Эчтәлеккә күчү

Су

Сылтамаларны үзгәртү
Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Су latin yazuında])
Су
Химическая структура
Рәвеш
Молекулярная модель
Имя (изображение)
Төс фирәзә төс[1], яшел, фирәзә төс, төссез[d], ак, төссез[d] һәм су төсе[d]
Кайда өйрәнелә су турында фән[d]
Сопряжённая кислота гидроксоний[d]
Бәйле нигез гидроксид-ион[d]
Химик фурмула H₂O[2]
SMILES фурмуласы O[2]
Ионлаштыру энергиясе 12,61 электронвольт[3]
Диполь момент 1,854 дебай[3]
Җылы үткәрүчәнлек 0,56 Вт/(м·K)
Җылысыешлык 4184 ± 1 джоуль на килограмм-кельвин[4], 2110 джоуль на килограмм-кельвин, 1640 джоуль на килограмм-кельвин һәм 4216 джоуль на килограмм-кельвин
Барлыкка килү җылылыгы −241 818 джоуль на моль[5] һәм −285 830 джоуль на моль[5]
Удельная теплота испарения 40,656 килоҗоуль/моль[6] һәм 9,717 килокалория на моль[7]
Стандартная молярная энтропия 69,9 ± 0,05 Дж / (моль·К)[8] һәм 188,8 ± 0,05 Дж / (моль·К)[8]
Тыгызлык 0,983854 g/cm³[9], 0,993547 g/cm³[9], 0,998117 g/cm³[9], 0,9998395 g/cm³[9], 0,999972 g/cm³[9], 0,99996 g/cm³[9], 0,9997026 g/cm³[9], 0,9991026 g/cm³[9], 0,9982071 g/cm³[9], 0,9977735 g/cm³[9], 0,9970479 g/cm³[9], 0,9956502 g/cm³[9], 0,99403 g/cm³[9], 0,99221 g/cm³[9], 0,99022 g/cm³[9], 0,98804 g/cm³[9], 0,9857 g/cm³[9], 0,98321 g/cm³[9], 0,98056 g/cm³[9], 0,97778 g/cm³[9], 0,97486 g/cm³[9], 0,9718 g/cm³[9], 0,96862 g/cm³[9], 0,96531 g/cm³[9], 0,96189 g/cm³[9] һәм 0,95835 g/cm³[9]
Эрү температурасы 0,002519 °C[10] һәм 0 ± 0,002 °C[11]
Кайнау ноктасы 99,9839 °C[12]
Таркалу температурасы 2200 °C
Фазовая точка тройная точка[d][13][14] һәм критическая точка[d][13]
Динамик үзлелек 1,7911 миллипаскаль-секунда, 1,0016 миллипаскаль-секунда һәм 0,89002 миллипаскаль-секунда
Кинематик үзлелек 0,01012 квадратный сантиметр на секунду
Тавыш тизлеге 1497 ± 1 м/с[13], 473 ± 1 м/с[13] һәм 3000 м/с[15]
Сынучанлык күрсәткече 1,3945, 1,33432, 1,32612, 1,39336, 1,33298 һәм 1,32524
Моос шкаласы буенча катылык 1,5[16]
Объёмный модуль упругости 2,2 MPa
Куркынычсызлык классификациясе һәм билгеләнеше CLP[d][17] һәм NFPA 704: гадәттән тыш хәлләргә җавап бирү өчен куркыныч матдәләр стандарт идентификацияләү системасы[d][18]
Полулетальная доза (LD50) 90 грамм на килограмм[19]
Нинди таксонда бар P. aequatorialis[d][20], M. pomifera[d][21], H. sapiens[22], E. hamiltonianus[d][23], A. kempeana[d][24] һәм A. esculentus[d][25]
Масса 18,02 м.а.б.[26]
Һәштәге water
Коллаж
Нинди вики-проектка керә Проект:Вода[d], WikiProject Chemicals[d], Проект:Кулинария[d], Проект:Материалы[d], WikiProject Limnology and Oceanography[d], Проект:Санитария[d] һәм Википедия:Проект:Физика
Ешлык 24 гигагерц
Социаль медиаларда күзәтүчеләре 36 699
 Су Викиҗыентыкта
Су молекуласы рәсеме һәм химик формула: Н2O

Су (су тудыргыч оксиды) — төссез һәм иссез үтә күренмәле сыеклык. Химик формуласы: Н2O. Каты хәле боз яки кар дип атала, газсыман хәле пар дип. Җир өслегенең 71 % су белән капланган (океаннар, диңгезләр, күлләр, елгалар, полюслардагы бозлыклар).

Су тере организмнарның химик төзелешендә мөһим урын биләп тора.

Иң зур төче су запаслары — поляр бозлыкларда. Ул Җир шарындагы барлык су күләменең 3 процентын тәшкил итә.

Бүген дөньяда кеше файдаланган суның 70 проценты авыл хуҗалыгы җирләрен сугаруга туры килә. Җир шарында елдан-ел арта баручы халыкны азык-төлек белән тәэмин итү максатында авыл хуҗалыгында җитештерүне арттыру мөмкинлекләре фәкать туфракны сугарып эшкәртүгә нигезләнә.

ХХI гасыр урталарында төче су җитмәү мәсьәләсе кискенләшәчәк. Бүген бу проблемадан дөньяның 43 илендә яшәүче 700 миллион кеше җәфа чигә. 2025 елга аларның саны 3 миллиардка җитәчәк, дип фаразлана.

Кеше организмының 70-80 проценты судан гыйбарәт. Судан башка организмның күп кенә функцияләре эшли алмый. Су тән температурасын көйли, организмны чистарта, туклыклы матдәләр белән баета, күзәнәкләргә әче тудыргыч белән глюкоза җиткерә, көне буена җитәрлек энергия белән баета, тәнне һәм тән тукымаларын сулыландыра, мускулларны ныгыта, ашкайнату системасын нормальләштерә. Кеше тәүлегенә 2-4 литр су эчә, шулай ук 2-2,5 литр су югалта.

22 март — Бөтендөнья Су көне. Ул дөньяда — 1993 елдан, Русиядә “Су — тормыш ул” девизы астында 1995 елдан үткәрелә. 2013 елда бу көн Берләшкән Милләтләр Оешмасының Генераль ассамблеясе тарафыннан “Халыкара су хезмәттәшлеге көне” дип игълан ителгән.

Искәрмәләр

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  1. ↑ (unspecified title) — ISBN 978-1-55791-842-0
  2. 1 2 water
  3. 1 2 David R. Lide, Jr. Basic laboratory and industrial chemicals: A CRC quick reference handbook — CRC Press, 1993. — ISBN 978-0-8493-4498-5
  4. ↑ http://water.usgs.gov/edu/heat-capacity.html
  5. 1 2 Smith J. M., H.C. Van Ness, M.M. Abbott Introduction to Chemical Engineering Thermodynamics // J. Chem. Educ. — ACS, 1950. — ISSN 0021-9584; 1938-1328 — doi:10.1021/ED027P584.3
  6. ↑ Atmospheric Thermodynamics: Elementary Physics and Chemistry — Издательство Кембриджского университета, 2009. — ISBN 9780521899635
  7. ↑ PubChem
  8. 1 2 https://chem.libretexts.org/Bookshelves/General_Chemistry/Book%3A_ChemPRIME_(Moore_et_al.)/16%3A_Entropy_and_Spontaneous_Reactions/16.06%3A_Standard_Molar_Entropies
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 CRC Handbook of Chemistry and Physics / R. C. Weast, David R. Lide, Jr. — 70 — Boca Raton: CRC Press. — ISBN 978-0-8493-0470-5
  10. ↑ Revised Release on the Equation of State 2006 for H2O Ice Ih — IAPWS, 2009.
  11. ↑ Reproducibility of the Temperature of the Ice Point in Routine Measurements — АКШның Милли стандартлар һәм технологияләр институты, 1995.
  12. ↑ https://web.archive.org/web/20201002112833/http://www1.lsbu.ac.uk/water/water_properties.html#c1
  13. 1 2 3 4 CRC Handbook of Chemistry and Physics / David R. Lide, Jr. — 78 — USA: CRC Press, 1997. — ISBN 978-0-8493-0478-1
  14. ↑ The revision of the SI—the result of three decades of progress in metrology
  15. ↑ https://www.isover.ee/ru/osnovnye-ponyatiya-svyazannye-so-zvukom
  16. ↑ Петрушевский Ф. Ф., Гершун А. Л. Лед, в физике // Энциклопедический словарь — СПб: Брокгауз — Ефрон, 1896.
  17. ↑ Water
  18. ↑ https://www.sigmaaldrich.com/MSDS/MSDS/DisplayMSDSPage.do?country=US&language=en&productNumber=12156&brand=SIAL&PageToGoToURL=https%3A%2F%2Fwww.sigmaaldrich.com%2Fcatalog%2Fproduct%2Fsial%2F12156%3Flang%3Dpl — Sigma-Aldrich, 2014.
  19. ↑ http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9927321
  20. ↑ Koziol M. J., Pedersen H. B. Phytelephas aequatorialis (arecaceae) in human and animal nutrition // Econ. Bot. — Springer Science+Business Media, 1993. — ISSN 0013-0001; 1874-9364 — doi:10.1007/BF02907355
  21. ↑ Perino J. V. Osage orange (Maclura pomifera): History and economic uses // Econ. Bot. — Springer Science+Business Media, 1981. — ISSN 0013-0001; 1874-9364 — doi:10.1007/BF02859211
  22. ↑ Nielsen J. B., Westerhoff H., Kell D. et al. A community-driven global reconstruction of human metabolism // Nature Biotechnology — NPG, 2013. — ISSN 1087-0156; 1546-1696 — doi:10.1038/NBT.2488 — PMID:23455439
  23. ↑ S.Y. Fung Alkaloids and cardenolides in sixteen Euonymus taxa // Biochem. Syst. Ecol. — Elsevier, 2003. — ISSN 0305-1978; 1873-2925 — doi:10.1016/0305-1978(86)90021-9
  24. ↑ Maslin B. R., Dunn J. E., Conn E. E. Cyanogenesis in australian species of Acacia // Phytochemistry — Elsevier, 2002. — 8 p. — ISSN 0031-9422; 1873-3700 — doi:10.1016/0031-9422(88)83112-1
  25. ↑ Rosenberg H, Maheshwari V, SJ S. Alkaloid screening of fungi // Planta Med. — Thieme Medical Publishers (Germany), 1976. — ISSN 0032-0943; 1439-0221 — doi:10.1055/S-0028-1097710 — PMID:981389
  26. ↑ CAS Common Chemistry

Сылтамалар

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Чыганак — https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Су&oldid=5520020