Сибай

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
1955
Сибай
Сибай
Байрак Герб
Байрак Герб
Ил Русия
Республика Башкортстан
Координаталар 52°42′00″ т. к. 58°39'00" кч. о. (G)
Шәһәр башлыгы Сөләйманов Халит
Нигезләнде 1913
Мәйдан 157,4 км²
Климат төре уртача
Халык саны Green Arrow Up Darker.svg 67 414 кеше (2010)
Милли состав урыслар, башкортлар, татарлар
Телефон коды +7 34775
Почта индекслары 453830–453849
Рәсми сайт http://sibay-rb.ru
Сибай (Россия)
Red pog.png
Сибай (Башкортостан)
Red pog.png

СибайБашкортстан Республикасы буйсынуындагы шәһәр. Аерым муниципаль берлгек тәшкил итә. Ирәндек тавының сыртына урнашкан. Карагайлы һәм Төяләс елгалары кушылган урында. Климат кискен-континенталь, даими корылык һәм җилләр сөрә.

Сибай — Урал аръягының сәнәгать, мәгариф, мәдәният, медицина һәм төп транспорт үзәге. Шәһәрнең заманча индустриясе һәм социаль инфраструктурасы дистәләгән сәнәгать һәм төзелеш ширкәтләрен, үсешкән кече бизнесны, килүче социаль өлкәне, тармакланган сәүдә челтәрен үз эченә ала.

Шәһәрнең формалашуы 1013 елда ачылган бакыр-цинк-колчедан ятмасына бәйле. Казый торгач, Сибайның карьеры тирәнлеккә 500 м җитте, диаметры – 2 км.

1944 елның гыйнварында бакыр кою заводы сафка баса.

1948 елның 25 мартында СССР Министрлар Советы Башкортстанда бакыр-күкерт комбинаты төзү турында карар кабул итә.

1955 елның 21 ноябрендә РСФСР Югары Советы Президиумы Указы белән эшчеләр поселогы республика буйсынуындагы Сибай шәћәренә әйләнә.

Икътисад[үзгәртү]

Шәһәр икътисады нигезен бүген тау сәнәгате тәшкил итә. Ярты гасыр үтүгә карамастан, бакыр-күкерт комбинатының төп юнәлеше үзгәрми. Ул бакыр һәм бакыр-цинк рудасын чыгару һәм баектыру белән шөгыльләнә. “Учалы тау-баектыру комбинаты” җәмгыятенең Сибай филиалы. “Башкортстан балы” җәмгыяте, Урал аръягы сәүдә-икътисади үзәге, “Урал аръягы” МТСы оештырылуы шәһәр һәм Урал аръягы икътисады үсешенә куәтле этәргеч булды.

Халык[үзгәртү]

1939 [1] 1959[2] 1970[3] 1979[4] 1989[5] 2002[6] 2010[7]
~2 400 28 822 37 656 40 294 47 257 59 082 62 763

Милли составы буенча 48,7 % башкортлар, 38,7 % урыслар, 8,9 % татарлар.

Социаль өлкә[үзгәртү]

Соңгы ике дистә елларда меңнәрчә квадрат метр торак төзелде, яңа микрорайоннар калкып чыкты: Аркаим, Көньяк, Сармат, Көнчыгыш, юлдаш-поселоклар заманча төс алды. Балалар бакчалары, мәктәпләр, 260 урынга исәпләнгән дәваханә, балалар дәваханәсе, никах сарае, яшьләр өчен мәдәни-ял итү үзәге салынды, шәһәргә табигый газ кертелде.

Дәүләт филармониясе, балалар театры, сәнгать колледжы һәм башка мөһим белем бирү, мәдәни-социаль учреждениеләре белән бик сирәк шәһәрләр генә мактана ала. Ә Сибайда алар барысы да бар. Шулай ук боз сарае сафка басты.

Мәгариф[үзгәртү]

1993 елда Башкортстан дәүләт университетының юридик факультеты, тагын бер елдан соң икътисади-финанс бүлеге ачылды. Ә биш елдан соң ике вузның факультетлары кушылды һәм Башкортстан дәүләт университетының Сибай институты оештырылды.

Башкортстан дәүләт аграр универитетының Урал аръягы филиалы, сәүдә-икътисад колледжы, сәнгать колледжы уңышлы эшлиләр.

Сибайда Башкортстан дәүләт педагогика институтының “Мәктәпкәчә тәрбия педагогикасы һәм психологиясе”, “Башлангыч белем бирү педа гогикасы һәм мето-дикасы” белгечлекләре буенча факультеты ачылган.

Матбугат[үзгәртү]

Зур булмаган Сибайда 6 гәзит нәшер ителә, телевидение һәм радио студияләре эшли. 55 еллыгын билгеләүче “Сибайский рабочий” гәзите бүген дә әйдәүче басма булып тора.

«Атайсал» башкорт гәзитен оештырганда иң яхшы исемгә конкурс игълан ителгән иде. “Сибайский рабочий” гәзитенә кушымта буларак оештырылган гәзит мөстәкыйль басма дәрәҗәсенә күтәрелде. Әлеге басманың әһәмияте мәгълүмат бирү генә түгел, ә башкорт телен, мәдәниятен, гореф-гадәтләрен пропагандалау.

Искәрмәләр[үзгәртү]

Чыганаклар[үзгәртү]