Физика

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү

Фи́зика (бор. грек. φύσις – табигать)- матди дөньяның төзелешен һәм үсешен билгеләүче фундаменталь һәм гомуми закончалыклар турында белем тармагын өйрәнүче фәнне белдерүче термин.

"Физика" атамасы беренче тапкыр, б.э.к. IV гасырда яшәгән, борынгы грек фикер иясе – Аристотельның хезмәтләрендә кулланыла.

Физика сабагы[үзгәртү]

Физика – гомуми мәгънәдә табигать турында фән (Табигать белеме өлеше). Бу фән матдәне (материя) һәм энергияне, һәм, шулай ук, материяне хәрәкәткә китерүче табигатьнең фундаменталь үзара тәсир итешүен өйрәнә.

Кайбер кануннар барлык материаль системалар өчен дә уртак булып тора, мәсәлән, энергия саклану кануны. Физиканы кайвакыт фундаменталь фән дип атыйлар, чөнки башка табигый фәннәр ( биология, геология, химия һ.б.), материаль системаларның, физика кануннарына буйсынучы кайбер сыйныфларын гына өйрәнәләр. Мәсәлән, химия атомнарны һәм алардан төзелгән матдәләрне өйрәнә. Ә матдәнең химик үзлекләре атом һәм молекулаларның физик үзлекләре белән билгеләнәләр.

Физика математика белән бик тыгыз бәйләнгән: математика физикага, физик законнарны төгәл китерүче ысул бирә. Физика теорияләре һәрвакытта да диярлек математик аппарат ярдәмендә аңлатыла. (Математик физика)

Теоретик һәм тәҗрибәле физика[үзгәртү]

Физиканың мөһим тармаклары булып тәҗрибәле физика (эксперименталь) һәм теоретик физика тора. Бу ике тармак үзара бик тыгыз бәйләнгән. Тәҗрибәле физика тәҗрибәләр ярдәмендә бар булган теорияләрне өйрәнә һәм яңа ачышлар ясый. Теоретик физика бар булган эксперименталь мисалларны аңлата һәм алар буенча яңа нәтиҗәләр ала.

Мөһим теорияләр[үзгәртү]

Теория Мәһим бүлекләре Билгеләмәләр
Классик механика Ньютон законнарыЛагранж механикасыГамильтон механикасыХаос теориясеГидродинамикаТоташ тирәлекләр механикасы МатдәУрынВакытЭнергияХәрәкәтМассаОзынлыкТизлекКөчЕгәрлекЭшСаклану законыИнерция моментыПочмак моментыКөч моментыДулкынТәэсирҮлчәнеш
Электродинамика ЭлектростатикаЭлектричествоМагнитостатикаМагнетизмМаксвелл тигезләмәләре Электр корылмасыКөчәнешТокЭлектр кырыМагнит кырыЭлектромагнит кырЭлектромагнит нурланыш
Термодинамика һәм Статистик физика Җылылык машинасыМолекуляр-кинетик теория ТемператураБольцман даими зурлыгыЭнтропияИрекле энергияТермодинамик тигезләнешСтатистик суммаМикроканоник бүленешЗур каноник бүленеш
Квант механикасы Шрёдингер тигезләмәсеФейнман интегралыКырның квант теориясе ГамильтонианТиңдәш кисәкчекләрПланк даими зурлыгыҮлчәнешКвант осцилляторыДулкын функциясеНуль-энергияПеренормировка
Чагыштырмалылык теориясе Махсус чагыштырмалылык теориясеГомуми чагыштырмалылык теориясе Чагыштырмалылык принцибы4-векторУрын-вакытЯктылык тизлегеУрын-вакыт кәкрелегеКара тишем

Физика бүлекләре[үзгәртү]

Макроскопик физика[үзгәртү]

Микроскопик физика[үзгәртү]

Ике һәм күбрәк фәнгә кагылган бүлекләр[үзгәртү]

Белешмә[үзгәртү]

Моны да карагыз[үзгәртү]