Николай Боголюбов (академик)

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Николай Боголюбов (академик) latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Сурәт
Җенес ир-ат[1]
Ватандашлык Flag of Russia.svg Россия империясе
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of Russia (1991–1993).svg Россия
Туу датасы 8 (21) август 1909[2][3][4]
Туу урыны Нижгар, Россия империясе[5]
Үлем датасы 13 февраль 1992(1992-02-13)[2][4][6] (82 яшь)
Үлем урыны Мәскәү, Россия[7]
Җирләнгән урыны Новодевичье зираты[d]
Ата Николай Михайлович Боголюбов[d]
Балалар Николай Николаевич Боголюбов[d]
Һөнәр төре матиматик, физик-назарияче, уйлап табучы, фәнни хезмәткәр, язучы-документалист, сәясәтче
Эшчәнлек өлкәсе математика, Төш физикасы һәм Теоретик физика
Эш урыны Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты[d], РФА Математика институты[d], Мәскәү дәүләт университеты, Объединённый институт ядерных исследований[d] һәм Институт теоретической физики имени Н. Н. Боголюбова НАН Украины[d]
Башкарган вазыйфа депутат Верховного Совета СССР[d]
Әгъзалык Берлин фәннәр академиясе[d], Украина милли фәннәр академиясе[d], АКШ милли фәннәр академиясе[d], Рәсәй фәннәр әкәдимиясе, ССҖБ Фәннәр академиясе[d][8], Һайделберг фәннәр академиясе[d], Америка сынлы сәнгать һәм фәннәр академиясе[d], Болгарская академия наук[d], Пүлшә фәннәр академиясе[d], Маҗарстан фәннәр академиясе[d] һәм Һиндстан милли фәннәр академиясе[d]
Әлма-матер Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты[d]
Фәнни җитәкче Крылов, Николай Митрофанович[d]
Аспиранты / докторанты Альберт Никифорович Тавхелидзе[d], Анатолий Алексеевич Логунов[d], Селим Григорьевич Крейн[d], Зубарев, Дмитрий Николаевич[d] һәм Кукин, Валерий Дмитриевич[d]
Шәкертләр Зубарев, Дмитрий Николаевич[d], Свидзинский Анатолий Вадимович[d], Сисакян, Алексей Норайрович[d] һәм Парасюк, Остап Степанович[d]
Активлык урыны Киев[7] һәм Мәскәү[7]
Бүләкләр
Нинди веб-биттә тасвирланган mi.ras.ru/index.php?c=inmemoriapage&id=21693&l=1
Commons-logo.svg Николай Боголюбов Викиҗыентыкта

Николай Николаевич Боголүбов (1909-1992) - сәвит математигы һәм физик-теоретигы , Русия Фәннәр академиясе академигы (1991 елдан); ССРБ Фәннәр академиясе (1953 елдан) һәм Украина ССР Фәннәр академиясе (1948 елдан) академигы, сызыклы булмаган механика һәм теоретик физика фәнни мәктәпләренә нигез салучы. Ике тапкыр Социалистик Хезмәт Герое (1969, 1979).

Дубнадагы Атом тикшеренүләре Берләшкән институтының (АТБИ)теоретик физика лаборaтьıриясе дириκтыpы (1956 елдан), МИАН дириκтыpы (1965–1988), Мәскәү дәүләт үниʙирсиᴛиᴛе физика фaᴋүᴫᴛᴎᴛының квант статистикасы һәм кыр теориясе кафедрасы мөдире (1966-1992).

Биографиясе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Николай Боголүбов 1909 елда Түбән Ηyгурытта, теология, фәлсәфә һәм психология укытучысы, рухани язучы һәм Русия православие чиркәвенең баш рухание Николай Михайлович Боголүбов (1872-1934) гаиләсендә туган [11] . Булачак галимнең әнисе Ольга Николаевна (кыз фамилиясе лүминарская) музыка укытучысы булып эшләгән. Гаиләдә өч ул үсә: Николай Николаевич Боголүбов (баш бала), Алексей Николаевич Боголүбов (1911-2004) - математик, фән тарихчысы, Украина Милли Фәннәр Академиясе әгъзасы, Михаил Николаевич Боголүбов (1918-2010) - лингвист, РФА академигы.

Әтисе Николайны дүрт яшеннән укырга һәм язырга, биш яшеннән - алман, аннары фpaнсыз һәм инглиз телләренә өйрәтә башлый. Боголүбов телләр үзләштерүгә гаҗәеп сәләткә ия булган, лингвистика һәм тарихны тирәнтен белгән. Ул инглиз, алман һәм фpaнсыз телләреннән кала дистәгә якын - итальян, венгр, фин, швед, поләк, чех һ.б. телләрне белгән.

1913 елда гаилә Киевка күченә, анда әтиләре Владимир үниʙирсиᴛиᴛенда теология пpaфисыры булып эшли . Гражданнар сугышы вакытында ул эшсез кала һәм шәһәрдә эш таба алмыйча, авылга күченә. Җиде еллык мәктәпне Николай шунда тәмамлый [12] .

1925 елда турыдан-туры УССР Фәннәр академиясе аспирантурасына кабул ителә һәм аннан соң УССР һәм ССРБ Фәннәр академияләрендә эшли.

1963 елдан СССР Фәннәр академиясенең математика бүлеге секретаре. 1965 елдан Дубнадагы Атом-төш тикшеренүләре Берләшкән институты дириκтыpы.

Төп эшләре - математика анализы, математика физикасы, сызыклы булмаган механиканың асимптотик ысуллары, динамик системалар теориясе, статистик физика һәм кырның квант теориясе.

Күп кенә чит ил Академияләре әгъзасы (Балгарсᴛан, ГДР, Πүᴫшə, Әᴍᴎpᴎкә Кушма Штатлары һ.б.), фәнни учреждениеләр һәм җәмгыятьләр, Пагуош хәрәкәтендә катнашучы. 7-8 нче чакырылыш ССРБ Югары Сәвиты депутаты.

1937 елда Евгения Александровна Пирашковага өйләнгән. Никахта ике улы туган. Олы улы Николай - математика физикасы һәм статистика механикасы белгече, В. А. Стеклов исемендәге Математик институтының баш гыйльми хезмәткәре, Русия Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы.

Файл:Могила академика Николая Боголүбова.JPG
Мәскәүнең Новодевичье зыяратында Н.Н. Боголүбов кабере

Дәүләт бүләкләре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Record #108163897 // VIAF — 2012.
  2. 2,0 2,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq məlumat platforması, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы, асыҡ мәғлүмәт платформаһы, açıq malümat platforması, açıq malümat platforması, ачык малюмат платформасы, öppen dataplattform — 2011.
  3. http://www.mi.ras.ru/index.php?c=inmemoriapage&id=21693&l=1
  4. 4,0 4,1 Архив по истории математики Мактьютор
  5. Боголюбов Николай Николаевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / мөхәррир А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
  6. Брокгауз энциклопедиясе
  7. 7,0 7,1 7,2 Алмания дәүләт китапханәсе, Берлин дәүләт китапханәсе, Бавария дәүләт китапханәсе һ.б. Record #11906703X // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  8. http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-53167.ln-ru.dl-.pr-inf.uk-12
  9. http://www.ras.ru/win/db/award_dsc.asp?P=id-1.ln-ru
  10. http://www.aps.org/programs/honors/prizes/heineman.cfm
  11. Николай Михайлович Боголүбов в Православной энциклопедии
  12. О лүдях Московского үниʙирсиᴛиᴛа, 2019, бит. 259: «Аттестат об окончании семи классов деревенской школы был единственным документом об образовании, который Боголүбов получил за всү свою жизнь. Следуюшчим документом стал диплом дyкᴛыра математики»

Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Hero of Socialist Labor medal.png  Николай Боголюбов (академик) «Илнең каһарманнары» сәхифәсендә