Көлн

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Көлн latin yazuında])
(Köln битеннән юнәлтелде)
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Көлн
Köln
БайракГерб
Flagge Köln.svgDEU Koeln COA.svg
Stadtbild Köln (50MP).jpg
Рәсми исем Köln
Кыскача исем Kn[1] һәм K
... хөрмәтенә аталган Colonia Claudia Ara Agrippinensium[d]
Демоним Kolonjano, colonés, colonesa, Colognais, Colognaise, Kölner, Kölnerin, Cologner һәм Kölnerinnen
Дәүләт Flag of Germany.svg Алмания[2]
Нәрсәнең башкаласы Көлн административ бүлгесе[d], Галльская империя[d], Кёльнское курфюршество[d] һәм краевой союз Рейнланд[d]
Административ-территориаль берәмлек Көлн административ бүлгесе[d]
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы Рейн
Хөкүмәт башлыгы вазыйфасы обер-бургомистр Кёльна[d]
Хөкүмәт башлыгы Генриетта Рекер[d]
Канунбирү органы city council of Cologne[d]
Әгъзалык Q627637?[3], Climate Alliance[d][4], Мэры за мир[d][5], Städtetag Nordrhein-Westfalen[d][6] һәм краевой союз Рейнланд[d]
Халык саны 1 085 664 кеше кеше (30 сентябрь 2019)[7][8]
Мужское население 529 368[8]
Женское население 556 296[8]
Административ бүленеше Инненштадт[d], Роденкирхен[d], Ehrenfeld[d], Chorweiler[d], Порц[d], Кёльн-Кальк[d], Мүлһайм[d], Линденталь[d], Nippes[d], Deutz[d], Мюнгерсдорф[d], Weiden[d], Bocklemünd/Mengenich[d], Poll[d], Bayenthal[d], Зюльц[d], Dellbrück[d], Holweide[d], Dünnwald[d] һәм Rodenkirchen[d]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 52 метр
Сәгать поясы UTC+01:00 һәм UTC+02:00
Кардәш шәһәр Liverpul[9], Эш-сюр-Альзетт[d][9], Лилль[9], Льеж, Роттердам, Торино[9], Кьото, Тунис[d], Турку, Нойкёльн[d], Клуж-Напока, Тел-Әвив, Барселона, Пекин, Сәләник, Корк, Коринто[d], Индианаполис, Волгоград, Трептов-Көпеник[d], Катовитсе, Бәйтлеһем[d], Истанбул, Рио-де-Жанейро һәм Цзяоцзо[d]
Чиктәш дәүләтләр Рейн-Эрфт[d], Рейн-Зиг[d], Рейниш-Бергиш[d], Леверкузен, Меттман[d], Рейн-Нойс[d] һәм Һүрт
Туристический центр Cologne Tourist Board[d]
Архивлары саклана Исторический архив Кёльна[d]
Мәйдан 405,01 км² (31 декабрь 2017)[10]
Почта индексы 51149, 50667, 50668, 50670, 50672, 50674, 50677, 50676, 50678, 50679, 50765, 50767, 50733, 50735, 50737, 50739, 50823, 50825, 50827, 50829, 50833, 50858, 50859, 50931, 50935, 50937, 50939, 50968, 50969, 50996, 50997, 50999, 51061, 51063, 51065, 51067, 51069, 51103, 51105, 51107, 51109, 51143, 51145 һәм 51147
Рәсми веб-сайт stadt-koeln.de(алм.)
North rhine w K.svg
Җирле телефон коды 221, 2232, 2233, 2234, 2236 һәм 2203
Нумир тамгасы куды K[11]
Монда җирләргәннәр төркеме Категория:Похороненные в Кёльне[d]
Бу якта төшерелгән фильмнар төркеме Category:Films shot in Cologne (Germany)[d]
Open Data portal Open Data portal Köln[d] һәм Köln open data[d]
Викискладта карталар төркеме Category:Maps of Cologne[d]
Commons-logo.svg Cologne Викиҗыентыкта

Көлн (алман. Köln[kœln], урынчалык: Kölle, ˈkœɫə]) борын заманда лат. Colonia Claudia Ara Agrippinensium[12]) — Алмания Федератив Җөмһүриятенең Төньяк Рейн-Вестфален җирендә шәһәр. Көлн Алманиянең халкы буенча дүртенче шәһәре. Көлн Аурупа тарихында Борынгы Рим чорыннан эз калдырган урын. Көлн үзенең 1248 елда төзелә башлаган Көлн чиркәве – Алманиядәге иң мөһим католик чиркәүләрнең берсе белән мәшһүр.

Географик белешмә[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Көлн шәһәре Алманиянең иң зур елгасы — Рейн түбән агымында ярларында утыра. «Рейн» атамасы «чиста» дигәнне аңлата. Әмма, кызганычка каршы, бу бөек елга нык пычранган хәлдә. Аңа шулкадәр күп пычрак сулар аккан, хәтта Рейн Европаның иң пычранган елгасы дип танылды.

Көлннән көнчыгышта Таулы як (Bergisches Land) һәм Зауэрләнд урнашканнар, көнбатыш тарафта Вилле милли паркы, көньяк-көнбатышта – Эйфель түбәләре, көньяк-көнчыгышта – Рейн сланец таулары. Шәһәрнең иң биек ноктасы (Көнигсфорст ) – диңгез кимленнән 118 м биек, иң түбән җир – Вөрринген бухтасы – 37 м. 2010 елда Көлндә халык саны нәк 1 млн (1 000 298) кеше тәшкил иткән. Көлннең үз юлдашчы-шәһәрчекләре бар: Дормаген, Леверкузен, Бергиш-Гладбах, Тройсдорф, Хүрт, Брүл һәм Пүлхайм. Агломерация белән бергә халык саны 2,1 кешегә җитә.

Тарихи белешмә[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Көлн шәһәре бай тарихка ия. 5000 ел элек биредә борынгы кельтлар кала ясаган. Б.э. кадәр 38 елда Марк Агриппа – Рим хәрбие Оппидум Убиориум исеме белән ныгытылган торак пункт нигезли. Көлн Түбән Алмания вилаятенең башкаласы игълан ителә. 100 ел узуга биредә инде 100 мең кеше яши. Шәһәр аланнар, вандаллар һәм сакслар һөҗүменә уңышлы тора ала. 310 елда биредә Рейн аша беренче, һәм XIX гасырга кадәр бердәнбер күпер салына. 454 елны шәһәрне франклар яулап алганнар. 1942 елны британ һава көчләре шәһәрне һөҗүм итә.

Милли тәшкиләте[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Көлн милли яктан чуар шәһәр. Күпчелекне алманнар тәшкил итә (82,6%). Калганнар — төрле илләрдән күчеп килүчеләр. Иммигрантларның иң зур групплары — төрекләр (6,6%), итальяннар (2%), Югославия халыклары (1,56%), СССР халыклары (0,97%). Шәһәрнең төп халкы алман теленең көнбатыш франк (рейн) диалектының бер төрендә (көлш) сөйләшә. Көлш сөйләшенең типик үзенчәлекләре: G авазының J-га алышынуы, сүз ахыры аваз һәм иҗекләрнең «йотылуы», шулай ук урынчалыкка гына хас сүзләр һәм гыйбарәләр.

Көлннең урта гасыр корылмалары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Эчке торышы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1. Эчке шәһәр
2. Роденкирхен
3. Линденталь
4. Эренфельд
5. Ниппес
Koeln bezirke 1innenstadt.png
6. Хорвайлер
7. Порц
8. Кальк
9. Мүлһайм

Көлн панорамалары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Көлндә көз
Көлндә көз
Рейнның аргы ягыннан ике шәһәргә күренеш
Рейнның аргы ягыннан ике шәһәргә күренеш
Көлн үзәге (Зур Мартин чиркәве, Үзәк филармония, рәтүш һ.б.)
Көлн үзәге (Зур Мартин чиркәве, Үзәк филармония, рәтүш һ.б.)
Үзәк шәһәрнең Дойц күпереннән күренеш)
Үзәк шәһәрнең Дойц күпереннән күренеш)

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]