Сальвадор

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Сальвадор latin yazuında])

Эль-Сальвадор Җөмһүрияте
Flag of El Salvador.svg Сальвадор илтамгасы
Байрак Илтамга
Сальвадор милли һимны
El Salvador (orthographic projection).svg
Рәсми телләр испан теле[1]
Башкала Сан-Сальвадор
Президент
Вице-президент
Найиб Букеле
Оскар Ортис
Халык саны
• Бәя
Халык тыгызлыгы

5 744 113 (2007)[2]
КПҮИ  0,675[3] 
Акча берәмлеге АКШ доллары һәм Bitkoin[4][5]
Интернет-домен .sv
ISO коды SV
ХОК коды ESA
Телефон коды +503
Сәгать кушаклары UTC−06:00 һәм America/El_Salvador[d][6]
Балигъ булу яше 18 яшь

Сальвадо́р (исп. El Salvador — Коткаручы) — Үзәк Америкада урнашкан дәүләт. Көнчыгышта һәм көньякта Һондурас белән, көнбатышта исә Гватемала белән чиктәш. Көньякта Тын океан сулары белән юыла.

Мәйданы — 21 мең км², халык саны — якынча 6 млн кеше.

Сальвадор — Үзәк Америкада халык саны буенча беренче урында тора. Сальвадорның башкаласы һәм иң зур шәһәре Сан Сальвадор. 2015 җан исәбе буенча Сальвадор халкы якынча 6,38 млн кеше, бу аны регионның халык иң тыгыз урнашкан иле итә. Аның халкы күбесенчә Аурупа һәм җирле Американ чыгышлы кешеләрнең метисларыннан тора.
Сальвадорда гасырлар буена берничә Мезоамерикан халкы яшәгән, бигрәк тә Кузкатлеклар һәм шулай ук Ленка һәм Майя. 16-ынчы гасыр башында территорияне Испан Империясе яулап ала, ул аны Яңа Испания Вице-корольлегенә кертә. 1821 елда ил Беренче Мексика Империясенең өлеше буларак бәйсезлеккә ирешә һәм соңрак 1823 елда Үзәк Америка Федераль Җөмһүриятенә кушыла. 1841 елда җөмһүриятне ликвидация белән, Сальвадор суверен була Һондурас һәм Никарагуа белән Үзәк Америка Җөмһүрияте дип аталган 1895 елдан 1898 елга кадәр булган кыска шураны формалаштырганчы.
19-ынчы гасыр соңыннан 20-нче гасыр уртасына кадәр Сальвадор фетнәләр, революцияләр, авторитар хөкемдарлар варис булу белән сыйфатлана торган хроник сәяси һәм икътисади тотрыксызлык кичергән. Даими иҗтимагый икътисадый тигезсезлек һәм гражданнарның канәгатьсезлеге бөлгенлеккә төшерә торган Сальвадор Гражданнар Сугышында чагылдырылган, ул хәрбиләр тарафыннан җитәкләнгән хөкүмәт һәм сул канат партизан төркемнәре арасында сугышылган. Конфликт сөйләшүләр белән беткән, ул күпфиркале конституцион җөмһүрияткә китергән, ул хәзергәчә яши бирә.
Сальвадор икътисадында тарихи рәвештә авыл хуҗалыгы хөкем сөрә, ул колониаль чорда иң мөһим булган индиго үсемлегеннән (испанча añil) башланган, шуннан соң кофе булган, ул 20-нче гасыр башында экспорт кертемнәрнең 90 процентын биргән. Сальвадор шуннан соң үзенең кофега бәйлелеген киметкән һәм сәүдә һәм финанс элемтәләрен ачып һәм сәнәгать секторын киңәйтеп икътисадны диверсификацияли башлаган. Сальвадорның 1892 елдан бирле валютасы 2001 елда АКШ доллары белән алмаштырылган.
2010 ел мәгълүматы буенча, Сальвадор баручы тиз индустриализация сәбәпле Латин Америкасы илләре арасында Кеше Үсеше Индексы буенча 12-нче һәм Үзәк Америкада (Панама, Коста Рика һәм Белиз артында) дүртенче ил булган. Шулай да, ил югары җинаять, тигезсезлек һәм ярлылык дәрәҗәләре белән көрәшен дәвам итә.

Диннәр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сальвадор Конституциясе дин иреген күздә тота һәм дини дискриминацияне тыя. Башка затларның дини инануларын мыскыл итү яки дини фәннәргә зыян китерү төрмә белән җәзалана. Дин вәкилләре (руханилар) җитәкче дәүләт вазифаларын биләми һәм аларга сәяси партияләргә керү тыела [7].

Сальвадорның якынча 6,2 миллион кешесе (2017 елның июль ае), нигездә, христианнар [8]. Евангелие протестантлары соңгы унъеллыкларда тиз үсеш кичерә, шул ук вакытта халыкта католикларның өлеше кими[9].

Башка диннәр тарафдарлары ил халкының 1,1 % ын тәшкил итә: Буддачылык, Бәһаи, Ислам, спиритизм, оккультизм, Яһүд дине, Һинд дине, Майя рухияте ― 0,17 %.

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 62 // Constitution of El Salvador — 1983.
  2. 2,0 2,1 2007 census of El Salvador
  3. 3,0 3,1 Отчёт о развитии человечестваПрограмма развития ООН, 2022.
  4. 4,0 4,1 El Salvador, primer país del mundo en reconocer al Bitcoin como moneda de curso legal — 2021.
  5. 5,0 5,1 El Salvador's dangerous gamble on bitcoin — 2021.
  6. 6,0 6,1 6,2 https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2021e/northamerica
  7. International Religious Freedom Report 2017 El Salvador, US State Department, Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor.
  8. International Religious Freedom Report for 2017: El Salvador. For percentages it cites the Institute of Public Opinion of the University of Central America May 2017 survey.
  9. Stephen Offutt, New Centers of Global Evangelicalism in Latin America and Africa (Cambridge University Press, 2015) focuses on El Salvador the north central south America and South Africa.