Түбән Новгород

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
шәһәр (1221 елдан)
Түбән Новгород
Байрак Герб
Байрак Герб
Ил Русия
Өлкә Нижгар өлкәсе
Шәһәр округы Түбән Новгород
Координаталар 56°19′37″ т. к. 44°00'27" кч. о. (G)
Нигезләнде 1221
Элеккеге исемнәр 19321990: Горький
Мәркәз биеклеге 200 м
Халык саны 1 250 615 кеше (2010)
Агломерация ~ 2 000 000 кеше
UTC UTC+4
Телефон коды +7 831
Почта индекслары 603ххх
Рәсми сайт http://нижнийновгород.рф/ (рус.)
Шәһәр көне Сентябрьнең икенче якшәмбесе
Бүләкләр Ленин ордены
Түбән Новгород (Россия)
Red pog.png
Түбән Новгород (Нижгар өлкәсе)
Red pog.png

Түбән Новгород яки Нижгар (рус. Нижний Новгород, сөйләү телендә — Нижний, чуаш. Чулхула, чирм. Угарман, эрз. Алоош) — халык саны буенча Русиянең бишенче шәһәре, Нижгар өлкәсе үзәге, Идел елгасы буенда урнашкан.

Халык саны — 1 250 615 кеше, буйсындырылган торак пунктлары белән — 1 253 324 кеше.[1]

Шәһәргә 1221 елда нигез салына. Бу шәһәрдә "ГАЗ" (Горький автомобиль заводы), Горький ГЭСы барлыгы мәгълүм. Ә соңгы елларда Түбән Новгород Идел буе федераль округы үзәге буларак таныш.

География[үзгәртү]

Шәhәр Көнчыгыш Аурупа тигезлегендә, Уканың Иделгә кушылу урынында, Мәскәүдән 400 километр көнчыгыштарак урнашкан. Ука елгасы шәһәрне ике өлешенә — «таулы» сул ягына һәм тигезле уң ягына бүлә. Шәһәрдә шулай ук тагын 12[2](Боровка, Старка, Левинка, Ржавка, һ. б.) кече елга ага.

Түбән Новгородтан башка шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
Санкт-Петербург ~ 1164 км
Вологда ~ 565 км
Кострома ~ 341 км
Балахна ~ 37 км
Архангельск ~ 1257 км
Котлас ~ 679 км
Бөек Устюг ~ 617 км
Сыктывкар ~ 977 км
Киров ~ 562 км
Семёнов ~ 86 км
Бор ~ 26 км
Дзержинск ~ 35 км
Владимир ~ 245 км
Мәскәү ~ 400 км
Белорусия байрагы Минск ~ 1167 км
Җилләр розасы
Кстово ~ 32 км
Чабаксар ~ 246 км
Казан ~ 402 км
Чиләбе ~ 1328 км
Павлово ~ 82 км
Муром ~ 169 км
Рәзән ~ 425 км
Украина байрагы Киев ~ 1326 км
Арзамас ~ 114 км
Пенза ~ 449 км
Сарытау ~ 646 км
Волгоград ~ 1028 км
Лысково ~ 95 км
Княгинино ~ 111 км
Сембер ~ 482 км
Самара ~ 725 км

Сәгать поясы[үзгәртү]

Map of Russia - Moscow time zone.svg

Түбән Новгород халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.

Климат[үзгәртү]

Шәһәр климаты — уртача-континенталь.

  • Елның урта температурасы — 4,8 °C
  • Елның урта җил тизлеге — 2,4 м/с
  • Елның урта һава дымлылыгы — 76%
Түбән Новгород климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 5,5 7,0 17,3 26,3 32,5 36,3 38,3 38,0 31,0 24,2 13,2 8,5 38,3
Уртача максимум, °C −5,9 −5,3 1,2 10,9 18,7 22,6 24,7 22,1 15,7 8,0 −0,5 −4,6 9,0
Уртача температура, °C −8,9 −8,8 −2,6 6,1 12,9 17,2 19,4 16,9 11,1 4,7 −2,8 −7,3 4,8
Уртача минимум, °C −11,7 −11,8 −5,9 2,0 7,8 12,5 14,7 12,6 7,6 2,1 −4,8 −9,9 1,3
Абсолют минимум, °C −41,2 −37,2 −28,3 −19,7 −6,9 −1,8 4,1 0,9 −5,5 −16 −29,4 −41,4 −41,4
Явым-төшем нормасы, мм 45 36 35 35 46 78 78 68 61 62 52 52 648
Чыганак: Погода и климат

Эчке бүленеш[үзгәртү]

Districts of Nizhny Novgorod City.svg

Түбән Новгород 8 районына бүленә:

  1. Автозавод районы
  2. Канавино районы
  3. Ленин районы
  4. Мәскәү районы
  5. Түбән Новгород районы
  6. Ока буе районы
  7. Совет районы
  8. Сормово районы

Халык[үзгәртү]

1811[3] 1840[4] 1859[5] 1897[6] 1913[3] 1926[7] 1931[3] 1939[3] 1959[8] 1970[9] 1979[10] 1989[11] 2002[12] 2010[1]
~14 400 26 098 32 538 90 053 ~111 400 220 819 ~351 300 ~643 700 941 962 1 170 133 1 344 474 1 438 133 1 311 252 1 250 615

Милли состав[үзгәртү]

Милләт 2002[13] 2010[14]
руслар 95,0% 94,3%
татарлар 1,1% 1,0%

Түбән Новгород агломерациясе[үзгәртү]

Түбән Новгород агломерациясе — халык саны буенча Русиянең бишенче агломерация. Халык саны — 2 млн кешедән артык (Идел буе федераль округы халкының ~7% өлеше, Түбән Новгород өлкәсе халкының ~63% өлеше). Агломерация составына Түбән Новгород, Дзержинск, Бор, Кстово шәһәрләре, Балахна, Богородск, Городец, Кстово, Павлово районнары керәләр.

Моны да карагыз[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls
  2. http://www.vgoroden.ru/?id=202484
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 http://www.mojgorod.ru/nizhegor_obl/nnovgorod/index.html
  4. Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840
  5. Нижгар губернасы торак урыннар исемлеге, 1863
  6. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=874
  7. http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8808-rsfsr-administrativno-territorialnoe-delenie-soyuza-ssr-i-spisok-vazhneyshih-naselennyh-punktov-dopolnenie-k-8-mu-izdaniyu-s-noveyshimi-dannymi-o-rayonirovannyh-v-1929-godu-oblastyah-m-1929#page/30/mode/inspect/zoom/4
  8. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  9. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  10. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  11. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  12. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  13. 2002 ел сан алу базасы
  14. 2010 ел сан алу базасы

Тышкы сылтамалар[үзгәртү]