Шәхсәй-вахсәй

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү

Шәхсәй-вахсәй (фарсы теленнән) — ислам динендә шигый мөселманнар арасында таралган, Гашура көнне үткәрелүче кайгы белдерү (матәм) йоласы. Шигыйларның өченче имамы Хөсәеннең (620-680) үлеменнән соң, аның тарафдарларыннан башланып киткән үз-үзеңне газаплау күренеше. Йола Хөсәен үтерелгән көндә – мөхәррәм аеның унынчы көнендә (Гашура, Гашир көн)[1] үткәрелә.

Кылыч белән яра ясау. Баһрәйн, 2011

Йола исеме[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Үз-үзләрен газаплаучылар, кайгы белдереп: «Шах, Хөсәен, вах, Хөсәен!» - дип кычкыралар, шуннан кыскартылып, Аурупа телләренә, «шәхсәй-вахсәй» булып калган.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Б.э. 680нче елында, дүртенче хәлиф Галинең (599-661) кече улы Хөсәен (620-680), үзенә хәлифәлек дәгъвалап, Гыйракка юнәлгән вакытта, үзе һәм 73 тарафдары Кәрбала бистәсендә үтерелә. Шигый мөселманнар Хөсәенне дин өчен газап чигеп үлгән, дин юлында шәһит киткән изге дип саныйлар.

Йола[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Йола шигыйлар күпләп яшәгән илләрдә (Гыйрак, Иран, Һиндстан, Мьянма, Пакистан, Әфганстан, Ливан, Төркия, Ливан, Баһрәйн һ.б.) урамда, күп кеше катнашында уза. Фанатик шигыйлар, күп очракта руханиларга ялланган кешеләр, «Шах, Хөсәен, вах, Хөсәен !», дип кычкырып, күкрәкләренә йодрык белән сугалар, утлы күмер өстендә йөриләр, үзләрен чылбырлар белән кыйныйлар, кылыч яки пычак белән тәннәрен җәрәхәтлиләр, чөнки риваятьләр буенча Хөсәен тәненә 33 кылыч, 34 пычак ярасы алган, дип исәпләнелә.

Иран шаһы Риза Пәһләви (1878-1944) үзе ил белән идарә иткән чорда (1925-1941) урамнарда шәхсәй-вахсәй йоласын уздыруны тыя. Ләкин Ислам инкыйлабыннан соң әлеге тыю көчен югалта.

Максаты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәхсәй-вахсәй шигый мөселманнар арасында дини хисләрне көчәйтү, милли һәм дини дошманлыкны үстерү максатына хезмәт итә.

Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Ислам. Белешмә-сүзлек (төзүче Заһид Шәфигый). Казан: ТКН, 1993. ISBN 5-298-00949-2

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]