Яулытора

Яулытора
Яулытора
	рус. Ялуторовск
	Байрак[d]
Нигезләнү датасы	1659
Рәсми исем	Ялуторовск
Дәүләт	Россия
Нәрсәнең башкаласы	Яулытора районы
Административ-территориаль берәмлек	Яулытора районы
Сәгать поясы	UTC+05:00
Халык саны	38 824 (1 гыйнвар 2025)
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек	60 метр
Мәйдан	52,16 км²
Почта индексы	627010
Рәсми веб-сайт	yalutorovsk.admtyumen.ru(рус.)
Җирле телефон коды	34535
	Яулытора Викиҗыентыкта

Яулытора, Ялутор (рус. Ялуторовск) — Төмән өлкәсендәге кече шәһәр, Яулытора районының административ үзәге.

Халык саны — 36 949 кеше (2010).^[6]

География

Ялутор Тубыл елгасы өстендә, Төмәннән 78 километр көньяк-көнчыгыштарак урнашкан. Екатеринбург — Омск тимер юлында станция.

Сәгать поясы

Екатеринбург вакыты

Яулытора Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

Тарих

Ялутор бистәсе 1659 елда Яулы-Тура татар шәһәрлеге урынында нигезләнә. 1719 елдан — Себер губернасы Тубыл провинциясенең Ялутор дистрикты үзәге.

1782 елда шәһәр статусын ала һәм Тубыл губернасының Ялутор өязе үзәге була.

XIX гасырда шәһәрдә сөргенгә сөрелгән декабристлар яшәгәннәр.

1912 елда Яулыторага беренче пуез килә.

1919 елдан — Төмән губернасы составында, 1923 елдан — Яулытора районы үзәге.

1934 елның гыйнвар-декабрендә Об-Иртыш өлкәсе составында, 1934—1944 елларда — Омск өлкәсе составында, 1944 елдан — Төмән өлкәсе составында.

Халык

1840^[7]	1856^[8]	1897^[9]	1913^[8]	1926^[8]	1931^[8]	1939^[8]	1959^[10]	1970^[11]	1979^[12]	1989^[13]	2002^[14]	2010^[6]
2 805	~3 300	3 330	~6 100	~5 700	~6 200	~13 600	20 188	25 426	32 914	36 841	36 088	36 949

Милли состав

Милләт	2002^[15]	2010^[16]
руслар	88,6%	88,7%
татарлар	6,6%	6,5%
украиннар	1,1%	1,0%

Икътисад

«Ялуторовскмолоко» сөт-консервлар комбинаты, ит комбинаты, тегү фабрикасы. Тимер-бетон әйберләр, такта яру һәм авыл хуҗалыгы машиналарын ремонтлау заводы.

Югары уку йортлары

Төмән дәүләт нефть һәм газ университетының филиалы.

Татар матбугаты

1931—1935 елларда шәһәрдә татар телле «Kymək xuçalьq» («Күмәк хуҗалык») гәҗите нәшер ителгән.

Тышкы сылтамалар

«Минем шәһәр» энциклопедиясендә Яулытора шәһәре

Искәрмәләр

[_d27c045e492abb66-1] Ялуторовск. Историческая справка.

[_8416f247e4529bda-2] Большая российская энциклопедия — Москва: Большая российская энциклопедия, 2004.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q649https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737https://wikidata.org/wiki/Track:P11514https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199https://wikidata.org/wiki/Track:P2924

[_bc157fa2f7bd4518-3] ttps://yalutorovsk.admtyumen.ru/

[_b1d0c7190f242166-4] Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года — Москва: Росстат, 2025.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q133797648https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680https://wikidata.org/wiki/Track:Q649

[_34506ef3b45368de-5] ttps://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf

[gks.ru-6] 1 2 архив күчермәсе, archived from the original on 2011-06-27, retrieved 2012-11-24

[7] Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840

[autogenerated1-8] 1 2 3 4 5 http://www.mojgorod.ru/tjumensk_obl/jalutorovsk/

[9] ttp://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=735

[10] 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны

[11] 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны

[12] 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны

[13] 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны

[14] 2002 елгы Бөтенроссия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны

[15] 2002 ел сан алу базасы, archived from the original on 2017-11-11, retrieved 2014-01-27

[16] 2010 ел сан алу базасы, archived from the original on 2018-03-27, retrieved 2014-01-27

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]