Чита
| Чита | |
|---|---|
| рус. Чита | |
| Байрак[d] | |
.svg) | .svg) |
| Нигезләнү датасы | 1653[1] |
.JPG) | |
| Дәүләт |
 Россия[2] |
| Нәрсәнең башкаласы | Байкал арты крае, Читинская область[d], Читинский район[d], Городской округ город Чита[d][3], Читинский округ[d], Байкал арты гөбернәсе, Ерак Көнчыгыш Җөмһүрияте һәм Байкал арты өлкәсе[d] |
| Административ-территориаль берәмлек | Городской округ город Чита[d][3] |
| Сәгать поясы | UTC+09:00, YAKT[d][4] һәм IRKT[d][4] |
| Башкарма хакимият башлыгы | Михалёв, Анатолий Дмитриевич[d][5] |
| Халык саны | 333 159 (2024) |
| Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек | 650 метр |
| Кардәш шәһәр | Манҗурия[d] |
| Бүләкләр |
 |
| Мәйдан | 534 км² |
| Почта индексы | 672000 |
| Рәсми веб-сайт | admin.chita.ru(рус.) |
| Җирле телефон коды | 3022 |
| Объектның күренешләре өчен төркем | [d] |
 | |
 Чита Викиҗыентыкта | |
Чита (рус. Чита, бүр. Шэтэ) — Россия шәһәре, Байкал арты крае үзәге, Чита елгасына Ингода елгасы кушылган урынында урнашкан.
Халык саны — 335 760[6] кеше (2014).
Көнчыгыш Себернең мөһим сәнәгат һәм мәдәният үзәге. Машиналар төзү һәм митал эшкәртү (машиналар төзү, автомобиль җыю, станоклар төзү һ.б. заводлар), өй җиһазлары, агач эшкәртү, җиңел, азык-төлек (он, ит вә сөт комбинатлары), төзел материаллары сәнәгате бар. Көрән ташкүмер чыгарыла. Җылылык электр үзәге бар. 3 югары уку йорты, 2 театр, өлкәне өйрәнү музее һәм сәнгать музейлары эшләп торалар.
Чита Ингодинское тораклыгы буларак 1653 елдан мәгълүм. 1690 елдан бистә — салым һәм башка йөкләмәләрдә азат ителгәннәр тораклыгы. 1851 елдан — шәһәр һәм Байкал арты губернасы үзәге. 1920—1922 елларда Ерак Көнчыгыш Җөмһүриятенең башкаласы. 1922 елдан Байкал арты губернасы, 1926—37 елларда Ерак Көнчыгыш краенда округ мәркәзе. 1937 елдан — өлкә, 2007 елдан — край үзәге.
Халык
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]| Халык саны | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1820[8] | 1851[9] | 1853[9] | 1856[10] | 1860[11] | 1863[9] | 1890[9] | 1897[9] | 1900[12] | 1902[13] |
| 300 | ↗659 | ↗727 | ↗900 | ↗3019 | ↗3140 | ↗7049 | ↗11 480 | ↗11 520 | →11 520 |
| 1908[14] | 1913[10] | 1923[10] | 1926[15] | 1931[10] | 1939[15] | 1956[16] | 1959[17] | 1962[10] | 1967[10] |
| ↗43 000 | ↗77 400 | ↘57 000 | ↗64 000 | ↘60 000 | ↗121 100 | ↗162 000 | ↗171 816 | ↗185 000 | ↗203 000 |
| 1970[18] | 1973[10] | 1976[10] | 1979[19] | 1982[10] | 1986[10] | 1989[20] | 1992[10] | 1996[10] | 1998[10] |
| ↗241 364 | ↗267 000 | ↗290 000 | ↗302 577 | ↗321 000 | ↗342 000 | ↗365 754 | ↗376 500 | ↘321 800 | ↘316 200 |
| 2000[10] | 2001[10] | 2002[21] | 2003[10] | 2004[22] | 2005[10] | 2006[10] | 2007[10] | 2008[10] | 2009[22] |
| ↘309 900 | ↘306 500 | ↗316 643 | ↘316 600 | ↘312 000 | ↘308 500 | ↘306 200 | ↘305 800 | ↗306 100 | ↗307 000 |
| 2010[23] | 2011[10] | 2012[24] | 2013[25] | 2014[6] | |||||
| ↗324 444 | ↘324 400 | ↗327 423 | ↗331 346 | ↗335 760 | |||||
Милләтләр (2010): урыслар — 93,6%, бүрәтләр — 2,3%, украиннар — 1,0%.
Дин
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Православие
- Казан кафедраль соборы
- Ислам
- Буддизм
- Чита дацаны
Эчке бүленеш
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Чита 4 районга бүленгән:
- Ингода районы
- Тимер юл районы
- Үзәк районы
- Чернов районы
Шәхесләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Галия Әхмәтова (1954—2015), язучы, фән докторы, профессор.
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- ↑ Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
- ↑ archINFORM — 1994.
- 1 2 ОКТМО
- 1 2 Федеральный закон от 30.12.2015 № 453-ФЗ — 2015.
- ↑ https://www.chita.ru/news/65393/
- 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. әлеге чыганактан 2014-08-02 архивланган. 2014-08-02 тикшерелгән.
- ↑ Указ о присвоении почётного звания «Город трудовой доблести».
- ↑ В начале 1820-х годов. Константинов А. В., Константинова Н. Н. История Забайкалья (с древнейших времен до 1917 года). — Чита: Издательство ЗабГПУ, 2002. — 248 с. — 10 000 экз. — ISBN 5851582170
- 1 2 3 4 5 Константинов А. В., Константинова Н. Н. История Забайкалья (с древнейших времен до 1917 года). — Чита: Издательство ЗабГПУ, 2002. — 248 с. — 10 000 экз. — ISBN 5851582170
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Народная энциклопедия «Мой город». Чита. әлеге чыганактан 2013-11-10 архивланган. 2013-11-10 тикшерелгән.
- ↑ В источнике: 1860-е года. Константинов А. В., Константинова Н. Н. История Забайкалья (с древнейших времен до 1917 года). — Чита: Издательство ЗабГПУ, 2002. — 248 с. — 10 000 экз. — ISBN 5851582170
- ↑ На конец XIX века. Константинов А. В., Константинова Н. Н. История Забайкалья (с древнейших времен до 1917 года). — Чита: Издательство ЗабГПУ, 2002. — 248 с. — 10 000 экз. — ISBN 5851582170
- ↑ Энциклопедия Забайкалья. Электронный ресурс
- ↑ порядка 43000 человек. Константинов А. В., Константинова Н. Н. История Забайкалья (с древнейших времен до 1917 года). — Чита: Издательство ЗабГПУ, 2002. — 248 с. — 10 000 экз. — ISBN 5851582170
- 1 2 Основные итоги переписей населения 1939 г., 1959 г., 1970 г., 1979 г., 1989 г., 2002 г.. әлеге чыганактан 2013-09-23 архивланган. 2013-09-23 тикшерелгән.
- ↑ Народное хозяйство СССР в 1956 г. (Статистический сборник). Государственное статистическое издательство. Москва. 1956. әлеге чыганактан 2013-10-26 архивланган. 2013-10-26 тикшерелгән.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. әлеге чыганактан 2013-04-28 архивланган. 2013-09-25 тикшерелгән.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.. Демоскоп Weekly. әлеге чыганактан 2013-04-28 архивланган. 2013-09-25 тикшерелгән.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.. Демоскоп Weekly. әлеге чыганактан 2013-04-28 архивланган. 2013-09-25 тикшерелгән.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность городского населения. әлеге чыганактан 2011-08-22 архивланган.
- ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. әлеге чыганактан 2012-02-03 архивланган.
- 1 2 4.13. Города с численностью населения 100 тысяч и более человек. әлеге чыганактан 2014-05-01 архивланган. 2014-05-01 тикшерелгән.
- ↑ Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения Забайкальского края по городским округам, муниципальным районам, городским и сельским поселениям, городским населенным пунктам, сельским населенным пунктам. әлеге чыганактан 2014-09-11 архивланган. 2014-09-11 тикшерелгән.
- ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. әлеге чыганактан 2014-05-31 архивланган. 2014-05-31 тикшерелгән.
- ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). әлеге чыганактан 2013-11-16 архивланган. 2013-11-16 тикшерелгән.