девон исеме кушыла.

1946 елда бистәгә шәһәр статусы бирелә.

Халык

Халык саны 109,7 мең (2010). Зурлыгы буенча Башкортстанның бишенче шәһәре.

Милләт (2002)	Өлеш, %
татарлар	37,1
урыслар	40,9
башкортлар	13,1
чуашлар	1,94
марилар	1,24
мукшылар	0,98
удмуртлар	0,21
украиннар	1,66
әрмәннәр	0,43
белоруслар	0,25
таҗиклар	0,25
үзбәкләр	0,19

Танылган кешеләр

Хәзерге Октябрьскига керүче торак урыннардан зур гына кешеләр чыккан:

• Хәйретдин Мөҗәй (Төрекмән, 1901-1944) - полковник, герой-шагыйрь.
• Шакирҗан Гатиятуллин (Мулла, 1916-1972) - Советлар берлеге герое.
• Риф Гайнанов (Нарыш, 1958-2009) - билбаулы көрәшнең халыкара ассоциациясе президенты.

Гомумән, шәһәр үзенең көрәш мәктәбе белән танылган.

Октябрьскиның предприятиеләрендә төрле вакытларда Мөсәгыйть Хәбибуллин, Ризван Хәмид эшләп китәләр, Вагыйз Фәтхуллин, Айдар Хәлим биредә училище тәмамлый, Нәҗип Асанбаев Кызыл Таңның үз хәбәрчесе булып эшли.

Матбугат

«Туган як» —- Октябрьски шәһәренең иҗтимагый-сәяси гәзите, 1990 елдан. Атнага 2 тапкыр чыга.

Икътисад

Октябрьски – зур индустриаль үзәк. Сәнәгать җитештерүе структурасына машина төзү предприятиеләренә 43% туры килә; ягулык сәнәгатенә 32%. Шәһәр предпприятителәре 250 исемдәге товар җитештерә. Нефть промыселлары һәм автомобиль транспорты өчен җиһазлар, төзелеш конструкцияләре һәм материаллары, автомобиль приборлары һ.б.
50гә якын сәнәгать предприятиесенең арасында аерым урынны Башнефть НГДУ (нефть-газ чыгаручы идарә), «Башнефтегазпром» идарәсе, ААҖ АК «ОЗНА», АҖ АК «АПРИ», ОЗНПО, ҖЧҖ ҖШ (җитештерү ширкәте) «Роснефтемаш», ААҖ «Блокжилкомплект», ҖЧҖ «Металл-комплект». АҖ АК «АПРИ» Русиянең эшләүче барлык автомобиль, трактор һәм комбайн җитештерүче заводлары өчен приборлар ясый.

Транспорт

Октябрьски автовокзалы, 2005 ел

Мәгариф

Югары уку йортлары

• Уфа дәүләт нефть техник университетының Октябрьски филиалы (http://of.ugntu.ru)
• Самара дәүләт архитектура-төзелеш университетының Бәләбәй филиалы.
• 4 юридик-социогуманитар вуз филиаллары.

Урта махсус уку йортлары

• Башкорт икътисади-юридик техникум
• Октябрьский икътисади техникум (http://nouoet.com)
• С. И. Кувыкин ис. Октябрьский Нефть колледжы
• Гуманитар колледж
• Музыкаль училище
• Октябрьский коммуналь-төзелеш техникумы.

Башлангыч һөнәри уку йортлары

№ 4, 22, 56,68

Сылтамалар

• Рәсми сайт.
• Шәһәр шулай башланган (рус.)

Дини тормыш

Октябрьски үзенең мәдрәсәсе белән билгеле. "Нур әл-Ислам" мәдрәсәсе 1990 елдан эшли. Тәлгать Таҗетдин җитәкләгән Үзәк Диния нәзаратына карый торган мәчетләр имамнары биредә белемен күтәрә.