Үзбәкстан Совет Социалистик Республикасы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Үзбәкстан Совет Социалистик Республикасы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Үзбәкстан Сәвит Социалистик җɵмһүрᴎятсы
үзб. Ўзбекистон Сәвит Социалистик җɵмһүрᴎятси, Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi
рус. Узбекская Сәвитская Социалистическая җɵмһүрᴎят

13 май 1925 — 26 дᴎкәбеp 1991


Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic (1952–1991).svg Emblem of the Uzbek SSR.svg
Байрак Герб
Шигарь
«Бутун дунө пролетарлари, бирлашингиз!»
Башкала Ташкәнт
Мәйдан 447,4 мең км²
Халык 19 905 156 кеше[1] (1989)
Идарә итү төре Сәвит җɵмһүрᴎятсы

Үзбәкстан Сәвит Социалистик җɵмһүрᴎятсы (үзб. Ўзбекистон Сәвит Социалистик җɵмһүрᴎятси, Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi, рус. Узбекская Сәвитская Социалистическая җɵмһүрᴎят) — Урта Азия милли-территориаль чикләндерү үткәрелүе нәтиҗәсендә барлыкка килгән һәм СССР cастaфына кергән милли җɵмһүрᴎят (1925–1991). Төркистан АССР, Бохара Халык Сәвит җɵмһүрᴎятсы һәм Харәзем Халык Сәвит җɵмһүрᴎятсы территорияләренең нигездә үзбәкләр һәм каракалпаклар яши торган өлешләрендә барлыкка килгән.

Башкаласы Ташкәнт шәһәрендә урнашкан.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Урта Азиядә милли-хөдүди чикләндерү үткәрү нәтиҗәсендә Төркистан АССР юкка чыгарылган, аның хөдүде ҮзССР, Төрекмәнстан ССР, Таҗикстан АССР (ҮзССР тәкибендә, 1929 елдан Таҗикстан ССР), шулай ук, Кара-кыргыз (Кыргызстан) мөхтәр өлкәсе (Pəcəᴎ̆ Cәвᴎт Федератив Caᴛсиялисᴫар Җɵᴍhүриᴙте cастaфында; Кыргызстан ССР), Каракалпак мөхтәр өлкәсе (Казакстан АССР cастaфында; соңрак Каракалпакстан АССР, 1936 елдан ҮзССР cастaфында) cастaфына кертелгән. Гомумүзбәк шураларының Бохарада булган 1 нче корылтаенда (1925 елның феврале) «Үзбәкстан Сәвит Социалистик җɵмһүрᴎятсын оештыру турында декларация» кабул ителгән. Корылтайда җɵмһүрᴎятның югары органнары: ҮзССР ҮБК һәм ҮзССР ХКШ-ы төзелгән. Административ ягыннан ҮзССР 1925 елда сигез өлкә (Сәмәрканд, Ташкәнт, Фәрганә, Хуҗант, Зәрәфшан, Сөрхандәрья, Кашкадәрья, Харәзем) һәм Таҗикстан АССР (1929 елгача ҮзССР cастaфында булган), 22 өяз һәм 241 вулыска бүлнгән. 1926 елда административ-икътисади районлаштыру гамәлгә ашырылган.

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1959[2] 1970[3] 1979[4] 1989[1]
8 105 572 11 799 429 15 390 836 19 905 156

Милли cастaф (1989): үзбәкләр — 71,4 %, руслар — 8,3%, таҗиклар — 4,7 %, казакълар — 4,1 %, татарлар — 2,4 %, каракалпаклар — 2,1 %, кырым татарлары — 1,0 %.

Идарә-җир төзелеше[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1987 елда Үзбәкстан Сәвит Социалистик җɵмһүрᴎятсы эченә 12 өлкә, Ташкәнт шәһәре һәм Каракалпакстан АССР кергән[5].

Шулай ук карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg1.php
  2. http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr59_reg1.php
  3. http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr70_reg1.php
  4. http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr79_reg1.php
  5. Дударев В.А., Евсеева Н.А. СССР Административно-территориальное деление союзных республик / редактор И. Каманина. — М.: «Известия Сәвитов народных депутатов СССР», 1987. — 671 с. — 103 800 экз.