Сахалин

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Сахалин latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Сахалин
Sea of Okhotsk map ZI-2b.PNG
Башкала Южно-Сахалинск Edit this on Wikidata
Халык саны 673 100 Edit this on Wikidata
Сәгать кушагы UTC+11:00
Җәгърафия
АТБ Сахалин өлкәсе
Ил Русия, Русия империясе
Мәйдан 72,492 дүрткел киламитер
ДДӨБ 1609 метр Edit this on Wikidata
Сулык Япун диңгезе, Төньяк Тын океан
Координатлар 50.5°N 143°E Edit this on Wikidata
Озынлык 950 киламитер Edit this on Wikidata


Сахалин, Сәхәлин (рус. Сахалин) — Азиянең көнчыгыш ярлары янындагы утрау. Русиянең Сахалин өлкәсе составында. Озынлыгы 948 км, киңлеге 100 кмга якын, мәйданы 76,4 мең км². Сахалинны кыйтгадан Татар бугазы аерып тора. Охот вә Япон диңгезләре диңгезләре белән юыла. Ярлар буйлап сузылган таулар (иң биек ноктасы — Лопатин тавы, 1609 м) арасында иңкү тигезлекләр урнашкан, төньяк өлеше — тигезлек. Таулар нигездә комташ, сланецлар һәм метаморфлашкан токымнардан төзелгән.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Климат муссонлы. Көньяк-көнбатыш яр буе Цусима агымы тәэсирендә аеруча җылы. Елга 400–750 мм явым төшә. Төп елгалар — Тым һәм Поронай.

Туфраклары көлсу, сазлы һәм аллювиаль. Җир йөзенең зур өлеше урман (акчыршы, чыршы, эрбет, карагач). Көнбатыш өлешендә курил бамбуклыклары очрый. Хайваннар дөньясы Себернекенә охшаш, ләкин бераз ярлырак.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сахалин аурупалыларга 17 гасырдан мәгълүм булса да, аның утрау икәнлеге фәкать Г.И.Невельский экспедициясе вакытында (1848-49) ачыкланган. 1855 елда төзелгән Русия-Япония шартнамәсендә Сахалин ике дәүләтның уртак милке дип билгеләнгән. 1875 елда Сахалин Русиягә күчкән. Русиянең мәгълүбияте белән тәмәланган Русия—Япония сугышыннан соң төзелгән Портсмут солых шартнамәсе (1905) буенча Көньяк Сахалин (50° төньяк киңлегеннән көньяктарак) Япониягә күчте. Икенче бөтендөнья сугышыннан соң Советлар Берлеге составына күчкән.

Файдалы казылмалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Утрауда ташкүмер (көнбатышта) һәм нефть (төньяк-көнчыгышта) чыганаклары бар.

Гәләрәй[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]