Ростов-на-Дону

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
1807
Ростов-на-Дону
Байрак Герб
Байрак Герб
Ил Русия
Өлкә Ростов өлкәсе
Координаталар 47°14′00″ т. к. 39°43'00" кч. о. (G)
Эчке бүленеш 8 район
Мэр Михаил Чернышёв
Нигезләнде 1749
Мәйдан 354 км²
Мәркәз биеклеге 50 м
Халык саны 1 103 700 кеше (2013)
Халык тыгызлыгы 2963 кеше/км²
Агломерация 2,16 млн
UTC UTC+3, +4
Телефон коды +7 863
Почта индекслары 344000—344999
Рәсми сайт http://www.rostov-gorod.ru
Бүләкләр Ленин ордены
Ростов-на-Дону (Россия)
Red pog.png
Ростов-на-Дону (Ростов өлкәсе)
Red pog.png

Ростов-на-Дону (рус. Ростов-на-Дону) — Русиянең Аурупа өлешенең көньякта урнашкан шәһәр, Ростов өлкәсе һәм Көньяк федераль округы үзәге. 1749 елда нигез салына.

Шәһәрдә порт, тимер юл төене. Халык исәбе 1 103 700 кеше (2013). Машина төзелеше (авыл хуҗалыгы машиналары — «Ростсельмаш» һ.б., станоклар ясау), авиация, электротехника, радиоэлектроника, химия, җиңел (тире, күн-аяк киеме һ.б.), азык тәмлеткеч, агач эшкәртү сәнәгате.

География[үзгәртү]

Ростов Көнчыгыш Аурупа тигезлегендә, Тын елгасының уң ярында, Азак диңгезенннән 60 километр ераклыкта, Мәскәүдән 1226 километр көньяк-көнчыгыштарак урнашкан.

Ростов-на-Донудан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)

Украина байрагы Донецк ~ 218 км

Украина байрагы Харьков ~ 489 км Украина байрагы Сумы ~ 678 км

Украина байрагы Луганск ~ 202 км

Воронеж ~ 563 км Липецк ~ 691 км Мәскәү ~ 1092 км

Волгоград ~ 479 км

Сарытау ~ 872 км

Украина байрагы Мариуполь ~ 191 км

Украина байрагы Запорожье ~ 411 км Украина байрагы Днепропетровск ~ 476 км

Җилләр розасы
Элиста ~ 455 км

Әстерхан ~ 773 км

Таганрог ~ 72 км

Симферополь ~ 641 км Евпатория ~ 692 км Севастополь ~ 714 км

Краснодар ~ 258 км

Туапсе ~ 437 км Сочи ~ 561 км

Ставрополь ~ 331 км

Пятигорск ~ 509 км Владикавказ ~ 691 км

Климаты[үзгәртү]

Шәһәр климаты уртача контненталь, далалы. Уртача еллык күрсәткечләре: елның урта температурасы — +9,9 °C, елның урта җил тизлеге — 3,2 м/с, елның урта һава дымлылыгы — 72%. Явым-төшемнәр саны — 650 мм.

Кыш йомшак һәм аз карлы; гыйнварның температурасы -2,9 °C, абсолют минимумы шул ук айда күзәтелгән һәм ул −31,9 °C тәшкил иткән (1940).

Җәй эссе, дәвамлы һәм корылыклы, кояшлы һава өстенлек итә, июльнең урта температурасы — +23,3 °C, абсолют максимумы 2010 елның августында күзәтелгән һәм ул +40,4 °C тәшкил иткән.

Ростов-на-Дону климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 15,0 19,8 26,0 33,6 35,6 38,4 39,6 40,1 38,1 31,0 25,0 18,5 40,1
Уртача максимум, °C −0,1 0,7 6,9 16,1 22,3 26,6 29,2 28,8 22,6 15,0 11,3 1,2 14,6
Уртача температура, °C −2,9 −3,1 2,2 10,6 16,8 20,9 23,3 22,6 16,7 10,0 2,9 −1,7 9,9
Уртача минимум, °C −5,3 −5,6 −0,9 6,1 11,4 15,8 18,0 16,9 11,8 6,2 0,3 −4 5,9
Абсолют минимум, °C −31,9 −30,9 −28,1 −10,4 −4,3 −0,1 7,6 2,6 −4,6 −10,4 −25,1 −28,5 −31,9
Явым-төшем нормасы, мм 59 53 51 47 56 70 53 44 49 39 53 69 643

Тарих[үзгәртү]

Rostov-on-Don cerkov 1902.jpg

Рәсми нигезләү датасы 1749 елның 15 декабре булып санала - шул көннне патшбикә Елизавета I фәрманы буенча Темерник тамгаханәсе нигезләнгән. Монна соң монда порт балыкка килә, ә 1761 елда — Изге Димитрий Ростовский хәрби кальгасе төзөлә башлый. Уңайлы географик урыны Ростовның икътисади үсешенә йогынты ясаган. Үзенең 100-еллыгына шәһәрдә 15 мең кеше саналган, ә инде XX гасырда 110 меңнән артык кеше саналган.

Ростовның икътисади үсешенең нигезе сәүдәгәрлек булган. XX гасыр башында Ростовта йөздән артык ширкәт саналган. 1917 елга кадәр Ростов тышкы сәудәдә тауар сату күләме буенча Рәсәйдә өченча урында торган. 1930 еллар азагында халык саны һәм икътисади үсеше буенча шәһәр Советлар Берлегенең ун иң эре калаларына кергән.

Бөек Ватан сугышы вакытында алман гәскәрләре Ростовны ике тапкыр яулап алганнар: 1941 елның көзендә һәм 1942 елның җәендә. Беренче тапкыр алман гәскәрләре шәһәргә 1941 елның 17 ноябрендә кергәннәр; бер атнадан соң, 28 ноябрьдә, маршал С. К. Тимошенкокомандованиесындагы совет гәскәрләре шәһәрне кире алганнар.

1942 елның 24 июлендә Ростовка вермахтның 17-че гаскәре кергән. Оккупация чорында нацистлар тарафыннан 40 меңнән артык кеше җәзаланган, 53 мең кеше көч белән Алманиягамәҗбүри эшләргә озатылганнар. 1943 елның 14 февралендә Тындагы Ростов алман гаскәрләрннән азат ителгән. Сугыш шәһәр зур зыян китерлгән, 270 завод һәм фабрикалардан алтысы гына сакланып калган. 

1987 елдан Ростов — миллионлы шәһәр[1].

Халык[үзгәртү]

1811[2] 1840[3] 1856[2] 1897[4] 1914[2] 1926[2] 1931[2] 1939[2] 1959[5] 1970[6] 1979[7] 1989[8] 2002[9] 2010[10]
~4 000 8 609 ~12 600 119 476 ~127 300 ~327 700 ~425 100 ~502 900 599 542 788 827 934 095 1 019 305 1 068 267 1 089 261

Милли состав[үзгәртү]

Милләт 1989 2002[11] 2010[12]
урыслар 89,5% 89,0% 90,1%
әрмәннәр 3,1% 4,2% 3,4%
украиннар 3,7% 2,2% 1,5%

Агломерация[үзгәртү]

Ростов-на-Дону агломерациясе — Ростов өлкәсе территориясендә урнашкан бер үзәкле шәһәр агломерациясе. Халык саны — якынча 2,2 млн кеше (Көньяк федераль округы халкының ~15% өлеше, Ростов өлкәсе халкының ~50% өлеше). Агломерация составына Ростов-на-Дону, Азак, Аксай, Батайск, Новочеркасск, Новошахтинск, Таганрог шәһәрләре керәләр.

Административ бүленеш[үзгәртү]

  1. Ворошилов районы
  2. Тимер юл районы
  3. Киров районы
  4. Ленин районы
  5. Октябрь районы
  6. Беренче Май районы
  7. Пролетариат районы
  8. Совет районы

Фотогалерея[үзгәртү]

Ростов яр буе урамының күренеше

Кардәш шәһәрләр[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. халык саны, миллион
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 http://www.mojgorod.ru/rostovsk_obl/rostovnadon/index.html
  3. Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840
  4. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=407
  5. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  6. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  7. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  8. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  9. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  10. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus10_reg2.php
  11. 2002 ел сан алу базасы
  12. Национальный состав и владение языками, гражданство. Кн.1: Статистический сборник /Ростовстат/ – Ростов н/Д, 2013 – 375 с.