Элҗен көне

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Ильяс пәйгамбәрнең күк йөзендә арбада йөрүе.

Элҗен көне (изге пәйгамбәр Ильяс көне, русча день Святого пророка Ильи) – керәшен татарларының һәм православие диненә караган башка халыкларның бәйрәме. Кайбер төбәк керәшеннәрендә “Илҗин көне” дип тә атала.

2 августта билгеләп үтелә. Бу көнне чиркәүгә йөрүчеләр, дини эчтәлектәге җырлар җырлап, догалар укып, тәре йөрешенә чыгалар, үзләрен һәм узып баручыларны изге су белән коендыралар. Чиркәүгә әйләнеп кайткач, келәү итеп, шөкер кылалар, Аллаһ пәйгамбәре Ильяска акафист укыйлар.[1]

Дата.[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ильяс пәйгамбәр безнең эрага кадәр IX гасырда туа.[2]

Дөньядагы күпчелек православие чиркәүләре Ильяс пәйгамбәрне олылау көнен юлиан календаре буенча 20 июльдә билгелиләр.

Рус православие чиркәве шулай ук юлиан календаре белән эш итә.

Григориан календаре буенча бәйрәм 2 августка туры килә.

Католик чиркәве Ильяс пәйгамбәр көнен аерым билгеләми.

Тарихы.[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Бу бәйрәмдә православие динендәгеләр игенче көнкүреше белән бәйләнгән махсус мөрәсим (русча обряд) уздыра.

Ильяс пәйгамбәрнең яңгырлар һәм корылык өстеннән хакимлеге булуын аның культы барлыкка килгән Борынгы Грециядә [3] һәм Якын Көнчыгышта да таныганнар.

Ильяс пәйгамбәр күк йөзендә арбада барганда каты тавыш чыгара, яшен атып, еланны эзәрлекли, дип ышанганнар. Бу изге пәйгамбәр хөрмәтенә корылган храмнарның күп булуы аны олылау билгесе булып тора. Ильяс пәйгамбәрне какшамас ныклыгы, саф булуы, Аллаһны данлап көрәшкәне өчен зурлыйлар.

Русиядә христиан дине кабул ителгәч, Элҗен көне славян Аллаһысы - күк күкрәтүче (русча громовержец) Перун бәйрәмен алыштырган.[4]

Хорафатлар.[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Авыл кешеләре Элҗен көне алдыннан йортларын җыештыра, хуҗалыкларын, иген кырларын күк күкрәүле яшенле яңгырдан саклау чаралары күргәннәр.
  • Ялтыравыклы көнкүреш әйберләрен, байлыкларын яшереп куйганнар.
  • Элҗен көнендә бер эш тә эшләргә ярамаган – үзенең бәйрәмен хөрмәт итмәгән өчен Ильяс пәйгамбәрнең ачуы килеп, җәзаларга мөмкин дип уйланылган. Калуга губернасында эшкә чыккан кешене үз авылдашлары ук җәзага тарткан: атын туарганнар, дирбиясен кабакка алып барып, сатып эчкәннәр.[5]
  • Туй итәргә ярамаган.
  • Бу көнне яуган яңгыр суында юынсаң – сәламәтлегең ныгый.
  • Элҗен көннән соң һава торышы начарая, су коену тыела торган була.

Бу кызыклы.[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Элҗен көне Русия Һава-десант гаскәрләре көне белән туры килгәнгә, Ильяс пәйгамбәр Русия һава-десант гаскәрләренең яклаучысы булып санала.

Мәкальләр.[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • «Элҗен көне төшкә чаклы җәй, төштән соң көз»,
  • «Элҗен көне өйләдән соң көз».[6]

Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1. Золотые правила народной культуры / О. В. Котович, И. И. Крук. — Минск: Адукацыя i выхаванне, 2010 ел, 592 бит.. ISBN 978-985-471-335-9

Тышкы сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

http://www.ote4estvo.ru/tradicii-i-prazdniki/731-ilin-den.html

http://www.caletre.ru/ilin-day-2014/

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Миасс сегодня http://newsmiass.ru/index.php?news=35435
  2. http://tradicii.com/den-ili-proroka-ilin-den-prazdnik-v-kotoryjj-kupatsya-nelzya.html
  3. Православная эниклопедия. Том XXII. Мәскәү: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2009 ел — 236-259 бит. ISBN 978-5-89572-040-0
  4. http://www.inmoment.ru/holidays/elijahs-day.html
  5. Миасс сегодня http://newsmiass.ru/index.php?news=35435
  6. Татар халык мәкальләре. 1 том. (төзүчесе Нәкый Исәнбәт). Казан, 1959 ел, 915 бит.