Милләт

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү

Милләт (гарәпчәдән – millah, ملة) яки нация (лат. nātĭō) — индустриаль чорның социаль-икътисади, мәдәни-сәяси һәм рухи җәмгыяте[1].

Үртак тел, мәдәният, этнос, физик чыгыш яки тарихка ия булган кешеләр җәмгыятен билгеләү өчен кулланыла алучы сүз.[2] Бу билгеләмә буенча милләт географик чикләре булмаган бер төшенчә дип күрсәтелә. Шулай ук, бу сүз этник төзелешләренә карамастан берәр суверен дәүләттә яшәүче кешеләрнең кебек уртак территория һәм хөкүмәт системасының хезмәтләрен бүлешүчеләрне билгеләү өчен кулланыла ала .[3][4]

Тар мәгънәсендә, Төньяк Америка кызылтәнлеләр (ингл.) кебек җәмгыятьләргә кергән халыкларны билгели ала.[2]

Халыкара хокукта милли дәүләтнең синонимы булып тора.

Этимология[үзгәртү]

Милләт[үзгәртү]

Милләт сүзе IV гасырда диннәре Зәрдөштлек булган фарсыларның Derafsh Kaviani.png Сассанид империясе (ингл.) дәүләтләре чакларында Христианлык динен тотып яшәгән азчылыкларны билгеләр өчен кулланыла.[5]

Flag of the Ottoman Empire.svg/Osmanli armasi.svg Госманлы империясендәге 1839 елда Танзимат реформалары (ингл.) кертелә башлавыннан соң дәүләт тарафыннан хокуклары якланылган һәм үз кануннары буенча хөкем ителгән азчылык дини төркемнәрне (ингл.) билгеләү өчен кулланыла[6].

Нация[үзгәртү]

Нация сүзенең тамыры булган nātĭō туры мәгънәдә "туган бер әйбер" дигәне.[7]

Классик латин телендә б.э.к. 44 елда Цицерон (ингл.) тарафыннан “Марк Антонийга (ингл.) каршы филиппик язулары (ингл.)” исемле сериясендә түбәнрәк дип күрелгән тышкы нацияләр (халыклар нацияләре, расалар) һәм She-wolf suckles Romulus and Remus.jpg/Vexilloid of the Roman Empire.svg Көнбатыш Рим империясеның civitas ("мәдәниятле җәмгыять") турында бәхәстә кулланыла:

"Omnes nationes servitutem ferre possunt: nostra civitas non potest."
("Бар расалар коллыкта яши ала, ә безнең мәдәни җәмгыятебез – юк.")|en:Cicero|Orationes: Pro Milone, Pro Marcello, Pro Ligario, Pro rege Deiotaro|Philippicae I-XIV[8]


Сүзнең бүгенге мәгънәдә инде 968 елда кулланылганы турындагы игъланнар тарихи документлар белән нигезләнмәгән.[9]

Урта гасырларда таралган nationes[үзгәртү]


Замандаш татар мәдәниятендә[үзгәртү]

Татарлар арасында бүгенге көндә милләт сүзе ике төп төшенчәне билгеләп кулланыла:

  1. этник үзенчәлекләре нигезендә формалашкан җәмгыяви төркем - этносны билгеләгәндә (иң еш очрый).
  2. билгеле бер дәүләтнең гражданнарыннан торган иҗтимагый-сәяси берлек - ватандашлык

Нация сүзе соңгы арада халыкара кулланылышта берәр дәүләтнең ватандашларыннан торган җәмгыяви төркемнең кемлеген (ингл.) билгеләүче терминга таба үзгәрә башлады [10]

Шулай ук карагыз[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. Терешкович П. В. Нация // Философский справочник.
  2. 2,0 2,1 World Book Dictionary defines nation as “the people occupying the same country, united under the same government, and usually speaking the same language”. Another definition is that nation is a “sovereign state.” It also says nation can refer to “a people, race, or tribe; those having the same descent, language, and history.” World Book Dictionary also gives this definition: “a tribe of North American Indians.” Webster’s New Encyclopedic Dictionary defines nation as “a community of people composed of one or more nationalities with its own territory and government” and also as “a tribe or federation of tribes (as of American Indians)”.
  3. Калып:Cite encyclopedia
  4. Bretton, Henry L. (1986). International relations in the nuclear age: one world, difficult to manage. Albany: State University of New York Press. p. 5. Калып:Hide in printКалып:Only in print. http://books.google.ie/books?id=wCpKUmCpmoEC&lpg=PR4&dq=0-88706-040-4&pg=PA5#v=onepage&q=0-88706-040-4&f=false. Retrieved 17 June 2011. "It should be stated at the outset that the term nation has two distinctly different uses. In a legal sense it is synonymous with the state as a whole regardless of the number of different ethnic or national groups–nationalities–contained within it. In that sense, one speaks of nation and means state." 
  5. Wigram, William Anger (2004). An introduction to the history of the Armenian Church. Gorgias Press. Калып:Hide in printКалып:Only in print. http://books.google.com/?id=PRkDQrsWxXUC&printsec=frontcover&dq=isbn=1593331037&cd=1#v=onepage&q=melet. 
  6. Sachedina, Abdulaziz Abdulhussein (2001). The Islamic Roots of Democratic Pluralism. en:Oxford University Press. Калып:Hide in printКалып:Only in print. 
  7. Harper, Douglas. Nation. Online Etymology Dictionary. Retrieved on 5 June 2011..
  8. Online at Tufts.edu
  9. en:Liutprand of Cremona used the Latin word gens ("clan") not natio in his Relatio De Legatione Constantinopolitana, par. 7, that only in the modern times became translated as "nation" (in the translation by Henderson).
  10. ..."РФнең күп милләтле халкы" төшенчәсен "Россия гражданлык нациясе" төшенчәсенә алыштыру...