Николай Лобачевский

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Николай Иван улы Лобачевский

Л. Д. Крюков. Н. И. Лобачевский портреты
(1839)
Һөнәре галим
Туу датасы 1 декабрь 1792(1792-12-01)
Туу җире Түбән Новгород
Ватандашлыгы Flag of Russia.svg/Greater Coat of Arms of the Russian Empire 1700x1767 pix Igor Barbe 2006.jpg Русия империясе
Үлем датасы 24 февраль 1856(1856-02-24) (63 яшь)
Үлем җире Казан

Николай Иван улы Лобачевский(1792— 1856) — рус математигы, евклидча булмаган геомет­рияне барлыкка китерүче, әлеге геометрия мате­матикада аксиоматиканың роле турындагы күзал­лауны үзгәртә һәм чагыштырмалылык теориясен эшкәрткәндә мөһим роль уйный. Шулай ук матема­тик анализга һәм алгебрага зур өлеш кертә. Ул югары дәрәҗәдәге алгебраик тигезләмәләрне чишү­нең якынча методын эшкәрткән. Беренче тапкыр дөнья тарихында 5-нче Евклид пастулаты (параллель сызыклар турында) шик астында куйган, Евклид түгел яки Лобачевский геометриясе булдырган. Лобачевский геометриясе нигезендә Альберт Эйнштейн "Гомуми чагыштырмалылык теориясе" һәм "Бердәм кыр теориясе" иҗат иткән.

1811-46 елларда Казан дәүләт университетында, 1827-46 ректор, профессор (1822). 1846 елдан Казан уку-укыту округы попечителе ярдəмчесе. К. Гаусс медаленә лаек була (1856, вафатыннан соң). Хезмəтлəре геометрия, гыйльме җәбер, астрономия, механика һəм физика, ихтималлык теориясенә карый.

Айдагы бер кратер һəм бер кечкенə планета Лобачевский исеме белəн атала. Лобачевский исемендəге халыкара бүлəк булдырыла (1895).

Хәтирә[үзгәртү]

  • Казан Дәүләт Университеты янында 1896 елның 1 сентябрьдә Николай Лобачевскийгә һәйкәл ачылган иде.
  • Казан шәһәре үзәгендә һәм башка шәһәрләрдә Лобачевский исемендәге урамнары бар.
  • Лобачевский исемендәге Казан Университеты фәнни китапханәсе
  • Лобачевский исемендәге Казан Университеты каршындагы лицее

Шулай ук карагыз[үзгәртү]