Qazan

Wikipedia проектыннан

Bu mäqäläneñ Kírill älifbasındağı igezäge bar!

Qazan
Şәhәr
Байрак Герб
Флаг
Герб
Ил Рәсәй
Өлкә Татарстан
Эчке бүленеш 7 административ районы
Шәһәр башлыгы Илсур Мәтшин


Мәйдан 425 км2
Климат уртача
Официаль тел татарча, урысча
Халык саны 1 120 мең кеше (2008)
Сайт http://www.kzn.ru/



Kremlin Qazansu.JPG

Qazan (1918.-1928. yy. – قازان) şəhəre bügen Tatarstan başqalası. Urısça - Казань, İnglizçə – Kazan itep yazalar. İdelneŋ sul yağında,Qazansu yılğasınıŋ İdelgə qoyğan tamağında urnaşqan. İdel-Uralnıŋ iŋ zur səhərlərennən berse sanala.

Məydanı – 425,2 km2. 7 admistrativ rayonğa bülenə. Şəhər xakimiyətenə buysınğan bistələrne kertep xalqı, 1989 yılda – 1094,4 meŋ keşe(Tatarlar – 40,5 %, Urıslar – 54,7%), 2002 yılda - 1085,5 meŋ, 2008 -1180,2 (1460 aglomeratsiyada). Automobil həm timer yullar üzəge. Yılğa portı. Xalıqara aeroport.

Эчтәлек

[үзгәртү] Tarix


Anıŋ salınu yılı bilgesez həm 1005. yılda barlıqqa kilde dip sanala, çınlıqta anıŋ tağın da borınğıraq buluı ixtimal. 10-11. yözlərdə – İdel buyı Bolğarınıŋ Tönyaq töbəgendə səwdə itü həm doşman höcümennən saqlanu punktı. 13. yözdən 1430. yılları axırına qədər bəklek üzəge, 1438. yıldan Qazan Xanlığı mərkəze. 1552. yılda Urıs dəwləte tarafınnan yawlap alına. 1708-1920. yıllarda – guberna (1781-1796. yıllarda namestniklıq) üzəge. 19. yözdən Qazan Rəsəy İmperiseneŋ zur mədəni, fənni həm səngət üzəgenə əwerelə. 1791. yıldan teatr eşli, 1804.tə Rəsəydəge təwge üniversitetlarnıŋ berse açıla (Qazan Universitetı). 1811. yılda provinsiyadağı berençe gəcit nəşer itelə. 1905. Berençe Rəsəy İnqilabı nəticəsendə Tatarlarğa bar xoquqlar birelə, Tatar telendə gəcitlər nəşer itelə başlıylar, Tatarça teatr barlıqqa kilə. 20. yöz başı – sənəğəti üseş çorı. Şəhərdə küp fabrikalar, tramway barlıqqa kilə. Xalıq sanı tiz arta. 1918. yılda Grajdannar suğışı waqıtında şəhər cimerelmi, ləkin xalqınıŋ küpçelege qaçaq bulıp awıllarğa kitə. Grajdannar suğışı waqıtında Qazan kontrrevolusion İdel-Ural Ştatı başqalası dip uylanıla. 1920. yılnıŋ 27. Mayınnan – TASSR, 1990. yılnıŋ 30. Augustınnan – TSSR, 1992. yılnıŋ 7. Febrəlennən Tatarstan Cömhüriyəte başqalası.

[үзгәртү] Qazan xalqı sanı yıllar buyınça

Qazan qalası törle dəwerdə törleçə atap yörtelə:


[үзгәртү] Sənəğət

Qazanda maşinalar tözü (oçqıç, boralaq, kompressor, vakuum texnikası, cılılıq ülçəgeç, medisina qoralları, gaz apparatları h.b.), metall eşkərtü, ximiyə, nəft ximiəse sənəğəte (polietilen, plastmass, yasalma kauçuk, yasalma yuu əyberləre, rezin-texnik eşlənmələr h.b. citeşterü); ciŋel sənəğət (ös həm ayaq kieme tegü, kün, tire eşkertü, tuqu şirkətləre); azıq-tölek sənəğəte (konditer fabrikası, it, söt kombinatları, sıra qaynatu zavodı h.b.) üseş ala; tözü materialları (timer-beton caylanmalar, silikat kirpeç, ere panellər) citeşterelə.

[үзгәртү] Fən həm belem alu

Qazanda Tatarstan Fənnər Akademiyəse, Rəsəy Federasiyəseneŋ Qazan Ğilmi Üzəge; 50dən artıq fənni-tikşerenü institutı həm konstruktorlıq bürosı; Qazan Dəwlət Universitetı, Medisina, Pedagogik, Texnika, Texnologik, Energetik, Mədəniyət həm sənğət Universitetları; Konservatoriyə; Arxitektur-Tözeleş, Awıl Xucalığı, Veterinər Akademiyaları; Finans-İqtisad, Səwdə, Biznes, Juridik həm başqa İnstitutlar bar. Berniçə texnikum, kölliyət, hönəri məktəp həm lisey. 193 ğomumi belem birü məktəbe.

[үзгәртү] Mədəniyət

Tatarstan Milli kitapxanəse, Nikolay Lobaçevski isemendəge Qazan Universitetı Fənni Kitapxanəse kebek ere kitapxanələr; Ğəliəsqər Qamal isemendəge Tatar Akademiyə Teatrı, Musa Cəlil isemendəge Tatar Opera həm Balet Teatrı, Vasiliy Kaçalov isemendəge Zur Drama Teatrı, Kərim Tinçurin isemendəge Tatar Drama həm Komediyə teatrı, Qazan Yəşlər Teatrı, "Əkiyət" Qurçaq Teatrı h.b.; Tatarstannıŋ Salix Səydəş isemendəge Zur konsert zalı, "Qazan" milli-mədəni üzəge; Filarmoniyə; Sirk; Sport Sarayı; Tatarstannıŋ Milli Muzeyı, Vladimir Lenin muzeyı, Sınlı sənğət Muzeyı, Ğabdulla Tuqay, Şərif Kamal,, Musa Cəlil, Maksim Gorkiy, Baqıy Urmançe, Salix Səydəş, Nəcip Cihanov muzeyları h.b.

[үзгәртү] İstəleklər

[үзгәртү] Kirmən

Qazannıŋ tarixi üzəge – Kreml (Kirmən). Kirmənneŋ diwarları həm manaraları 16. yözdə qorılğan; 17, 19, 20 həm 21. yözlərdə qat-qat yaŋartıla, rekonstruksiyə-tözeklənderü eşləre xəzergəçə alıp barıla, Qol-Şərif məçete yaŋadan qorıldı); Söyembikə manarası; Blagoveşçenski çirkəwe (1552-1562); Gubernator Sarayı (1845-1848).

[үзгәртү] Qazan həm İske Tatar Bistələre

Şəhərdə bügengəçə saqlanıp qalğan arxitektur istəleklər: Petropavlovski (Piter həm Paul) çirkəwe (1723-1726); Mərcani (1766-1770), Apanay (1768-1769), Bornay (1872, Əcem (1890) məçetləre; 18-19. yözlər həm 20. yözbaşı xakimiyəte torağı, cəmğıyət binaları – Admirallıq kontorası (1770), Qazan Universitetı kompleksı (1820-1830), Şamil yortı (1903), Uşkova yortı (1903-1906) həm Qazan Xərbi Bülege Komanduşçiysı yortı (1906), Dəwlət Bankı binası (1912-1915) h.b.

[үзгәртү] Böten şəhərdə

Baytaq qına arxitektur istəlekləre, ş.i. Qazanğa Awrupa-Aziya tösmere birep torğan ğibadətxanələr həm dönyawi binalar 1930-1970. yıllarda (ə iŋ soŋğı – 1990-2000 !) yıllarda cimerelə, alar urınına zamança binalar tözelə; 1950. yıllardan soŋ ğomumi proyektlar nigezendə tözelgən zur, yaŋa mikrorayonnar barlıqqa kilə (Sotsgorog, Dərwişlər, Tankodrom, Tawlıq, Quartal, Jilka, Azino h.b.), cəmğıyət binaları salına; 1990. yıllar başınnan şəhərneŋ tarixi öleşen tözeklənderü eşləre (küp arxitektur istəleklər cimerelgən həm məŋgegə yuğalğan!), 1997. yıldan metropolitən tözeleşe alıp barıla. Şəhər xalqın iske toraqlardan uŋaylıqları bulğan yaŋa fatirlarğa küçerü programması ğəməlgə aşırıla.

[үзгәртү] Millenium

Qazannıŋ dönya sivilizasise üseşenə şaqtıy öleş kertüen, Rəsəyneŋ səyəsi, iqtisadi, fənni həm mədəni ber üzəge buluın iskə alıp, 1999. yılnıŋ 1. Sentəberendə Rəsəy həm Tatarstan prəzidentləre Boris Yeltsin həm Mintimer Şəymiev tarafınnan 2005. yılda Qazannıŋ 1000 yıllığın rəsmi töstə bilgeləp ütü turında fərman çığarıla. Əzerlek eşləre alıp baru öçen Dəwlət Komissiyəse tözelə. 2000. yılnıŋ 27. Sentəberennən anı Rəsəy prəzidente Vladimir Putin citəkli.

[үзгәртү] Şəhərlelər

Qazan Xanlığı dəwerendə Qazanda nigezdə Tatarlar, ləkin başqa millət səwdəgərləre həm ostalar yəşəgən bulğan. Urıslar Qazannı basqaç, 20. yözgə qədər Qazanda Tatarlarğa yəşərgə röxsət itelməde, tik ber bistədə genə həm anısı da maxsus röxsət belən, əmma 2002. yılda Qazanda iŋ kübe Tatarlar yəşi ide, alarnıŋ sanı ~43% citte. Annarı Tatar-Urıs quşma ğəilə balaları belən Urıslar baralar, alar barısı da Urıslar bulıp sanala wə quşma sanı ~48%qa citə. Bolardan tış şəhərdə Çuaş, Başqort, Mari, Udmurt wə başqa İdel-Ural xalıqları yəşi. Başqa xalıqlar da küp: Yəhüd, Ərmən, Alman, Əzərbəycən Törekləre, Üzbək, Qazaq, Qırğız, Təcik, Törek, Qıtay, Vietnam w.b. xalıqları.

[үзгәртү] Şəhərlelər sanı

[үзгәртү] Tellər

Bügenge köndə iŋ kirəkle tel Urıs tele bulıp tora. Bu xəl 1990. yıllardan başlap beraz üzgərde, balalarına tuğan telne öyrətü bara.

[үзгәртү] Sport

Sport töre Klub iseme
Hokkey Aq Bars
Futbol Rubin
Basketbol UNICS
Voleybol Zenit-Kazan
Tuplı hokkey Raketa
Regbi Strela
Ülän östendäge hokkey Dinamo
Gandbol Zilant
Su voleybolı Sintez
Bendi Dinamo-Kazan

[үзгәртү] Qunaq yortları

Ísem Yoldızlıq Üz saytı
Mirage ***** www.mirage-hotel.ru
Bon Ami **** www.hotelbonami.ru
Grand Hotel Kazan **** grandhotelkazan.ru
Diuseppe **** www.giuseppe.ru
Korston **** www.kzn.korston.ru
Riviera **** www.hotelriviera.ru
Suleiman Palace **** suleimanpalace.com
Shalyapin Palace **** www.shalyapin-hotel.ru
Ryan Johnson *** www.hotelrj.ru
Safar *** www.safar-kazan-hotel.ru
Bulgar *** www.bulgar-meta.ru
Volga *** www.volga-hotel.ru
Golfstream *** www.g-hotel.ru
Derbishky *** www.derbishky.ru
Duslik *** http://www.hotel-duslik.ru/
Kolvi *** www.kolvihotel.ru
Novinka *** http://www.hotel-novinka.ru/
Osobnyak na Teatral'noy *** www.osobnyak-t.ru
Premium *** www.hotel-clinic.ru
Prestige House *** www.prestigehouse.ru
Regina *** hotelregina.ru
Hayall *** hayall.ru
Mon Plaisir ** www.mon-plaisir.ru
AvtoDom ** www.motelavtodom.ru
Bazilica ** www.bazilica-hotel.ru
Milena ** www.milenahotel.ru
Phatima **
Chishmyale ** www.chishmyale.ru
Shushma ** www.shushma.ru
Yal ** www.yalhotel.ru

[үзгәртү] Monı da qara

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons has media related to:

[үзгәртү] Bäyrämnär

Tatar (Turk) ve Möselman toy ve bayramları:

55.783° N, 49.167° E

Чыганагы — "http://tt.wikipedia.org/wiki/Qazan"