Кояш

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Кояш Sun symbol.svg
Sun920607.jpg
Төп хасиятләр
Җирдән
уртача ераклыгы
1,496×1011 м
(8,31 яктылык минут)
Күренмә йолдызча зурлык (V) −26,74m[1]
Абсолют йолдызча зурлык 4,83m[1]
Спектр сыйныфы G2V
Орбитаның параметрлары
Галактика үзәгеннән
ераклыгы
~2,5×1020 м
(26 000 яктылык елы)
Галактика өслегеннән
ераклыгы
~4,6×1017 м
(48 яктылык елы)
Галактиканы әйләнеп чыгу вакыты 2,25–2,50×108 ел
Тизлек ~2,2×105 м/с[2]
(Галактика үзәге тирәли орбитасында)
2×104 м/с
(янәшә йолдызларга карата)
Физик хасиятләр
Уртача диаметр 1,392×109 м[1]
(Җирнеке 109 диаметр)
Экватор радиусы 6,955×108 м[3]
Экватор әйләнә озынлыгы 4,379×109 м[3]
Яньчеклек 9×10−6
Өслек мәйданы 6,088×1018 м²[3]
(Җирнеке 11 900 мәйдан)
Күләм 1,4122×1027 м³[3]
(Җирнеке 1 303 600 күләм)
Масса 1,9891×1030 кг[1]
(Җирнеке 332 946 масса)
Уртача тыгызлык 1409 кг/м³[3]
Экватордагы тизләнеш 274,0 м/с²[1] (27,94 g)
Икенче галәми тизлек
(өслектә)
617,7 км/с[3]
(Җирнеке 55)
Өслегенең файдалы температурасы 5778 К[1]
Таҗ
температурасы
~1 500 000 К
Төш
температурасы
~13 500 000 К
Яктыртучанлык 3,846×1026 Вт[1]
~3,75×1028 Лм
Яктырыш 2,009×107 Вт/м²/ср
Әйләнү хасиятләре
Күчәр авышканлыгы 7,25°[1]
(эклиптика өслегенә карата)
67,23°
(Галактика өслегенә карата)
Туры калкулык
(төньяк котыпның)[4]
286,13°
(19 сәг 4 мин 30 с)
Авышлык
(төньяк котыпның)
+63,87°
Тышкы күренүчән катламлар сидерик әйләнеп чыгу вакыты
(16° киңлегендә)
25,38 көн[1]
(25 көн 9 сәг 7 мин 13 с)[4]
(экваторда) 25,05 көн[1]
(котыплар янында) 34,3 көн[1]
Тышкы күренүчән катламлар әйләнү тизлеге
(экваторда)
7284 км/ч
Фотосфераның составы
Водород 73,46 %
Гелий 24,85 %
Кислород 0,77 %
Углерод 0,29 %
Тимер 0,16 %
Күкерт 0,12 %
Неон 0,12 %
Азот 0,09 %
Кремний 0,07 %
Магний 0,05 %

КояшҖир шарына иң якын йолдыз. Кояш — Кояш системасының бердәнбер йолдызы. Аның тирәсендә бу системаның башка объектлары әйләнәләр: планеталар һәм аларның иярченнәре, кәрлә планеталар һәм аларның иярченнәре, астероидлар, метеороидлар, кометалар һәм галәми тузан. Кояш Кояш системасы массасының 99,866 % эченә ала. Кояш нурланышы Җирдә тереклекне куәтләнә, климатка тәэмин итә. Кояш водородтан (~73 % массалата һәм ~92 % күләмле), гелийдән (~25 % массалата һәм ~7 % күләмле) һәм башка кече концентрацияле элементлардан: тимердан, никельдән, кислородтан, азоттан, кремнийдән, күкерттән, магнийдан, углеродтан, неоннан, кальцийдан һәм хромнан гыйбарәт. Водородның 1 млн. атомга гелийнең 98 000 атом, кислородның — 851, углеродның — 398, неонның — 123, азотның — 100 азота, тимерның — 47, магнийның — 38, кремнийның — 35, күкертнең — 16, аргонның — 4, алюминийнең — 3, никельнең, натрийның һәм кальцийның икешәр атом туры килә. Спектр классификациясе буенча Кояш G2V төренә («сары кәрлә») исәпләнә. Кояш өслегенең температурасы 6000 K җитә, шуңа күрә Кояш ак яктылык тарата.

Безнең Киек Каз Юлы галактикасында 100 млрд. артык йолдыз бар, аларның 85 % безнең Кояштан аз яктырак (күбесенчә кызыл кәрләләр). Баш эзлеклелек йолдызы булып Кояш энергияне термик төш синтезы аркасында чыгара. Кояш очрагында энергиянең иң зур өлеше гелий водородтан синтезында чыгарыла.

Җир Кояш белән чагыштырганда

Кояш Җирдән 149,6 млн. км ераклыгында тора. Аның күренмә почмакча диаметр Айныкы шикелле ярты градустан бераз артыграк (31–32 минут) тәшкил итә. Кояш Киек Каз Юлы үзәгеннән 26 000 яктылык елы ераклыкта урнаша һәм аның тирәсендә 200 млн. ел эчендә әйләнеп чыга. Кояшның орбиталь тизлеге 217 км/с тәшкил итә. Хәзерге вакытта Кояш безнең Галактикасының Орион җиңенең эчке кырыенда Персей җиңе һәм Кавәс җиңе арасындагы «Урынчыл йолдызара болытта» була. Кояшның абсолют йолдызча зурлыгы +4,83m тәшкил итә.

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Sun Fact Sheet. NASA.
  2. Defining our Place in the Cosmos — the IAU and the Universal Frame of Reference
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Sun: Facts & figures. Solar System Exploration. NASA.
  4. 4,0 4,1 P. K. Seidelmann; V. K. Abalakin; M. Bursa; M. E. Davies; C. de Bergh; J. H. Lieske; J. Oberst; J. L. Simon; E. M. Standish; P. Stooke; P. C. Thomas. (2000). Report Of The IAU/IAG Working Group On Cartographic Coordinates And Rotational Elements Of The Planets And Satellites: 2000. Retrieved on 2006-03-22.