Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре latin yazuında])
Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре
БайракИлтамга
Flag of the Azerbaijani Air Forces.pngAzerbaijani Air Forces badge.svg
Логотип
Нигезләнү датасы 1992
Дәүләт Flag of Azerbaijan.svg Әзербайҗан
Урын Насосная[d]
Ана ширкәт Национальная армия Азербайджана[d]
Штаб-фатирының урнашуы Бакы, Әзербайҗан
Сугыш Tawlı Qarabax nizağı, Tawlı Qarabaxtağı xärbi bäreleşlär һәм Армяно-азербайджанские вооружённые столкновения (2020)[d]
Commons-logo.svg Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре Викиҗыентыкта

Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре (әзери. Azərbaycan hərbi hava qüvvələri) — Азәрбайҗанның кораллы көчләре төре.

2006 елда Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре саны 7900 кеше тәшкил иткән[1].

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Азәрбайҗан Демократик Җөмһүриятенең хәрби-һава көчләре (ХҺК) тарихы 1919 елда, коралда беренче хәрби самолёт пәйда булгач башлана. 14 сентябрьдә хәрби министр артиллерия генералы Сәмәдбәк Мехмандаров боерыгы белән авиаотряд оештырыла. Хәрби очучы Теймур хан Афшар Азәрбайҗан армиясе генераль штабы каршындагы авиаотряд башлыгы итеп билгеләнә[2].

Бәйсез Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре тарихы 1992 елның 8 апрелендә, Россия Федерациясенең 80 нче аерым штурм авиаполкы очучысы өлкән лейтенант Вагыйф Корбанов Ситалчай авиация базасыннан Су-25 самолётын алып, аны Яулахтагы гражданнар аэродромында утырта. Алга таба Азәрбайҗанның хәрби самолётлар саны шактый арткан. Очучыларның саны һәм хәрби әзерлеге дәрәҗәсе дә үзгәргән.

Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре составына шулай ук һавага каршы оборона гаскәрләре дә керә. һавага каршы оборона гаскәрләре коралларында С-125 зенит-ракета комплекслары, шулай ук С-200 һәм С-300 зенит ракета комплекслары тора. Илнең һавага каршы оборона радар станцияләре белән берлектә үз һава киңлеген генә түгел, ә чик буе дәүләтләр киңлеген дә күзәтә ала.

2016 елга ХҺКның төп проблемалары — уку дәрәҗәсенең түбән булуы, техник хезмәт күрсәтүнең булмавы һәм совет чорындагы авиатехника паркы искергән булуы[3]. 2008 һәм 2019 елларда уку очышларында Азәрбайҗан Каспий диңгезенә төшкән 2 МиГ-29 истребителен югалткан[4].

Төзелеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре авиациядән һәм һавага каршы оборона гаскәрләреннән тора[5].

ХҺК составына катнаш авиация полкы, истребитель-бомбардировка эскадрильясы, шулай ук истребитель, разведка һәм уку авиаэскадрильясы керә.

Һавага каршы оборона гаскәрләре составына дүрт зенит ракета бригадасы, бер зенитлы ракета полкы, ике аерым радиотехник батальон керә.

Хәрби техника[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Очкыч Җитештерү иле Төр Сурәт Сан Искәрмә
Хәрби очкычлар
МиГ-29
МиГ-29УБ
ССБР байрагы ССРБ Күпмаксатлы истребитель
укыту-сугышчан истребитель
безрамки(үле сылтама) 7
3
МиГ-25П
МиГ-25ПД
МиГ-25РБ
ССБР байрагы ССРБ Юл кисүче истребитель
Юл кисүче истребитель
тактик күзәтү-бомбага тотучы
20 кадәр саклауда (10 МиГ-25, 6 МиГ-25ПД 4 МиГ-25РБ) 1998 елда 8 МиГ-25 Казакъстаннан сатып алынган. 2014 елда ХҺКны модернизацияләү һәм составка кире кайтару планлаштырылган була[6]
Су-24 ССБР байрагы ССРБ Фронт бомбага тотучы 2 Эшкә сәләтсездер
Су-25

Су-25УБ

ССБР байрагы ССРБ/Грузия байрагы Гөрҗистан Һөҗүм итүче очкыч
укыту-сугышчан һөҗүм итүче очкыч
безрамки(үле сылтама) 6

3

Көрдәмир һава базасында урнашкан. 2002 елда Грузиядән 6 Су-25Т кайтартылган, тагын 6 берәмлек Су-25 һәм 1 берәмлек Су-25УБ 2005 елда тапшырылган. 2009—2012 елларда Беларусиядә 6 Су-25 сатып алынган. Ю. Бутусов нигезендә, 1 Су-25 2020 елның 4 октябрендә сугыш барышында Таулы Карабахта югалган
Укыту очкычлар
Aero L-29 Delfin Чехословакия байрагы Чехословакия укыту-күнегү 28 Көрдәмир һава базасында урнашкан.
Aero L-39 Albatros Чехословакия байрагы Чехословакия укыту-күнегү 12 Көрдәмир һава базасында урнашкан.
Сугышчан боралагылар
Ми-24
Ми-24G

ССБР байрагы ССРБ
ССБР байрагы ССРБ/Украина байрагы Украина/КАҖ байрагы Көньяк Африка Җөмһүрияте
Сугышчан күпмаксатлы боралагы
Сугышчан күпмаксатлы боралагы


Mi-24 Super Agile Hind on ground 2006.jpg
26

Ми-24G — Ми-24К модификациясе; Көньяк Африканың Advanced Technologies & Engineering фирмасы һәм Украинаның «„Авиакон“ Конотоп авиаремонт заводы» һәм «„Луч“ дәүләт Киев конструкторлык бюросы» дәүләт предприятиеләре тарафыннан 2010—2011 елларда Азәрбайҗанның ХҺК өчен җитештерелгән. Җитештерүчеләрнең номенклатурасы буенча Ми-24 Super Hind Mk.4 атала.
Транспорт боралагылар
Bell 412 АКШ байрагы АКШ Күпмаксатлы боралагы 1
Ми-2 Польша байрагы Польша Җиңел транспорт безрамки(үле сылтама) 7
Ми-8 ССБР байрагы ССРБ/Русия байрагы Русия Федерациясе Транспорт-сугышчан безрамки(үле сылтама) 13
Ми-17-1В Русия байрагы Русия Федерациясе Транспорт-сугышчан безрамки(үле сылтама) >20 2010—2014 елларда китерелгән.
Ка-32 ССБР байрагы ССРБ Транспорт-сугышчан 3
Транспорт самолетлар
Ан-12 ССБР байрагы ССРБ Транспорт-сугышчан безрамки(үле сылтама) 1
Як-40 ССБР байрагы ССРБ Пассажир безрамки(үле сылтама) 3
Пилотсыз очу аппаратлар
Orbiter 2M Исраил байрагы Исраил
Азәрбайҗан байрагы Азәрбайҗан
Күзәтче безрамки(үле сылтама) 40тан артык[7] Азәрбайҗанда җитештерелә
IAI Heron Исраил байрагы Исраил Кузәту-һөҗүм итүче безрамки(үле сылтама) 1 [8]
IAI Searcher

2

Исраил байрагы Исраил Күзәтче безрамки(үле сылтама) 2011 елда 10 сатып алынган
Aerostar Исраил байрагы Исраил
Азәрбайҗан байрагы Азәрбайҗан
Күзәтче безрамки(үле сылтама) 4[9]
Elbit Hermes 450 Исраил байрагы Исраил Кузәту-һөҗүм итүче безрамки(үле сылтама) 10+
Elbit Hermes 900 Исраил байрагы Исраил Күзәтче безрамки(үле сылтама) 1
Bayraktar TB2 Төркия байрагы Төркия Һөҗүм итүче безрамки(үле сылтама) билгесез

Тану билгеләре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Генераллар һәм офицерлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Категория Генераллар Өлкән офицерлар Кече офицерлар
Погон 142x142пкс(үле сылтама) 142x142пкс(үле сылтама) 142x142пкс(үле сылтама) 133x133пкс(үле сылтама) 133x133пкс(үле сылтама) 133x133пкс(үле сылтама) 133x133пкс(үле сылтама) 133x133пкс(үле сылтама) 133x133пкс(үле сылтама) 133x133пкс(үле сылтама)
Азәрбайҗан дәрәҗәсе General-Polkovnik General-Leytenant General-Mayor Polkovnik Polkovnik-Leytenant Mayor Kapitan Baş Leytenant Leytenant Kiçik Leytenant
Россиядәге
ярашлылык
Генерал-полковник Генерал-лейтенант Генерал-майор Полковник Подполковник Майор Капитан Өлкән лейтенант Лейтенант Кече лейтенант

Рядовойлар һәм кече команда составы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Категория Солдатлар Старшиналар Прапорщиклар
Погон 138x138пкс(үле сылтама) 138x138пкс(үле сылтама) 138x138пкс(үле сылтама) 138x138пкс(үле сылтама) 138x138пкс(үле сылтама) 138x138пкс(үле сылтама) 138x138пкс(үле сылтама) 138x138пкс(үле сылтама)
Шеврон юк 50x50пкс(үле сылтама) 50x50пкс(үле сылтама) 59x59пкс(үле сылтама) 66x66пкс(үле сылтама) 50x50пкс(үле сылтама) 50x50пкс(үле сылтама) 50x50пкс(үле сылтама)
Азәрбайҗан дәрәҗәсе Əsgər Baş Əsgər Kiçik Çavuş Çavuş Baş Çavuş Kiçik Gizir Gizir Baş Gizir
Россиядәге
ярашлылык
Рядовой Ефрейтор Кече сержант Сержант Өлкән сержант Старшина Прапорщик Өлкән прапорщик

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. http://noravank.am/ru/?page=analitics&nid=510 IISS Military Balance 2005/2006
  2. История ВВС Азербайджана
  3. The Military Bakance 2016,p.179
  4. Азербайджанский МиГ-29 рухнул в Каспийское море — Газета.ру / 25.07.2019
  5. Пороховая бочка Евразии. Независимая газета (2007-02-09). 2010-08-13 тикшерелгән.
  6. APA — Азербайджан будет модернизировать имеющиеся в арсенале ВВС боевые самолёты МиГ-25. әлеге чыганактан 2014-02-21 архивланды. 2014-02-05 тикшерелгән.
  7. Азербайджан закупил у России новую партию «смертельного оружия» | Военное дело | ИноСМИ - Все, что достойно перевода
  8. [http:// [SIPRI (Stockholm International Peace Research Institute) 2011] Azerbaijani Armed Forces]
  9. The Military Balance 2016,p.180